ThanThien.comThân Thiện
Đọc nhãn và tránh "xanh giả"

Sản phẩm ghi "không nhựa" có thật không: nhựa ẩn trong ly giấy, túi lọc trà, khăn ướt

Nhiều món trông như giấy, vải, kim loại vẫn có lớp nhựa bên trong: ly giấy, túi lọc trà, khăn ướt, kẹo cao su. Cách nhận ra, đọc nhãn và chọn món thay thế.

Hands of a Vietnamese grandmother tear open a paper tea bag over a ceramic bowl on a wooden kitchen table, close-up from above, warm side light, earthy brown tones

Một sản phẩm ghi "không nhựa" chỉ đáng tin khi nói rõ cả phần thân lẫn phần lót, phần dán, phần sợi; vì rất nhiều món trông như giấy, vải hay kim loại vẫn có nhựa ở bên trong: ly giấy có lớp tráng chống thấm, nhiều túi lọc trà có sợi nhựa để hàn mép, khăn ướt thường dệt từ sợi tổng hợp, lon và hộp giấy đựng sữa có lớp lót.

Biết chỗ nhựa ẩn không phải để lo lắng thêm, mà để bạn đọc chữ "không nhựa" cho tỉnh, phân loại rác đúng hơn và chọn món thay thế khi thấy đáng. Phần dưới liệt kê các chỗ nhựa hay trốn, cách tự kiểm bằng mắt và tay ở nhà, cách đọc lời "không nhựa" trên bao bì, rồi gợi ý món thay thế theo từng nhu cầu. Một số chỗ bạn sẽ quyết định giữ nguyên, và như vậy cũng không sao.

Những chỗ nhựa hay trốn trong đồ hằng ngày

Bảng dưới là các món hay gặp trong nhà. "Thường có" nghĩa là phổ biến, không có nghĩa sản phẩm nào cũng vậy:

Món đồNhựa nằm ở đâuVì sao cóẢnh hưởng tới việc phân loại
Ly giấy, hộp giấy đựng đồ ăn nóngLớp tráng mặt trongChống thấm nước, dầuNhiều nơi thu mua giấy không nhận
Túi lọc tràSợi hoặc lớp hàn mép túi (thường có ở một số loại)Để hàn kín bằng nhiệtKhông nên ủ nguyên túi nếu không chắc
Khăn ướtSợi vải không dệtBền, rẻ, mềmKhông được xả bồn cầu, không ủ được
Hộp sữa giấy, hộp nước trái câyLớp lót nhựa và nhômGiữ hàng lâu không cần lạnhCần điểm thu gom riêng
Lon nước, đồ hộpLớp phủ mặt trongChống ăn mòn kim loạiVẫn bán ve chai như lon bình thường
Giấy gói quà bóng, giấy kim tuyếnLớp màng, kim tuyếnCho bóng đẹpKhông tái chế cùng giấy
Quần áo, khăn "mềm như lụa"Sợi tổng hợpBền, rẻ, ít nhănKhi giặt rơi sợi nhỏ ra nước thải

Dòng lon nước là ví dụ cho thấy nhựa ẩn không phải lúc nào cũng làm hỏng việc tái chế: lớp phủ mỏng bị đốt cháy khi nấu chảy nhôm. Còn với giấy, lớp tráng lại là vấn đề lớn vì nhà máy giấy phải tách nó ra.

Tự kiểm ở nhà bằng mắt và tay

Không cần dụng cụ gì đặc biệt, bạn có thể đoán khá chắc một món có lớp nhựa hay không:

  1. Xé thử: giấy thuần xé ra xơ mịn ở mép; giấy có tráng thường để lộ một lớp màng mỏng bóng, kéo giãn được trước khi đứt.
  2. Ngâm nước: giấy thuần ngâm vài giờ mềm nhũn; ly giấy tráng giữ hình dạng, mặt trong vẫn trơn.
  3. Nhìn mép túi lọc trà: mép gấp, buộc chỉ hoặc dập ghim thường là giấy; mép hàn phẳng, bóng, liền mạch thường có thành phần nhựa để hàn.
  4. Kéo căng khăn ướt: sợi giấy đứt gọn khi kéo mạnh; sợi tổng hợp giãn ra, dai, không đứt.
  5. Vò giấy gói quà: giấy thuần vò lại giữ nếp; giấy có màng bật trở lại, không giữ nếp.

Các cách này chỉ để đoán, không thay cho thông tin của nhà sản xuất. Nhưng chúng đủ để bạn biết món nào nên bỏ vào thùng giấy, món nào xếp vào rác còn lại.

Khi thử với trẻ con trong nhà, biến nó thành trò chơi phân loại: mỗi đứa một món, đoán trước rồi thử. Trẻ nhớ rất lâu những thứ tự tay xé và ngâm.

