ThanThien.comThân Thiện
Đồ tẩy rửa tự làm an toàn

Enzyme vỏ trái cây ủ tại nhà: tỷ lệ 1-3-10, ba tháng chờ và dùng được vào đâu

Cách ủ enzyme từ vỏ trái cây theo tỷ lệ đường, vỏ, nước 1-3-10, xử lý khí và mốc trong ba tháng, dùng pha loãng vào việc gì và những lời đồn nên bỏ qua.

Hands of a young Vietnamese man slicing pineapple and orange peels into a wide-mouth plastic tub on a balcony floor, top-down angle, soft overcast light

Enzyme vỏ trái cây là nước ủ từ vỏ trái cây tươi, đường và nước theo tỷ lệ phổ biến 1 phần đường, 3 phần vỏ, 10 phần nước, để ba tháng trong bình có khoảng trống. Thành phẩm là dung dịch hơi chua, mùi trái cây lên men, dùng pha loãng để lau sàn, cọ bồn rửa, khử mùi thùng rác và ngâm khăn lau.

Nó là cách tận dụng vỏ trái cây khá vui, nhưng không phải nước thần. Sức làm sạch của nó nằm gần với giấm pha loãng hơn là với nước lau sàn mua, và nó không khử khuẩn được. Bài này chỉ cách ủ để khỏi nổ bình, khỏi mốc, và nói thẳng chỗ nó hữu ích với chỗ người ta thổi phồng.

Chọn vỏ và chuẩn bị bình trước khi ủ

Vỏ tươi, gom trong vài ngày. Vỏ để ngoài một hai ngày đã bắt đầu thâm và có mùi, khi cho vào bình dễ hôi. Cách nhà mình làm là để một hộp có nắp trong ngăn mát, mỗi lần gọt trái cây thì bỏ vỏ vào, đủ lượng thì ủ một lần.

Ưu tiên vỏ mọng nước, ít dầu, ít tinh bột. Dứa, cam, quýt, bưởi, chanh, táo, lê, thanh long, dưa hấu (phần vỏ xanh mỏng) lên men đẹp. Chuối, bơ, sầu riêng nhiều bột hoặc dầu, dễ hôi và bám nhầy, nên cho ít hoặc bỏ.

Vỏ cam bưởi nhiều tinh dầu thì cho vừa phải. Tinh dầu ở vỏ cam bưởi làm men chậm hơn. Nhà nào thích mùi cam thì trộn cam với dứa theo tỷ lệ chừng một nửa mỗi loại.

Bình nhựa miệng rộng, có nắp. Thùng nhựa đựng nước, can nhựa cũ đã rửa sạch dùng tốt. Miệng rộng để nhấn vỏ và lấy bã. Đừng mua bình mới chỉ để ủ enzyme khi nhà còn thùng cũ.

Nước máy để qua đêm hoặc nước đun sôi để nguội. Nước có mùi clo nặng làm men lên chậm. Để nước trong xô mở nắp một đêm là đủ.

Một đôi đũa dài, một miếng vải mỏng và một cuộn băng dính để ghi ngày. Ba thứ này đơn giản nhưng thiếu là sinh chuyện: tay nhúng vào bình gây mốc, không vải thì lọc không trong, không ngày thì không biết bình đã đủ ba tháng chưa.

Tỷ lệ 1-3-10 tính ra cho các cỡ bình

Tỷ lệ tính theo khối lượng. Bình chỉ đổ đầy khoảng sáu, bảy phần để có chỗ cho khí sinh ra trong tháng đầu.

Cỡ bìnhĐườngVỏ trái câyNước
Bình 2 lít100 gam300 gam1 lít
Bình 5 lít250 gam750 gam2,5 lít
Thùng 10 lít500 gam1,5 ký5 lít
Thùng 20 lít1 ký3 ký10 lít

Đường nâu, đường thô hay mật mía đều dùng được, chỉ cần là đường để men ăn. Vỏ nên lấy từ trái cây nhiều nước và ít dầu như dứa, cam, chanh, bưởi, táo, thanh long; vỏ cam bưởi cho mùi thơm, vỏ dứa lên men nhanh.

Với nhà mới thử, bình 2 lít là vừa. Một hộ bốn người ăn trái cây bình thường gom đủ 300 gam vỏ trong hai ba ngày, cất tủ lạnh trong hộp kín cho tới khi đủ.

Các bước ủ và lịch chăm bình trong ba tháng

Lịch này tính cho khí hậu nóng ẩm. Trời lạnh men chậm hơn, có khi cần thêm vài tuần.

