ThanThien.comThân Thiện
Đồ tẩy rửa tự làm an toàn

Nước rửa chén bồ hòn tự nấu: tỷ lệ, cách bảo quản và giới hạn cần biết

Cách nấu nước rửa chén bồ hòn theo tỷ lệ tham khảo, giữ được bao lâu, rửa được loại bát đĩa nào, khi nào phải hỗ trợ bằng nước nóng và lỗi người mới hay gặp.

A Vietnamese woman seen from behind stirring a small pot of soapberries on a gas stove in a home kitchen, side angle, warm morning window light, steam rising

Nước rửa chén bồ hòn tự nấu dùng được cho bữa ăn gia đình bình thường: khoảng 100 gam quả khô đã bỏ hạt với 1,5 lít nước, ngâm qua đêm, đun nhỏ lửa chừng 30 phút rồi lọc là ra một mẻ đủ dùng một đến hai tuần. Nó rửa sạch bát cơm, đĩa rau, ly tách khá tốt; với chảo rán nhiều mỡ hay nồi kho cá thì yếu hơn nước rửa chén mua, cần thêm nước nóng và lau bớt dầu trước.

Giới hạn lớn nhất là bảo quản: nước bồ hòn không có chất bảo quản nên để ngoài vài ngày là chua, đổi mùi, có váng. Bài này đi từ chuyện bồ hòn làm được gì, cách nấu từng bước, cách giữ cho lâu, so với nước rửa chén mua, tới những lỗi mà gần như ai mới đổi cũng mắc một lần.

Bồ hòn rửa được gì và chỗ nào nó yếu

Bát đĩa ăn hằng ngày: được. Vỏ quả bồ hòn chứa saponin, một nhóm chất tạo bọt và kéo dầu mỡ nhẹ ra khỏi bề mặt. Với bát cơm, đĩa rau luộc, ly uống nước, đũa muỗng, nước bồ hòn rửa sạch như mắt thường mong đợi, tráng hai nước là hết nhờn.

Chảo rán, nồi kho, hộp đựng đồ dầu: yếu. Mỡ đông đặc và lớp dầu cháy bám thành nồi cần chất hoạt động bề mặt mạnh hơn. Nếu chỉ dùng bồ hòn, bạn sẽ thấy tay vẫn nhờn sau khi tráng. Cách nhà mình xử lý là lau dầu thừa bằng giấy báo cũ hoặc giẻ vụn trước, rồi rửa bằng nước ấm.

Bọt ít không có nghĩa là không sạch. Người quen nước rửa chén mua thường đổ thêm vì thấy ít bọt. Bọt chỉ là dấu hiệu, không phải thước đo. Hãy thử bằng tay: miết ngón vào mặt đĩa sau khi tráng, kêu rít là sạch dầu.

Không phải chất khử khuẩn. Bồ hòn làm sạch, tức là kéo thức ăn thừa và dầu ra để nước cuốn đi. Nó không thay được việc tráng nước sôi cho bình sữa hay khử khuẩn thớt thái thịt sống. Ghi nhớ điều này để không tin nhầm lời quảng cáo "diệt khuẩn tự nhiên".

Không để dính mắt, không cho trẻ nghịch. Saponin cay mắt và không phải thứ để uống. Nước bồ hòn màu nâu như trà, dễ bị nhầm là nước uống nếu đựng trong chai nước cũ.

Chọn quả bồ hòn và dụng cụ trước khi nấu

Mẻ đầu hỏng thường không phải do tỷ lệ mà do quả kém hoặc dụng cụ không hợp. Danh sách kiểm này nhà mình đưa cho người hàng xóm nào hỏi cách bắt đầu.

