Một lượt chiết rót an toàn gồm năm việc: kiểm chai khách, trừ bì trên cân, đong qua vòi sạch, lau vòi và miệng chai, ghi lượt vào sổ. Phần dễ hỏng nhất không nằm ở thao tác đong mà ở chai khách mang tới và vòi để lâu không vệ sinh, vì đó là chỗ nhiễm bẩn và nhầm lẫn hay bắt đầu.
Bài này viết quy trình theo đúng thứ tự một lượt đong, kèm bảng nhận hay từ chối chai, lịch vệ sinh theo ngày, tuần và khi đổi can, những điều tuyệt đối không làm khi rửa dụng cụ, và cách xử lý khi khách khiếu nại hàng có mùi lạ. Bạn có thể chép lại phần các bước, dán ở quầy cho người trông cửa hàng.
Vì sao vệ sinh là rủi ro lớn nhất của quầy chiết
Hàng đóng chai sẵn đi từ nhà máy tới tay khách trong một bao bì kín. Hàng chiết thì khác: can được mở ra, hàng chảy qua vòi, vào chai đã qua tay khách, có khi chai đó vừa đựng thứ khác. Mỗi bước là một chỗ có thể đưa bụi, nước bẩn hay vi sinh vật vào. Nước giặt, nước rửa chén thường ít bị ảnh hưởng, nhưng dầu gội, sữa tắm có nhiều nước và dưỡng chất thì dễ biến mùi, tách lớp nếu nhiễm bẩn.
Rủi ro thứ hai là nhầm. Khách mang chai nước khoáng cũ đến đong nước lau sàn, về nhà để cạnh tủ lạnh, một đứa trẻ cầm lên uống. Hoặc nhân viên đong dầu gội vào chai mà khách định dùng cho sữa tắm, nắp lại giống nhau. Những chuyện này hiếm, nhưng xảy ra một lần là đủ ảnh hưởng tới cả cửa hàng.
Vì vậy quy trình dưới đây coi chai khách mang tới là chỗ cần kiểm kỹ nhất, và coi vòi, phễu, ca đong là đồ phải có lịch rửa rõ ràng. Không cần dụng cụ đắt tiền, chỉ cần làm đều tay, có sổ ghi để ai trông quầy cũng làm giống nhau.
Các bước một lượt đong
Thứ tự này dùng cho hàng lỏng. Hàng khô làm tương tự, thay vòi bằng muỗng xúc riêng cho từng hũ.
- Nhìn và ngửi chai. Chai phải khô, sạch, không còn mùi của thứ đã đựng trước. Chai còn nước đọng thì cho khách mượn chai sạch, hoặc lau khô bằng khăn riêng nếu khách đồng ý.
- Hỏi chai này dùng cho gì. Nếu là chai nước uống, chai sữa hay hũ thực phẩm mà khách định đựng chất tẩy rửa, giải thích rủi ro và đề nghị chai khác (xem bảng bên dưới).
- Đặt chai lên cân, bấm trừ bì. Làm trước mặt khách, để khách thấy con số về không.
- Đong qua vòi hoặc phễu dành riêng cho mặt hàng. Không dùng phễu của nước giặt cho dầu gội. Đong chậm ở gần mức cuối để không tràn.
- Lau vòi và miệng chai bằng khăn khô sạch. Giọt hàng đọng ở đầu vòi là chỗ bụi bám nhiều nhất.
- Đóng nắp, ghi tên hàng và ngày đong lên chai. Dùng nhãn dán hoặc thẻ treo; khách quen có chai đã ghi rồi thì kiểm lại cho khớp.
- Ghi lượt vào sổ. Mặt hàng, lượng, số lô can đang dùng. Khi có khiếu nại, số lô giúp bạn biết ngay khách nhận hàng từ can nào.
Bảy bước nghe nhiều nhưng sau vài ngày làm sẽ quen tay, mỗi lượt không mất quá vài phút. Phần ghi số lô có thể đơn giản là một dòng "can số 3" trên sổ, miễn là can được đánh số.
