ThanThien.comThân Thiện
Văn phòng, đám cưới và sự kiện ít rác

Đám giỗ, làm cỗ tại nhà ít rác: đi chợ, nấu vừa đủ, bày mâm và chia đồ mang về

Làm cỗ giỗ tại nhà mà không đầy bao rác sau buổi: đi chợ bằng làn và hộp, tính món vừa đủ, bày mâm bằng đồ dùng lại, chia đồ mang về cho họ hàng và xử lý rác bếp.

An elderly Vietnamese woman carries a woven bamboo basket and stainless containers through a busy wet market at dawn, seen from behind, warm misty light

Đám giỗ làm tại nhà vốn đã ít rác hơn tiệc ở nhà hàng, vì mâm bát là đồ nhà, đồ ăn tự nấu. Rác nhiều nhất của một ngày giỗ thường đến từ hai chỗ: túi nilon khi đi chợ cho cả chục món, và thức ăn thừa chia vội vào túi bóng cho khách mang về. Sửa hai chỗ đó là bớt được phần lớn.

Bài này không bàn chuyện lễ nghi, cúng gì hay mời ai, mà đi theo đường đi của đồ đạc trong một ngày giỗ: từ lúc đi chợ, sơ chế, nấu, bày mâm, đến lúc chia phần cho họ hàng và dọn bếp. Mỗi khâu có một vài việc nhỏ, làm quen một lần thì các giỗ sau tự nhiên thành nếp.

Đi chợ cho cỗ: mang gì, mua thế nào

Một mâm cỗ mười món có thể về nhà trong hai mươi túi nilon. Chuẩn bị trước buổi đi chợ là bớt được gần hết:

  • Hai làn hoặc giỏ to cho rau, củ, trái cây; rau để trên, củ nặng để dưới.
  • Ba bốn hộp có nắp cho thịt, cá, hải sản, đồ có nước. Đưa hộp cho người bán từ đầu, trước khi họ cầm túi.
  • Vài túi vải mỏng hoặc túi lưới cho đồ khô như nấm, mộc nhĩ, miến, đậu.
  • Một chiếc khăn sạch để bọc xôi, bánh chưng mua sẵn nếu không có hộp vừa.
  • Danh sách đi chợ chia theo hàng: hàng thịt, hàng cá, hàng rau, hàng khô. Đi một vòng là đủ, không phải quay lại và lấy thêm túi.
  • Đặt trước với người bán quen nếu mua nhiều: báo trước một hôm, hẹn mang hộp đến lấy, người bán sẽ chuẩn bị sẵn và không cần túi.

Chợ truyền thống là nơi dễ đi chợ ít rác nhất vì bán theo cân, người bán quen với việc đổ thẳng vào làn. Siêu thị khó hơn vì rau thịt đã đóng khay; nếu nhà chỉ có siêu thị gần, ưu tiên quầy rau bán rời và quầy thịt cắt theo yêu cầu. Gặp người bán ngần ngại, một câu "cô cho cháu vào hộp này, nhà cháu đỡ phải bỏ túi" thường là đủ.

Tính món và lượng cho vừa đủ

Cỗ giỗ thừa nhiều vì sợ thiếu trước mặt họ hàng. Bảng sau là cách nghĩ theo mâm, mỗi mâm khoảng sáu người lớn; các con số là tham khảo, bạn chỉnh theo khẩu vị nhà mình:

Nhóm mónSố món mỗi mâmHay thừa vìCách bớt thừa
Món mặn chính (gà, giò, thịt kho, cá)3 đến 4Làm đủ cả gà luộc, giò, nem, thịt quayChọn ba món nhà hay ăn hết, bớt một món phụ
Món xào, nộm1 đến 2Xào nhiều, để nguội không ai ănXào vừa, để phần xào thêm khi cần
Canh1Nấu nồi to cho chắcNấu theo số bát, thêm nước dùng nếu thiếu
Xôi, cơm, bánh chưng1 đến 2Vừa xôi vừa bánh vừa cơmChọn xôi hoặc bánh, cơm nấu theo đợt
Tráng miệng, hoa quả1Đĩa hoa quả cúng xong bày lạiBày một đĩa vừa, phần còn lại để chia về

Cách giảm thừa hiệu quả nhất là hỏi chính xác số mâm từ trước hai ngày, rồi nấu đúng số đó cộng nửa mâm dự phòng, không phải thêm hẳn một mâm. Nếu có ai đến muộn bất ngờ, phần dự phòng cộng với cơm nấu thêm là đủ. Người nội trợ lâu năm nào cũng biết món nào của nhà mình hay thừa; ghi lại sau mỗi giỗ để lần sau bớt.

Sơ chế và nấu: rác bếp cũng là rác

Một ngày làm cỗ sinh ra nhiều rác bếp: vỏ hành tỏi, cuống rau, lông gà, vảy cá, vỏ trứng, bã đậu. Đây là rác hữu cơ, nặng và nhanh bốc mùi, nên dù chưa ủ phân được thì ít nhất cũng nên gom riêng vào một thùng có nắp, không trộn với túi nilon, giấy gói và hộp. Phần lớn nơi đang làm phân loại rác sinh hoạt tại nguồn theo Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 đều tách nhóm thức ăn thừa và rác hữu cơ; cách thu gom cụ thể ở khu bạn thì hỏi tổ dân phố hoặc UBND cấp xã.