  • Quả khô giòn, bóp vỏ thấy dẻo nhẹ và hơi dính tay là còn nhiều saponin. Quả khô cứng như đá, màu xám bạc, thường để quá lâu.
  • Không có đốm mốc trắng hay xanh, không mùi ẩm. Mốc ở vỏ khô thì cả mẻ nước sẽ mau hỏng.
  • Mua vừa đủ dùng ba bốn tháng, đựng trong hũ thuỷ tinh hay túi vải để chỗ khô. Gặp mùa nồm ẩm thì phơi nắng lại một buổi.
  • Nồi inox hoặc nồi tráng men dùng được; nồi nhôm cũ để riêng cho việc này cũng được, chỉ cần rửa kỹ sau khi nấu.
  • Rây lưới và một miếng vải mỏng sạch (vải màn, vải xô cũ) để lọc. Lọc kỹ là yếu tố lớn nhất quyết định nước giữ được mấy ngày.
  • Chai có vòi bơm hoặc chai nắp bật, miệng đủ rộng để súc rửa. Chai thuỷ tinh tối màu đỡ nắng, chai nhựa cũ dày cũng dùng được.
  • Một cuộn băng dính giấy và bút lông để ghi nhãn.

Không cần mua thêm chai mới hay bộ dụng cụ "chuyên dụng" nào. Chai nước rửa chén cũ đã súc sạch là thứ đựng tốt nhất, vì người trong nhà đã quen nó nằm ở bồn rửa và không ai nhầm sang nước uống.

Tỷ lệ và các bước nấu một mẻ dùng một đến hai tuần

Đây là tỷ lệ tham khảo nhà mình dùng nhiều năm, bạn chỉnh đặc loãng theo nhu cầu sau vài lần rửa. Đo bằng cân bếp cho mẻ đầu, các mẻ sau ước bằng mắt là được.

  1. Chuẩn bị 100 gam quả bồ hòn khô (khoảng một nắm đầy), đập dập, bỏ hạt đen bên trong. Hạt không có saponin đáng kể và làm nước đục hơn.
  2. Rửa nhanh vỏ qua nước để trôi bụi, cho vào nồi với 1,5 lít nước sạch, ngâm qua đêm hoặc ít nhất 6 tiếng cho vỏ mềm.
  3. Đun sôi rồi hạ nhỏ lửa, đun liu riu khoảng 30 phút. Không đậy kín nắp vì bọt dễ trào. Dùng nồi riêng hoặc rửa kỹ nồi ngay sau đó.
  4. Tắt bếp, dùng muỗng ép vỏ cho ra hết nước. Để nguội hẳn.
  5. Lọc qua rây rồi qua một lớp vải mỏng. Nước càng trong thì càng lâu chua.
  6. Vỏ đã nấu một lần còn dùng lại được: đổ thêm khoảng 1 lít nước, đun lần hai, nước loãng hơn, hợp để ngâm rau củ bẩn đất hay lau bàn.
  7. Rót vào chai sạch đã tráng nước sôi, dán nhãn ghi "nước rửa chén bồ hòn, không uống" và ngày nấu.

Nếu muốn đặc hơn cho chảo dầu, giảm nước xuống 1 lít. Có nhà thêm vài lát chanh hoặc vài tép sả lúc đun cho dễ chịu mùi; thêm thì được, không làm sạch hơn.

Giữ nước bồ hòn được bao lâu và cách làm cho lâu chua

Câu hỏi nhà nào cũng gặp sau mẻ đầu: tới ngày thứ tư thứ năm, nước có mùi chua, nổi váng trắng. Đó là vi sinh vật ăn đường trong dịch quả. Mấy cách dưới đây kéo dài thời gian dùng, nhưng không cách nào giữ được hàng tháng như nước rửa chén mua.

