ThanThien.comThân Thiện
Đọc nhãn và tránh "xanh giả"

"Tái chế được" và "làm từ vật liệu tái chế" khác nhau ra sao: đọc đúng con số

Một câu nói về số phận bao bì sau khi dùng, câu kia nói nó được làm ra từ đâu. Cách đọc phần trăm tái chế, mẫu số và hỏi xem nơi bạn ở có ai thu nhận.

An elderly Vietnamese man in a scrap collection yard ties bundles of flattened cardboard and crushed cans onto a bicycle cart, wide shot from the side, late afternoon golden light

"Tái chế được" nói về tương lai của bao bì: sau khi dùng, nó có thể được thu gom và làm thành vật liệu mới. "Làm từ vật liệu tái chế" nói về quá khứ: chính bao bì này đã được làm, một phần hay toàn bộ, từ vật liệu thu hồi. Hai câu nghe giống nhau nhưng một câu phụ thuộc vào việc khu bạn ở có ai thu nhận loại bao bì đó, còn câu kia chỉ đáng tin khi có con số phần trăm rõ ràng.

Phần dưới giúp bạn đọc hai câu này cho đúng: một chai "tái chế được" có thật sự được tái chế ở chỗ bạn không, phần trăm tái chế tính trên cái gì, những bao bì ghi tái chế được nhưng gần như không ai mua lại, và cách nói chuyện với người thu mua ve chai để biết thứ gì đáng gom riêng. Ký hiệu số trong tam giác trên đồ nhựa thuộc phần phân loại rác, ở đây chỉ bàn lời ghi trên bao bì.

Hai câu, hai câu hỏi khác nhau

Bảng này giúp tách ý của từng câu khi chúng đứng cạnh nhau trên cùng một bao bì:

Tái chế đượcLàm từ vật liệu tái chế
Nói vềĐiều có thể xảy ra sau khi bạn dùng xongĐiều đã xảy ra khi sản xuất
Phụ thuộc vàoHệ thống thu gom và người mua lại ở nơi bạn ởNhà sản xuất
Thông tin cần đi kèmBỏ vào đâu, tách phần nàoBao nhiêu phần trăm, của phần nào
Chỗ hay bị thổi phồngVề lý thuyết tái chế được nhưng thực tế không ai thuMột phần nhỏ được nói như toàn bộ
Bạn làm gìPhân loại đúng, làm sạch, hỏi người thu muaĐọc con số, so giữa các lựa chọn

Một sản phẩm có thể đúng cả hai, chỉ đúng một, hoặc dùng cả hai câu cho đẹp mà không câu nào có thông tin kèm. Bạn chỉ cần biết câu nào đang trả lời câu hỏi nào.

Ví dụ giả định: một chai nước giặt ghi "bao bì tái chế được, làm từ nhựa tái chế". Câu đầu chỉ có ý nghĩa nếu người thu mua ở khu bạn lấy can nhựa màu; câu sau chỉ có ý nghĩa khi có con số. Nếu chai không ghi số, bạn biết được nhiều nhất là trong chai có một ít nhựa tái chế, không hơn. Còn nếu bạn mang chính chai ấy đi đong lại ở cửa hàng refill thêm vài chục lần, thì câu nào trên nhãn cũng thành chuyện phụ.

"Tái chế được" ở đâu? Câu hỏi bao bì không trả lời

Gần như mọi loại nhựa, giấy, kim loại đều tái chế được trong một nhà máy nào đó. Nhưng để một chiếc hộp thật sự được tái chế, phải có người gom, có người mua, và giá trị đủ để bõ công vận chuyển. Lon nhôm, giấy bìa các-tông, chai nhựa trong thường có người mua lại khá đều. Hộp xốp, túi nilon mỏng dính dầu, gói snack nhiều lớp, ống kem đánh răng thì dù có thể ghi "tái chế được", thực tế rất ít nơi nhận.

Bao bì nhiều lớp là trường hợp khó nhất: hộp sữa giấy có lớp nhôm và lớp nhựa, gói cà phê có màng kim loại, túi đứng có van. Về kỹ thuật có cơ sở tách được, nhưng không phải chỗ nào cũng có. Nếu bạn ở thành phố lớn, có thể có điểm thu gom riêng do nhóm cộng đồng hoặc chương trình của nhà sản xuất tổ chức; ở thị trấn hay nông thôn, thường không có.

Cho nên khi đọc chữ "tái chế được", hãy hiểu là "có thể, nếu nơi bạn ở có người nhận". Cách biết chắc nhất là hỏi người thu mua ve chai quen, hoặc hỏi trong nhóm cư dân khu bạn xem có điểm gom nào nhận loại đó không.