  1. Rửa vỏ trái cây qua nước, cắt miếng cỡ đốt ngón tay, bỏ phần dập nát và hạt. Không dùng vỏ đã có mốc.
  2. Hoà đường vào nước trong bình nhựa miệng rộng, khuấy tan rồi cho vỏ vào. Không dùng bình thuỷ tinh đậy nắp vặn kín trong tháng đầu.
  3. Nhấn vỏ chìm xuống nước. Vỏ nổi trên mặt là chỗ mốc bắt đầu.
  4. Đậy nắp, ghi ngày ủ lên bình, để chỗ mát, tránh nắng trực tiếp.
  5. Tuần thứ nhất và thứ hai: mỗi ngày mở nắp một lần cho xì khí, dùng đũa sạch nhấn vỏ xuống.
  6. Tuần thứ ba tới hết tháng đầu: hai ba ngày mở một lần. Khí ít dần là bình đang ổn.
  7. Tháng thứ hai và thứ ba: để yên, chỉ kiểm tra mốc mỗi tuần.
  8. Hết ba tháng, lọc qua rây và vải mỏng, rót nước vào chai sạch, dán nhãn. Bã vỏ đem chôn gốc cây hoặc bỏ vào thùng ủ rác bếp.

Tính thử: một bình enzyme bớt được bao nhiêu rác và chai lọ

Con số dưới đây là giả định để bạn hình dung, không phải số đo. Nhà chị Lan bốn người, mỗi tuần ăn chừng một quả dứa, vài quả cam, một quả bưởi và ít táo. Vỏ của tuần đó nặng khoảng 1,5 ký. Nếu không ủ, chỗ vỏ này vào túi rác chung, ướt, nặng, nhanh bốc mùi, kéo theo việc đổ rác thường hơn.

Ủ một thùng 10 lít mỗi quý dùng chừng 1,5 ký vỏ, tức là khoảng một tuần vỏ của nhà chị. Phần vỏ còn lại vẫn cần chỗ khác: thùng ủ rác bếp hoặc chôn gốc cây. Nghĩa là enzyme không giải quyết hết vỏ trái cây, nó chỉ là một lối ra trong vài lối ra.

Về chai lọ, thùng 10 lít cho ra khoảng 6 lít nước sau khi lọc. Với cách pha loãng nửa chén cho một xô, nhà chị dùng cho lau sàn được nhiều tháng, thay cho vài chai nước lau sàn mua. Đó là khoản bớt rác thật, nhưng chỉ xảy ra nếu nhà chị dùng nó thật, chứ không để thùng nằm góc ban công rồi vẫn mua nước lau sàn như cũ.

Nhà mình thấy nhiều người ủ ba bốn thùng một lúc rồi không dùng hết, cuối cùng đổ đi. Ủ vừa với lượng dùng, coi như một món đồ nhà làm có hạn, không phải một kho dự trữ.

Nhìn bình mà biết đang tốt hay đang hỏng

Bình tốt: nước chuyển màu vàng nâu, mùi chua ngọt như giấm trái cây, có lớp màng trắng mỏng trên mặt (thường là men, không sao). Tháng đầu sủi bọt li ti khi lắc nhẹ.

Mốc xanh, mốc đen, mốc lông: xảy ra khi vỏ nổi, bình bị nắng hoặc tay bẩn nhúng vào. Mốc mỏng ở một góc thì vớt đi cùng vỏ đó, thêm một thìa đường, nhấn vỏ còn lại xuống. Mốc phủ cả mặt, mùi hôi thì đổ bỏ vào gốc cây, rửa bình và làm lại.

Mùi hôi thối như rác: thường do đường quá ít hoặc cho vỏ có dầu mỡ, đồ ăn thừa vào. Enzyme chỉ dùng vỏ trái cây và rau sống, không cho cơm, thịt, đồ nấu chín.

Bình phồng căng: khí bị giữ lại vì quên xả. Mở từ từ, quay miệng bình ra xa mặt. Bình thuỷ tinh đậy kín mà phồng thì không đủ chỗ phồng, đó là lý do không dùng thuỷ tinh nắp vặn ở tháng đầu.

Ruồi giấm bu quanh: nắp không kín hoặc đường dính quanh miệng bình. Lau sạch miệng, đậy nắp, có thể bọc thêm một lớp vải ở giữa nắp và miệng bình.

Dùng vào đâu và pha bao nhiêu

Tỷ lệ dưới đây là tỷ lệ tham khảo do người dùng truyền nhau, không có chuẩn chung. Bắt đầu loãng, thấy chưa đủ mới tăng dần.

ViệcPha tham khảoLưu ý
Lau sàn gạch menNửa chén nhỏ cho một xô nướcKhông dùng cho sàn đá tự nhiên, sàn gỗ chưa phủ
Cọ bồn rửa, vòi inoxPha 1 phần với 10 phần nướcLau khô sau đó để khỏi vệt
Khử mùi thùng rácXịt dung dịch pha 1 với 20Rửa thùng trước, xịt sau
Ngâm khăn lau có mùiVài thìa vào chậu nướcGiặt lại bằng xà phòng
Thông mùi ống thoát nước bếpĐổ một chén nhỏ buổi tốiKhông làm tan được chỗ tắc dầu đông
Tưới câyRất loãng, vài thìa cho một xôThử một chậu trước, nhiều quá làm chua đất

Vì có tính axit, enzyme vỏ trái cây có cùng nhóm "bề mặt cấm" với giấm: đá marble, đá vôi, đá granite đã đánh bóng, gỗ không phủ, kim loại mạ mỏng. Lau thử ở chỗ khuất trước khi lau rộng.