Đọc lời "không nhựa" trên bao bì

Khi một sản phẩm ghi "không nhựa", "plastic free", "bao bì không nhựa", hãy tìm xem câu ấy áp cho phần nào:

  • Chỉ phần bao bì ngoài, hay cả sản phẩm bên trong? "Bao bì không nhựa" đựng một món làm từ sợi tổng hợp vẫn là đồ có nhựa.
  • Có tính lớp lót, keo dán, mực in, tem dán không? Hộp giấy "không nhựa" mà có cửa sổ trong suốt là đã có nhựa.
  • Có lời giải thích thay nhựa bằng gì không? "Chống thấm bằng lớp tráng gốc nước" là một câu có thông tin, dù vẫn nên hỏi thêm lớp đó xử lý ra sao.
  • Có hướng dẫn bỏ vào đâu sau khi dùng không? Một món thật sự không nhựa thường tự tin ghi "bỏ cùng giấy" hoặc "ủ được".
  • Có chữ "ít nhựa hơn", "giảm nhựa" không? Đó là câu khác, không phải "không nhựa".

Câu "không nhựa" đứng một mình, không giải thích gì thêm, nên được đọc như "có thể ít nhựa". Đừng vội trả thêm tiền cho nó trước khi đọc mặt sau.

Món thay thế: đáng đổi và không cần đổi

Đáng đổi: khăn ướt dùng hằng ngày. Khăn vải nhỏ giặt được, hoặc khăn giấy khô kèm bình xịt nước, thay được phần lớn việc lau tay, lau mặt. Khăn ướt để dành cho lúc đi xa.

Đáng đổi: ly giấy mua cà phê mỗi sáng. Mang ly riêng là bỏ được cả lớp tráng lẫn nắp nhựa. Nhiều quán sẵn lòng rót vào ly của khách.

Tuỳ bạn: túi lọc trà. Trà lá rời pha bằng bình có lưới lọc là không có túi nào cả. Nếu vẫn thích túi lọc, chọn loại có mép gấp hoặc buộc chỉ.

Tuỳ bạn: giấy gói quà. Gói bằng khăn vải, giấy báo cũ, túi giấy dùng lại. Giấy gói bóng đã có trong nhà thì dùng hết, giữ lại để gói lần sau.

Không cần đổi: lon nước, đồ hộp. Lớp phủ trong lon không làm hỏng việc tái chế nhôm. Muốn giảm, giảm số lon chứ không cần tìm "lon không nhựa".

Không cần vội: quần áo sợi tổng hợp. Mặc lâu đồ đang có, giặt đầy máy, giặt nước lạnh để bớt rụng sợi. Đến lúc cần mua mới thì hãy tính tới sợi tự nhiên.

Phân loại đồ có nhựa ẩn sau khi dùng

Biết nhựa trốn ở đâu thì phân loại cũng rõ hơn. Bảng gợi ý chung, ưu tiên hướng dẫn của người thu gom nơi bạn ở nếu khác:

Món đồ đã dùngBỏ vàoLàm gì trước
Ly giấy tráng, hộp giấy đựng cơmRác còn lại, trừ khi khu bạn có điểm nhận riêngTráng sạch nếu gom riêng
Túi lọc trà mép hànBã trà ủ được nếu cắt túi lấy bã ra; túi bỏ rác còn lạiCắt túi khi bã đã nguội
Túi lọc trà mép gấp, buộc chỉThùng ủ, bỏ ghim kim loại nếu cóTháo ghim
Khăn ướtRác còn lại, tuyệt đối không xả bồn cầuKhông cần
Hộp sữa giấyĐiểm thu gom riêng nếu có; không có thì rác còn lạiTráng, ép dẹp, để khô
Lon nhômBán ve chaiRửa sơ, ép dẹp
Giấy gói quà có màngRác còn lại, hoặc giữ để gói lần sauGỡ băng dính nếu giữ lại

Cách phân loại cụ thể và lịch thu gom rác đã phân loại ở mỗi nơi một khác. Luật Bảo vệ môi trường 2020 đặt nguyên tắc phân loại rác sinh hoạt tại nguồn; chi tiết bạn hỏi ban quản lý toà nhà hoặc UBND cấp xã nơi mình ở.

Khi nào "ít nhựa" là đủ tốt

Có những chỗ thay được nhựa dễ dàng: túi đi chợ, ly cà phê, chai nước, hộp cơm. Có những chỗ thay được nhưng tốn công hoặc tốn tiền: túi lọc trà, giấy gói quà, đồ vệ sinh cá nhân. Và có những chỗ hiện gần như không thay được với người bình thường: lớp lót trong lon, ống thuốc, bao bì thiết bị y tế, dây điện. Đuổi theo "không nhựa" ở nhóm thứ ba thường chỉ làm mình mệt.

Nhà mình chia việc theo ba nhóm ấy. Nhóm đầu làm ngay và làm đều. Nhóm hai thử từng món, món nào thấy hợp thì giữ, món nào phiền quá thì quay lại cách cũ mà không áy náy. Nhóm ba thì chấp nhận, chỉ cố đừng mua dư.