Chai khách mang tới: nhận, đổi hay từ chối
Nói trước quy định này trên nhóm chat và ở quầy để khách không thấy bị làm khó khi đến. Lý do rõ ràng thì khách thường hiểu.
| Loại chai | Đựng hàng gì | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Chai cũ của chính loại hàng đó, đã rửa khô | Mặt hàng tương ứng | Nhận, chỉ cần kiểm sạch và khô |
| Chai thuỷ tinh, chai nhựa dày sạch không có nhãn cũ | Mọi mặt hàng | Nhận, dán nhãn tên hàng ngay tại quầy |
| Chai nước uống, chai nước ngọt, chai sữa | Chất tẩy rửa, nước lau sàn | Đề nghị đổi chai; nếu khách vẫn muốn, dán nhãn to và dặn cất xa trẻ, xa đồ ăn |
| Hũ, chai từng đựng hoá chất khác (dầu nhớt, thuốc trừ sâu) | Bất kỳ hàng nào | Từ chối, cho mượn hoặc bán chai sạch |
| Chai còn nước, còn cặn, có mùi lạ | Bất kỳ hàng nào | Cho mượn chai sạch, hẹn lần sau mang chai khô |
| Túi nilon, hộp không có nắp | Hàng lỏng | Không nhận cho hàng lỏng; dùng được cho một số hàng khô |
Một thùng chai sạch cho mượn, khách trả lại lần sau, giúp bạn từ chối chai không phù hợp mà không mất khách. Chai cho mượn cũng phải rửa, phơi khô như dụng cụ của quầy.
Lịch vệ sinh theo ngày, tuần và khi đổi can
Dán lịch này cạnh chỗ rửa, ghi ngày và tên người làm vào sổ vệ sinh. Mốc thời gian là gợi ý; hàng sánh như dầu gội cần làm dày hơn.
- Cuối mỗi ngày: lau toàn bộ đầu vòi, mặt cân, mặt quầy; rửa phễu, ca đong, muỗng xúc bằng nước ấm và nước rửa chén, úp khô qua đêm; giặt khăn quầy.
- Mỗi tuần: tháo đầu vòi nếu tháo được, ngâm nước ấm, cọ bằng bàn chải nhỏ; lau bên ngoài bình và can; kiểm hũ hàng khô có mọt, có ẩm không.
- Khi đổi can mới: không đổ hàng mới chồng lên phần còn lại của can cũ trong bình; dùng hết, rửa bình, để khô rồi mới đổ hàng mới; ghi số lô can mới.
- Khi đổi loại hàng trong một bình: rửa kỹ nhiều lần đến khi hết mùi cũ, để khô hoàn toàn; tốt nhất là không đổi, mỗi bình một loại cố định.
- Mỗi tháng: rà lại thùng chai cho mượn, loại chai nứt, nắp hỏng; kiểm hạn dùng của các can trong kho.
Sổ vệ sinh chỉ cần ba cột: ngày, việc đã làm, người làm. Khi có khách hỏi cửa hàng giữ vệ sinh thế nào, cho họ xem sổ là câu trả lời thuyết phục nhất.
Những điều không làm khi rửa dụng cụ
Không trộn nước javel với giấm, chất tẩy có axit hay chất có amoniac. Trộn như vậy sinh ra khí độc, gây khó thở, rát mắt ngay trong phòng nhỏ. Dùng chất nào thì dùng riêng, xả sạch bằng nước trước khi dùng chất khác.
Không coi giấm và baking soda là chất khử khuẩn. Chúng giúp tẩy cặn, tẩy dầu, khử mùi, nhưng không thay được chất khử khuẩn khi bạn thật sự cần khử khuẩn dụng cụ, chẳng hạn sau khi phát hiện một lô hàng bị nhiễm bẩn. Lúc đó dùng chất khử khuẩn đúng hướng dẫn của nhà sản xuất, rồi tráng sạch.
Không để nước rửa còn đọng trong bình, vòi, chai. Nước đọng là môi trường cho vi sinh vật phát triển và làm loãng hàng. Mọi thứ phải khô hoàn toàn trước khi đổ hàng.
Không rửa dụng cụ chung chậu với đồ ăn uống của người trông quầy. Tách một chậu, một bàn chải riêng cho dụng cụ chiết. Bát đũa ăn trưa rửa chỗ khác.
Không làm việc trong phòng kín khi dùng chất tẩy mạnh. Mở cửa, bật quạt hút, đeo găng tay. Cất chất tẩy dùng để rửa ở kệ cao, có ghi tên rõ, xa chỗ khách đứng và xa tầm với của trẻ đi cùng.
Bố trí khu đong để ít nhầm và ít rớt
Mỗi nhóm hàng một màu. Dán băng keo màu lên bình, vòi, phễu và ca đong: xanh cho tẩy rửa nhà bếp, vàng cho giặt giũ, trắng cho tắm gội. Người mới trông quầy nhìn màu là biết dụng cụ nào đi với bình nào, không cần nhớ.
Tách khu tẩy rửa và khu tắm gội. Đặt hai nhóm ở hai đầu quầy, hoặc hai tầng kệ khác nhau. Dầu gội và nước rửa chén đứng cạnh nhau, cùng màu trong, cùng loại vòi là công thức của nhầm lẫn.
Vòi ở độ cao vừa tầm chai. Khoảng cách từ đầu vòi tới miệng chai càng ngắn thì càng ít bắn và ít rớt. Kê bình trên bục cố định, dưới đặt khay hứng có thể rút ra rửa.