Những lời đồn nên bỏ qua

Enzyme vỏ trái cây đi kèm nhiều lời kể rất hấp dẫn. Thật thà mà nói, phần lớn chưa có bằng chứng cho việc nhà. Nhà mình vẫn ủ, nhưng dùng với kỳ vọng vừa phải.

  • "Diệt khuẩn, thay chất tẩy bồn cầu." Không. Nó làm sạch nhẹ và khử mùi; khi cần khử khuẩn vẫn phải dùng cách khác.
  • "Làm sạch không khí, hấp thụ chất độc trong nhà." Không có cơ sở cho việc đặt bình trong phòng. Thực tế bình mở nắp chỉ hút ruồi giấm.
  • "Ủ càng lâu càng mạnh, để vài năm thành thuốc." Sau một thời gian dung dịch ổn định, để lâu không làm nó thành chất khác.
  • "Uống được, rửa mặt được." Không dùng enzyme tự ủ để uống, súc miệng hay bôi lên da, mắt. Đây là dung dịch lên men không kiểm soát.
  • "Đổ ra sông hồ để làm sạch nước." Đổ đường và axit hữu cơ ra nguồn nước chỉ làm nước nhiều chất hữu cơ hơn.

Giá trị thật của bình enzyme là thói quen gom vỏ trái cây thay vì vứt vào túi rác, và một chai nước lau nhẹ không có bao bì. Chừng đó đã đủ để giữ nó trên ban công.

Áp vào nhà mình: có nên ủ không

Nên ủ nếu nhà bạn ăn nhiều trái cây, có ban công hay góc bếp thoáng, và đã có chỗ dùng sẵn như lau sàn gạch, khử mùi thùng rác. Một bình 5 lít đủ cho nhà bốn người lau sàn gần nửa năm.

Chưa nên ủ nếu căn hộ nhỏ không có góc thoáng, nhà đang bị ruồi giấm, hoặc bạn hay đi vắng dài ngày trong tháng đầu không ai xả khí. Lúc đó cho vỏ trái cây vào thùng ủ rác bếp là cách tận dụng ít phiền hơn.

Nhà có trẻ nhỏ: bình enzyme mùi ngọt, nước màu như nước ngọt, rất hấp dẫn trẻ. Đặt lên cao, có nắp, dán nhãn "không uống". Chai thành phẩm cất chung tủ với đồ tẩy rửa khác.

Nhà chung cư có quy định ban công: bình nhỏ để trong tủ bếp dưới bồn rửa cũng được, miễn là bạn nhớ xả khí. Dán lịch nhỏ lên nắp tủ để khỏi quên.

Câu hỏi thường gặp

Có thay đường bằng mật ong được không?

Mật ong cũng là đường nên men vẫn ăn được, nhưng đắt hơn nhiều và không cho kết quả tốt hơn. Đường thô, đường nâu hay mật mía rẻ, dễ mua và là lựa chọn phổ biến của người ủ lâu năm. Không dùng đường ăn kiêng vì men không ăn được.

Dùng enzyme vỏ trái cây để rửa bát được không?

Dùng pha loãng tráng bát để khử mùi tanh thì được, nhưng nó không kéo dầu mỡ tốt như nước bồ hòn hay nước rửa chén. Nếu dùng, bạn vẫn cần một chất làm sạch dầu ở bước đầu, rồi tráng nước sạch thật kỹ.

Ủ được bao nhiêu mẻ từ một bình?

Mỗi lần ủ là một mẻ. Có người giữ lại một chút nước enzyme cũ đổ vào mẻ mới để men lên nhanh hơn, cách này làm rút ngắn tháng đầu nhưng không bỏ được thời gian chờ. Bã cũ không dùng lại cho mẻ mới.

Enzyme vỏ trái cây có hạn dùng không?

Đã lọc sạch bã, đựng chai sạch đậy kín để chỗ mát thì dùng được lâu, thường vài tháng tới hơn một năm. Khi thấy mốc, mùi hôi khác hẳn mùi chua ban đầu thì đổ bỏ vào gốc cây, không dùng nữa.

Có thể dùng vỏ rau củ thay vỏ trái cây không?

Vỏ rau củ sống như vỏ dưa leo, cà rốt dùng được nhưng mùi kém dễ chịu hơn và dễ hôi nếu nhiều tinh bột. Vỏ hành tỏi, rau đã nấu và thức ăn thừa thì không cho vào. Nhà mình trộn chủ yếu vỏ trái cây, rau sống chỉ một ít.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138