Đọc con số phần trăm tái chế

Câu "làm từ vật liệu tái chế" chỉ có nghĩa khi có số. Khi gặp số, đọc theo các bước sau:

  • Phần trăm của cái gì? Của cả bao bì, của thân chai, hay của riêng nắp? "Chai làm từ 50% nhựa tái chế" khác "bao bì chứa nhựa tái chế".
  • Tái chế từ đâu? Từ đồ đã qua tay người dùng, hay từ phế phẩm trong chính nhà máy (mẩu thừa khi cắt, khuôn hỏng). Loại thứ hai vốn đã được nhà máy dùng lại từ lâu, ít có ý nghĩa là "mới làm vì môi trường".
  • "Lên đến" bao nhiêu? Chữ "lên đến 100%" thường nghĩa là có dòng sản phẩm đạt 100%, không phải chiếc bạn đang cầm.
  • So với cái gì? "Giảm 30% nhựa" là so với mẫu cũ của chính hãng đó, không phải so với một lựa chọn không nhựa.
  • Có thay đổi gì khác không? Chai làm từ nhựa tái chế mà đổi sang màu xanh đậm có khi lại khó tái chế tiếp hơn chai trong.

Con số càng cụ thể (phần nào, bao nhiêu, nguồn gì) thì càng có khả năng là thông tin. Con số tròn, to, không mẫu số thường là để quảng cáo.

Những bao bì hay ghi "tái chế được" nhưng khó được tái chế

Hộp xốp đựng cơm, khay xốp thịt. Nhẹ, cồng kềnh, hay dính đồ ăn, nên người thu mua ít nhận. Cách tốt hơn là mang hộp riêng khi mua đồ ăn mang về.

Gói snack, gói cà phê ánh bạc. Nhiều lớp dính nhau, khó tách. Thường thành rác còn lại dù có ghi gì.

Ly giấy có lớp tráng. Không phải giấy thuần, nhiều cơ sở giấy không nhận.

Túi nilon mỏng, màng bọc thực phẩm. Dễ quấn vào máy phân loại, giá trị thấp. Có nơi nhận túi sạch gom số lượng lớn, đa số không.

Đồ nhựa nhiều màu, nhiều chất dính liền. Như bàn chải, bút bi, đồ chơi nhỏ: khó tách nên thường không ai mua lại.

Đồ nhựa đen. Khay đen đựng thịt, hộp đen đựng đồ ăn mang về khó được máy phân loại nhận diện, nên hay bị loại ra dù chất nhựa có thể tái chế.

Bao bì quá nhỏ. Nắp chai rời, que khuấy, gói gia vị nhỏ hay lọt khỏi dây chuyền phân loại. Nắp chai nên vặn lại vào chai đã ép dẹp.

Hỏi người thu mua ve chai: cách biết thứ gì đáng gom riêng

Người thu mua ve chai ở khu bạn biết rõ hơn mọi bao bì thứ gì bán được. Nhà mình làm như sau khi mới chuyển tới một khu khác:

  1. Gom một túi mẫu gồm vài thứ hay có: chai nhựa trong, can nhựa màu, lon, bìa các-tông, hộp sữa giấy, hộp nhựa đựng đồ ăn.
  2. Lúc người thu mua tới, hỏi lần lượt món nào họ lấy, món nào không, và món nào lấy nhưng cần làm sạch hoặc ép dẹp.
  3. Hỏi thêm: có cần tách nắp, bóc nhãn không; giấy có cần buộc riêng không; họ đi qua khu này mấy lần một tuần.
  4. Ghi vào một mẩu giấy dán trong cánh tủ bếp: danh sách "đem bán" và danh sách "rác còn lại".
  5. Vài tháng hỏi lại một lần, vì thứ họ nhận đổi theo giá thu mua.

Danh sách dán tủ này có ích hơn mọi chữ "tái chế được" trên bao bì, vì nó viết cho đúng con đường rác của nhà bạn. Nếu nhà bạn ở chung cư, ban quản lý thường biết đơn vị thu gom nào đang làm việc với toà nhà và họ nhận những gì.

Nếu khu bạn chưa có ai thu mua thường xuyên, hỏi UBND cấp xã về lịch thu gom rác đã phân loại; Luật Bảo vệ môi trường 2020 yêu cầu phân loại rác sinh hoạt tại nguồn, còn cách tổ chức cụ thể do từng địa phương hướng dẫn.