Cân ngay dưới vòi hoặc sát cạnh. Khách nhìn được con số khi đang đong, nhân viên không phải nhấc chai đầy qua lại. Mặt cân phủ một tấm lót dễ lau.
Hàng khô tránh xa khu hàng lỏng. Một giọt nước giặt rơi vào hũ gạo là phải bỏ cả hũ. Hũ hàng khô đặt kệ riêng, có nắp, muỗng xúc treo cạnh từng hũ thay vì cắm trong hũ.
Chỗ rửa có hai ngăn. Một ngăn cho nước rửa, một ngăn cho nước tráng sạch. Giá úp đặt ngay cạnh, không úp dụng cụ lên mặt quầy khách đứng.
Chai cho mượn đặt ngoài tầm tay khách tự lấy. Nhân viên đưa chai cho khách, để kiểm được chai nào đã rửa, chai nào khách vừa trả và chưa rửa.
Khi có sự cố: đổ tràn, mùi lạ, nhầm hàng
Đổ tràn là chuyện thường ngày. Nước giặt, dầu gội trên sàn rất trơn; lau ngay bằng khăn khô rồi lau lại bằng nước, đặt biển báo hoặc chắn tạm bằng ghế nếu sàn còn ướt. Nếu là chất tẩy mạnh, thông gió và đeo găng khi lau. Một tấm thảm cao su dưới khu đong giúp giảm trượt và dễ dọn.
Khách báo hàng có mùi lạ hay bị tách lớp: hỏi ngày đong, tra sổ xem can số mấy, rồi kiểm phần còn lại trong can đó. Nếu can có vấn đề, ngừng bán ngay, báo những khách khác đã đong từ cùng can, đổi hàng cho khách và liên hệ nhà cung cấp kèm ảnh, số lô. Đừng tranh cãi với khách trước khi kiểm can.
Nhầm hàng, chẳng hạn đong dầu xả vào chai khách định dùng cho sữa tắm, thì xin lỗi, đổi ngay, không tính tiền phần đã đong nhầm. Sau đó xem lại vì sao nhầm: hai bình đặt cạnh nhau, vòi giống nhau, chai khách không ghi tên. Sửa chỗ gây nhầm, chẳng hạn đổi chỗ bình, dán màu khác nhau cho từng nhóm, thay vì chỉ nhắc người trông quầy "cẩn thận hơn".
Câu hỏi thường gặp
Có nên nhận chai nước suối cũ để đong nước rửa chén không?
Nên hạn chế, vì chai nước uống đựng chất tẩy rửa rất dễ bị nhầm trong nhà, nhất là nhà có trẻ nhỏ. Nếu khách vẫn muốn, dán nhãn to ghi rõ tên hàng và dặn cất xa đồ ăn. Tốt hơn là có sẵn chai sạch cho mượn.
Bao lâu thì nên rửa bình chiết một lần?
Ít nhất mỗi lần đổi can mới thì rửa bình và để khô hoàn toàn trước khi đổ hàng mới. Đầu vòi lau mỗi ngày và tháo ra ngâm rửa hằng tuần. Hàng sánh như dầu gội, sữa tắm cần rửa dày hơn hàng loãng như nước giặt.
Có thể dùng giấm để vệ sinh vòi chiết không?
Giấm giúp tẩy cặn và khử mùi, dùng được cho việc lau rửa thường ngày. Nhưng giấm không thay được chất khử khuẩn khi cần khử khuẩn thật sự. Và tuyệt đối không dùng giấm cùng lúc với nước javel vì sinh khí độc.
Khách quên mang chai thì cửa hàng làm thế nào?
Có một thùng chai sạch cho mượn hoặc bán lại với giá vỏ chai. Khách mang trả lần sau thì nhận lại, rửa, phơi khô rồi đưa vào thùng. Cách này giữ được khách mà không phải đóng hàng vào túi nilon.
Có cần đeo găng tay khi chiết rót hàng tẩy rửa không?
Với nước giặt, nước rửa chén pha sẵn thì không bắt buộc, nhưng nên rửa tay sau mỗi ca. Khi rửa dụng cụ bằng chất tẩy mạnh hoặc khi lau chỗ đổ tràn của hàng có tính tẩy mạnh thì nên đeo găng và mở thông gió.
Ghi số lô vào sổ đong có thật cần thiết không?
Cần, nếu bạn muốn xử lý khiếu nại nhanh. Khi khách báo hàng có vấn đề, số lô cho biết ngay can nào, ai khác đã đong từ can đó. Không cần phức tạp: đánh số can, ghi "can số mấy" bên cạnh mỗi lượt là đủ.