Một số phần thường bị bỏ mà dùng được: cuống rau mùi, hành lá để nấu nước dùng; xương gà luộc ninh lại làm nồi canh cho bữa tối; nước luộc gà nấu miến hôm sau; vỏ dưa hấu, vỏ bưởi phần trắng muối dưa hoặc làm mứt nếu nhà có người thích. Không bắt buộc làm hết, chọn một hai món nhà quen.

Về giấy bạc, màng bọc thực phẩm: dùng đĩa úp lên bát thay cho màng bọc, dùng nồi có nắp thay giấy bạc khi giữ nóng. Giấy bạc dính dầu mỡ gần như không tái chế được, màng bọc thì luôn thành rác. Nhà có lá chuối, lá dong sẵn thì dùng để gói, lót đĩa xôi; lá sau đó bỏ cùng rác hữu cơ.

Dầu ăn đã chiên không đổ xuống bồn rửa. Để nguội, lọc cặn, dùng lại một hai lần cho món chiên cùng loại, rồi gom vào chai và hỏi điểm thu gom dầu thải nếu khu bạn có.

Bày mâm và dọn mâm

Dùng đúng đồ nhà, mượn thêm khi thiếu. Nhà ít bát đĩa thì mượn hàng xóm, họ hàng mang sang, hoặc thuê từ bếp cỗ trong xóm. Tránh mua bát đĩa nhựa dùng một lần cho mâm cỗ; nó không hợp với không khí ngày giỗ và đổ đi ngay sau bữa.

Nước chè, nước uống rót từ ấm. Ấm chè và chén là thứ quen thuộc nhất của ngày giỗ, không ai cần chai nước nhỏ. Với trẻ con, có một bình nước lọc và cốc riêng.

Khăn lau tay bằng vải hoặc khăn giấy để hộp. Khăn giấy ướt bọc nhựa từng chiếc là rác khó xử lý; một chồng khăn vải nhỏ ngâm nước sạch, vắt khô đặt ở góc mâm vừa đủ dùng.

Tăm tre để lọ chung. Tăm bọc nilon từng chiếc đặt trên mâm mỗi lần một nắm, phần lớn bị vứt mà chưa dùng.

Dọn theo thứ tự. Gạt thức ăn thừa trên bát vào thùng hữu cơ, đồ còn nguyên chưa chạm đũa gom vào nồi riêng để chia, rồi mới mang bát đi rửa.

Chia đồ ăn mang về cho họ hàng mà không cần túi bóng

Ngày giỗ, phần chia cho các nhà mang về là nét đẹp, cũng là nơi túi bóng xuất hiện nhiều nhất. Làm theo các bước:

  1. Báo trước trong lời mời hoặc khi gọi điện: "Cô chú mang theo cái hộp nhé, hôm nay nhà nấu nhiều". Nhiều người lớn tuổi sẽ nhớ và mang.
  2. Chuẩn bị sẵn một chồng hộp cũ sạch trong nhà, hộp nhựa cứng, hộp thuỷ tinh, cặp lồng, cho ai quên. Không cần đòi lại ngay, lần sau gặp thì trả.
  3. Xôi, bánh chưng, giò gói lá hoặc gói giấy dầu, buộc dây chuối; vừa giữ được lâu vừa không cần túi.
  4. Đồ có nước như canh, thịt kho cho vào hộp có nắp, đặt đứng trong làn của khách.
  5. Hoa quả thì cho vào làn hoặc túi vải, không cần túi bóng riêng cho từng loại.
  6. Chia ngay khi dọn mâm, trước khi đồ ăn nguội và trước khi mọi người vội về.

Ví dụ giả định: nhà bác Tư làm giỗ năm mâm, mấy năm trước hết gần một cuộn túi bóng chỉ để chia đồ. Năm nay con dâu nhắn trước vào nhóm họ hàng nhờ mang hộp, chuẩn bị thêm mười hộp cũ. Cuối buổi chỉ dùng vài túi cho nhà ở xa đi xe khách, phần còn lại đều vào hộp.