  • Chia mẻ: rót ra một chai nhỏ để cạnh bồn rửa đủ dùng ba bốn ngày, phần còn lại để ngăn mát tủ lạnh. Ngăn mát thường giữ được hai đến ba tuần.
  • Chai phải sạch và khô. Chai cũ còn cặn nước bồ hòn mẻ trước là nguồn men chua cho mẻ sau.
  • Không nhúng miếng rửa bát vào chai. Rót ra chén nhỏ hoặc dùng vòi bơm.
  • Nấu ít một: nhà hai người ăn ở nhà buổi tối thì mẻ 1 lít là vừa, không cần nấu to.
  • Muốn để lâu ngoài tủ lạnh, có người trữ vỏ khô và ngâm nước nguội mỗi lần một ít, dùng trong hai ngày. Cách này đỡ phải đun.
  • Đổ bỏ khi mùi chua gắt, có mốc hoặc sủi bọt lạ khi chưa lắc. Đổ xuống bồn rửa được, không gây hại gì.

Đừng thêm muối hay giấm với hy vọng chống chua. Muối nhiều làm khô tay, giấm làm saponin kém bọt. Lạnh và sạch là hai thứ giữ nước bồ hòn tốt nhất.

So với nước rửa chén mua: chênh nhau ở đâu

Bảng dưới không chấm điểm cái nào hơn. Nhiều nhà dùng song song: bồ hòn cho bát đĩa thường, nước rửa chén mua dạng refill cho chảo mỡ.

Tiêu chíNước bồ hòn tự nấuNước rửa chén mua
Sức tẩy dầu mỡVừa, yếu với mỡ đôngMạnh, kể cả nước lạnh
Hạn dùngBa bốn ngày ngoài, hai ba tuần trong tủ lạnhHàng năm khi chưa mở
Rác bao bìGần như không, vỏ bã bỏ vào thùng ủChai nhựa, trừ khi mua refill
Công sứcNấu mỗi một hai tuầnKhông tốn
MùiMùi thảo mộc hơi chuaTheo hương liệu
Da tayThường dịu, một số người vẫn khô tayTuỳ loại, có loại gây khô
Chi phíTầng thấp nếu mua quả theo cânTừ tầng thấp tới cao tuỳ loại

Ví dụ giả định: nhà chị Lan ở chung cư mua 1 ký bồ hòn khô ở chợ, nấu được khoảng mười mẻ, dùng gần ba tháng cho bát đĩa thường. Chai nước rửa chén mua vẫn còn, nhưng thay vì hết một chai mỗi tháng thì gần ba tháng mới hết, chủ yếu cho chảo.

Áp vào bếp nhà mình

Bếp nấu nhiều đồ rán, đồ kho. Đừng bắt bồ hòn gánh hết. Lau dầu thừa trước, rửa chảo bằng nước ấm và một chút nước rửa chén mua, còn bát đĩa ăn thì dùng bồ hòn. Như vậy vẫn bớt được phần lớn lượng nước rửa chén mua mà không cáu với chồng bát còn nhờn.

Nhà ít nấu, chủ yếu bữa tối. Mẻ 1 lít là đủ, rót chai nhỏ, phần còn lại cất tủ lạnh. Đây là kiểu nhà dễ đổi hẳn sang bồ hòn nhất.

Nhà có trẻ nhỏ. Bình sữa, núm ti vẫn rửa sạch được bằng bồ hòn, sau đó tráng nước sạch thật kỹ và tiệt trùng theo cách bác sĩ hay nhân viên y tế đã hướng dẫn. Cất chai bồ hòn lên cao, vì màu nước rất giống nước trà.

Nhà dùng máy rửa bát. Không đổ nước bồ hòn vào máy rửa bát. Máy cần chất tẩy ít bọt, có định lượng; bọt saponin và cặn vỏ có thể làm máy báo lỗi hoặc bám cặn. Dùng bồ hòn cho phần rửa tay.

Nhà dùng nước giếng khoan, nước cứng. Nước nhiều khoáng làm bồ hòn ít bọt hơn và để lại vệt trên ly thuỷ tinh. Tráng ly bằng nước đun sôi để nguội hoặc lau khô bằng khăn sẽ đỡ vệt.