Cách nghĩ này cũng giúp đọc nhãn bớt căng thẳng. Một sản phẩm ghi "ít nhựa hơn 40%" ở nhóm hai có thể là lựa chọn hợp lý cho nhà bạn, dù không đạt chữ "không nhựa". Một sản phẩm ghi "không nhựa" ở nhóm một lại không cần thiết nếu bạn đã có ly, có túi dùng lại rồi. Nhãn tốt nhất là nhãn bạn không cần đọc vì món đồ ấy không phải mua.

Tình huống giả định: góc pha trà ở văn phòng nhỏ

Một văn phòng mười hai người, mỗi ngày dùng chừng hai chục túi trà lọc và một hộp ly giấy. Cuối ngày, thùng rác góc pha trà đầy túi trà ướt và ly giấy, không ai biết nên bỏ vào đâu; người dọn dẹp gom hết vào rác chung.

Một bạn trong phòng đề xuất đổi sang trà lá rời đựng trong hũ thuỷ tinh, hai bình pha có lưới lọc và một kệ cốc sứ mỗi người một cái. Bã trà gom vào một hộp có nắp, ai có cây ở nhà thì mang về ủ hoặc rải gốc cây. Ly giấy chỉ giữ lại một ít cho khách đến họp.

Sau một tháng, thùng rác góc pha trà nhẹ hẳn đi, chủ yếu còn vỏ bánh kẹo. Điều mọi người không ngờ là trà lá rời ngon hơn, và khoản mua trà tháng ấy còn thấp hơn trước theo ước tính của người phụ trách mua sắm. Không ai phải đọc nhãn "không nhựa" nào, vì món mới vốn không cần bao bì.

Lỗi hay gặp khi theo đuổi chữ "không nhựa"

Đuổi theo con số không tuyệt đối dễ khiến người ta mệt mà kết quả lại ít. Mấy lỗi nhà mình thấy nhiều:

  • Bỏ hết đồ nhựa đang dùng tốt trong nhà để thay bằng đồ không nhựa mới mua.
  • Trả thêm nhiều tiền cho chữ "không nhựa" ở những món vốn dùng rất ít.
  • Xả khăn ướt ghi "phân huỷ" xuống bồn cầu. Nhiều loại vẫn làm tắc cống, dù có ghi gì.
  • Ủ nguyên túi trà có sợi nhựa rồi rải phân lên rau.
  • Cảm thấy thất bại vì không đạt "không nhựa" hoàn toàn rồi bỏ cuộc cả những thói quen tốt đã có.
  • Bỏ ly giấy tráng vào thùng giấy bán ve chai cho "đủ cân". Người thu mua phải nhặt ra, lần sau có khi họ ép giá cả xấp giấy.

Mục tiêu thực tế hơn là bớt nhựa ở những chỗ dùng nhiều nhất và dễ thay nhất. Mấy chỗ nhỏ, khó thay, cứ để đó; thời gian và tiền dành cho chỗ lớn hiệu quả hơn.

Câu hỏi thường gặp

Ly giấy có phải là không nhựa không?

Phần lớn ly giấy đựng đồ uống có lớp tráng mặt trong để chống thấm, thường là nhựa hoặc vật liệu tương tự. Vì vậy ly giấy không hẳn là không nhựa và nhiều nơi thu mua giấy không nhận. Mang ly riêng là cách bỏ được cả lớp tráng.

Túi lọc trà có chứa nhựa không?

Một số loại có sợi hoặc lớp hàn mép chứa nhựa, một số loại làm từ giấy thuần, mép gấp hoặc buộc chỉ. Nếu nhãn không ghi rõ, nhìn mép túi để đoán, hoặc chuyển sang trà lá rời pha bằng bình có lưới lọc.

Khăn ướt có xả bồn cầu được không?

Không nên, kể cả loại ghi có thể phân huỷ. Phần lớn khăn ướt dệt từ sợi dai, không tan nhanh trong nước như giấy vệ sinh, dễ gây tắc đường ống và cống. Bỏ vào thùng rác còn lại.

Lon nhôm có lớp nhựa bên trong thì có bán ve chai được không?

Được. Lớp phủ mỏng bên trong lon cháy mất khi nấu chảy nhôm, nên lon vẫn là một trong những thứ dễ bán ve chai nhất. Rửa sơ, ép dẹp rồi gom lại.

Làm sao biết giấy gói quà có tái chế được không?

Vò giấy trong tay: giấy thuần giữ nếp vò, giấy có màng bóng hoặc kim tuyến bật trở lại. Loại giữ nếp có thể bỏ cùng giấy, loại bật lại nên xếp vào rác còn lại hoặc giữ để gói lần sau.

Có cần loại bỏ hết nhựa trong nhà không?

Không cần và cũng khó làm được. Đồ nhựa đang dùng tốt thì dùng tiếp cho lâu. Nên tập trung vào những món dùng một lần nhiều nhất như ly, túi, khăn ướt, đó là chỗ bớt được nhiều nhất với ít công sức nhất.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138