Mẫu danh sách dán cánh tủ bếp

Đây là mẫu danh sách của một gia đình giả định ở chung cư, sau khi hỏi người thu mua và ban quản lý. Danh sách nhà bạn có thể khác hẳn, nên chép khung chứ đừng chép nội dung:

NhómGồm những gìLàm trước khi bỏĐi đâu
Đem bánChai nhựa trong, lon, bìa các-tông, giấy vụn, sách báo cũTráng sạch, ép dẹp, buộc giấy thành xấpNgười thu mua đi qua sáng thứ bảy
Gom riêng mang điPin, bóng đèn, hộp sữa giấyĐể trong hộp kín, khôĐiểm gom của nhóm cư dân, mỗi tháng một lần
Rác hữu cơVỏ rau, bã trà, bã cà phê, vỏ trứngĐể ráo nướcThùng ủ ban công
Rác còn lạiGói snack, túi nilon bẩn, hộp xốp, ly giấy trángKhông cần làm gì thêmThùng rác chung của toà nhà

Sau khi dán danh sách này, gia đình giả định kia thấy thùng rác còn lại vơi đi khoảng một nửa trong tháng đầu, chủ yếu nhờ bìa các-tông và chai nhựa được tách ra. Phần còn lại phần lớn là bao bì nhiều lớp, đúng nhóm mà chữ "tái chế được" trên bao bì hay hứa nhiều nhất.

Cứ vài tháng xem lại danh sách một lần, nhất là khi đổi người thu mua hoặc khi toà nhà đổi cách thu gom. Một danh sách cũ treo mãi trên tủ dễ thành thứ cả nhà không còn nhìn tới.

Áp vào việc mua sắm: chọn bao bì theo con đường rác của nhà mình

Khi hai món hàng tương đương nhau, chọn món có bao bì mà khu bạn có người nhận: chai trong thay vì chai màu, hộp giấy thuần thay vì hộp có cửa sổ nhựa, lon nhôm thay vì gói nhiều lớp. Đây là lựa chọn có tác dụng ngay, không cần tin ai.

Khi hai món đều ghi "làm từ vật liệu tái chế", chọn món có con số rõ và nói rõ phần nào. Còn khi một món có bao bì tái chế đẹp nhưng to gấp đôi lượng hàng bên trong, món đóng gói gọn hơn vẫn ít rác hơn, dù không ghi chữ nào.

Và lựa chọn tốt hơn cả hai là không cần bao bì: mua gạo, đậu, hạt theo cân ở chợ, mang chai đi đong nước giặt ở cửa hàng refill, mua rau không bọc màng. Chữ tái chế là để xử lý phần không tránh được, không phải lý do để mua thêm. Một gói hàng không có bao bì thì không cần đọc nhãn, không cần phân loại và không cần chờ ai tới thu mua.

Câu hỏi thường gặp

Bao bì ghi tái chế được thì bỏ vào thùng tái chế là xong phải không?

Chưa chắc. Tái chế được chỉ có nghĩa là về kỹ thuật có thể tái chế. Bạn cần biết nơi mình ở có ai thu nhận loại đó không, và có cần làm sạch, tách nắp hay ép dẹp không. Hỏi người thu mua hoặc ban quản lý toà nhà.

Chai làm từ 100% nhựa tái chế có tái chế tiếp được không?

Thường là có, nếu chai vẫn là nhựa trong và không bị pha màu hay phụ gia. Tuy nhiên mỗi lần tái chế nhựa yếu đi một chút, nên vòng tái chế không kéo dài mãi. Dùng lại chai nhiều lần vẫn tốt hơn.

Giấy tái chế có tốt hơn giấy thường không?

Giấy tái chế dùng ít gỗ và thường ít năng lượng hơn, nên là lựa chọn tốt khi cần mua giấy. Nhưng dùng ít giấy, in hai mặt, dùng lại giấy một mặt vẫn có tác dụng lớn hơn đổi loại giấy.

Hộp sữa giấy có bán ve chai được không?

Tuỳ nơi. Hộp sữa giấy có lớp nhôm và nhựa nên nhiều người thu mua không nhận. Ở một số thành phố có điểm thu gom riêng. Nếu có, tráng sạch, ép dẹp và gom thành túi trước khi mang đi.

Chữ giảm 30% nhựa trên bao bì có đáng tin không?

Thường là đúng nhưng so với mẫu bao bì cũ của chính hãng đó, không phải so với lựa chọn khác. Nó vẫn tốt hơn bản cũ, nhưng không có nghĩa là ít nhựa hơn sản phẩm cùng loại bán theo cân hay đựng trong lọ thuỷ tinh.

Có cần bóc nhãn trên chai trước khi bán ve chai không?

Phần lớn người thu mua không yêu cầu, nhưng có nơi trả giá tốt hơn cho chai sạch, đã bóc nhãn, tách nắp. Hỏi người thu mua quen để biết; còn rửa sơ cho hết đồ ăn, nước ngọt thì luôn nên làm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138