Lỗi hay gặp khi mới đổi sang bồ hòn

Đây là những chuyện làm người mới bỏ cuộc sau một tuần, phần lớn sửa được ngay.

  • Nấu một nồi to cho cả tháng rồi để ngoài, tới tuần thứ hai đổ bỏ nửa nồi. Nấu ít, cất lạnh.
  • Để nguyên hạt, nước đục và nhanh có cặn. Bỏ hạt từ đầu.
  • Đựng trong chai nước khoáng cũ không ghi gì, người nhà lấy nhầm. Luôn dán nhãn, nên dùng chai có hình dáng khác hẳn chai nước uống.
  • Đổ thẳng nước bồ hòn lên chảo đầy mỡ rồi kết luận bồ hòn không sạch. Lau dầu trước, dùng nước ấm.
  • Ngâm bát trong chậu nước bồ hòn qua đêm. Nước chua, bốc mùi, bát lại phải rửa lần nữa.
  • Dùng miếng rửa bát cũ đã nhiễm mùi rồi đổ lỗi cho bồ hòn. Miếng rửa cần thay hoặc phơi khô hằng ngày, xơ mướp là lựa chọn ít rác.
  • Bỏ hẳn nước rửa chén mua ngay hôm đầu rồi gặp ngay bữa lẩu. Đổi dần, giữ một chai dự phòng.

Bã vỏ sau hai lần nấu bỏ vào thùng ủ rác bếp hoặc gốc cây được, nhưng đừng đổ quá nhiều một chỗ vì saponin không tốt cho giun đất và cá nếu chảy xuống ao.

Câu hỏi thường gặp

Nước bồ hòn có dùng để rửa rau quả được không?

Được với nước loãng từ lần nấu thứ hai, ngâm ngắn rồi xả nhiều nước sạch. Rửa rau quả chủ yếu nhờ dòng nước cuốn đất cát đi, bồ hòn chỉ giúp phần sáp và bụi bám. Đừng ngâm lâu vì rau sẽ ngấm vị đắng.

Bồ hòn khô mua ở đâu khi không có cửa hàng refill gần nhà?

Chợ truyền thống có sạp đồ khô, thuốc nam thường bán bồ hòn theo cân. Ở tỉnh nhỏ, bạn có thể hỏi các nhóm cộng đồng sống xanh trong vùng hoặc người bán hàng khô ở chợ phiên. Chọn quả khô giòn, không mốc, vỏ màu nâu đều.

Có nên trộn bồ hòn với bồ kết hoặc chanh không?

Bồ kết cũng có saponin, trộn vào không hại nhưng không làm khác biệt nhiều với bát đĩa. Chanh và sả chủ yếu cho mùi dễ chịu. Không nên thêm giấm hay baking soda vì chúng làm giảm bọt và không tăng sức tẩy dầu.

Tay bị khô khi rửa bằng bồ hòn có phải do dị ứng không?

Nước nóng và việc rửa lâu tự nó đã làm khô da. Nếu chỉ khô, đeo găng hoặc bôi kem dưỡng sau khi rửa. Nếu nổi mẩn, ngứa rát thì ngừng dùng và hỏi bác sĩ da liễu, vì một số người vẫn kích ứng với saponin.

Nước bồ hòn có hại cho đường ống hay bể phốt không?

Với lượng dùng trong bếp gia đình thì không gây vấn đề đáng kể. Thứ làm tắc ống bếp là dầu mỡ đổ xuống, không phải nước bồ hòn. Bạn vẫn nên lau dầu ra giấy hoặc giẻ trước khi rửa, việc này giúp cả đường ống lẫn bể phốt.

Nước bồ hòn bị chua còn dùng lau nhà được không?

Chua nhẹ mà không có mốc thì pha loãng lau sàn gạch men, chân bàn được, xong lau lại nước sạch. Có mốc, có váng dày hoặc mùi hôi thì đổ bỏ, rửa chai bằng nước sôi trước khi đựng mẻ mới.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138