Tin nhắn mẫu gửi họ hàng trước ngày giỗ

Phần nhờ mang hộp, báo số mâm, dặn không cần mua quà bọc nên nằm ngay trong lời mời, nói nhẹ nhàng. Vài mẫu theo giọng thường gặp, bạn sửa theo cách xưng hô nhà mình:

  • Gửi nhóm họ hàng, giọng thân mật: "Thứ Bảy này nhà cháu làm giỗ ông, mời các cô chú, anh chị về từ mười giờ. Hôm ấy nhà nấu nhiều, mọi người nhớ mang theo cái hộp để lấy ít đồ về cho các cháu nhé."
  • Gửi riêng người lớn tuổi, giọng lễ phép: "Cháu thưa bác, Chủ nhật nhà cháu làm giỗ bà, cháu mời bác sang. Bác nhà mình có cặp lồng thì mang theo, cháu gửi bác ít xôi với giò về."
  • Hỏi số người để tính mâm: "Nhà mình đi mấy người để cháu tính mâm cho vừa ạ? Năm ngoái nhà cháu nấu thừa nhiều quá, năm nay muốn tính cho khéo."
  • Nhắn về quà: "Cô chú về là vui rồi, đừng mua giỏ quà nhé, nhà cháu còn nhiều bánh trái lắm."
  • Nhắn cảm ơn sau giỗ, kèm nhắc trả hộp: "Cảm ơn cả nhà đã về. Ai cầm nhầm hộp thuỷ tinh nắp xanh của nhà cháu thì lần sau mang sang giúp nhé, không vội đâu ạ."

Câu "năm ngoái nấu thừa nhiều quá" có tác dụng hơn mọi lời giải thích về môi trường, vì ai cũng từng thấy cảnh đổ cả nồi canh sau ngày giỗ. Câu hỏi số người cũng giúp họ hàng báo đúng, thay vì nói chung chung "nhà cô về đủ".

Lỗi hay gặp và cách xoay

Đám giỗ có nhiều người lớn tuổi, nên việc thay đổi cần khéo. Những tình huống hay gặp:

  • Mẹ hoặc bà muốn nấu thật nhiều cho đủ lễ. Đừng tranh cãi về số món. Đề nghị bớt lượng mỗi món thay vì bớt món, và nhận phần chia đồ về cho các nhà để thức ăn không bị đổ.
  • Người bán ở chợ đã cho vào túi trước khi kịp đưa hộp. Nhận túi, mang về rửa phơi, dùng lại đựng rác hoặc mang đi chợ lần sau.
  • Họ hàng mang quà bọc giấy kim tuyến, giỏ quà bọc màng co. Đây là quà người ta mang tặng, nhận vui vẻ. Giữ lại giỏ mây để dùng, giấy gói còn đẹp gấp cất.
  • Chia đồ cho người đi xa bằng xe khách. Đồ có nước nên gói kỹ bằng hộp và túi buộc chặt, ở đây túi bóng là hợp lý.
  • Rác hữu cơ quá nhiều, để qua đêm bốc mùi. Buộc kín, để chỗ mát, đổ sớm theo giờ thu gom của khu; nếu có vườn, chôn phần vỏ rau củ ở gốc cây.

Áp vào giỗ sắp tới của nhà bạn: chỉ cần làm hai việc là đi chợ mang hộp và nhắn họ hàng mang hộp đến chia đồ. Hai việc đó không đụng gì đến lễ nghi, không làm ai phật lòng.

Câu hỏi thường gặp

Đi chợ mang hộp có làm người bán khó chịu không?

Phần lớn người bán ở chợ truyền thống quen việc này, nhất là khi khách đưa hộp ra ngay từ đầu và hộp sạch, khô. Người bán thịt, cá còn thích vì không phải tốn túi. Lúc chợ đông, kiên nhẫn đợi một chút.

Có nên dùng hộp nhựa đựng đồ ăn nóng chia cho họ hàng không?

Nên để đồ ăn nguội bớt rồi mới cho vào hộp nhựa, hoặc dùng hộp thuỷ tinh, inox, cặp lồng cho đồ còn nóng. Hộp nhựa mỏng gặp đồ quá nóng dễ biến dạng.

Thức ăn thừa sau đám giỗ giữ được bao lâu?

Đồ đã nấu nên cho vào tủ lạnh trong vòng vài giờ sau bữa và dùng trong một hai ngày, hâm thật nóng trước khi ăn. Món có hải sản, nộm, gỏi nên dùng sớm hơn. Món nào có mùi lạ thì bỏ.

Rác sau đám giỗ phân loại thế nào cho đúng?

Thường chia ba nhóm: thức ăn thừa và rác bếp hữu cơ, đồ tái chế được như chai, lon, giấy hộp sạch, và rác còn lại. Cách chia cụ thể và lịch thu gom ở từng nơi khác nhau, nên hỏi tổ dân phố hoặc ban quản lý chung cư.

Nhà chung cư không có chỗ để làm cỗ nhiều mâm thì sao?

Nhiều nhà đặt một phần món từ bếp quen trong khu và tự nấu phần còn lại. Khi đặt, mang nồi, hộp của nhà đến lấy thay vì nhận hộp xốp. Cách này vẫn giữ được ít rác mà đỡ vất vả.

Làm sao thuyết phục ông bà bớt túi nilon khi làm giỗ?

Đừng nói về môi trường, hãy làm sẵn. Chuẩn bị làn, hộp, đi chợ cùng ông bà, chia đồ bằng hộp; khi thấy gọn gàng, không phải vứt túi, người lớn thường tự theo. Nhiều cụ vốn quen đi chợ bằng làn từ ngày xưa.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138