Cửa hàng refill nên bắt đầu bằng những thứ gia đình dùng hết đều đặn và dễ chiết: nước giặt, nước rửa chén, nước lau sàn, dầu gội, sữa tắm, rồi đến gạo, đậu, hạt khô. Đồ dùng tái sử dụng như bàn chải tre, túi vải, hộp thuỷ tinh bán kèm được, nhưng khách mua một lần dùng lâu, nên không gánh nổi doanh thu hằng tháng.
Bài này chia mặt hàng theo vòng quay và độ khó khi chiết, chỉ ra nhóm nên để sau, cách soi một món hàng tự nhận là "xanh" trước khi nhập, và một danh mục khởi đầu giả định cho quầy nhỏ. Mục đích là để kệ hàng của bạn ít món mà món nào cũng chạy, thay vì nhiều món mà phần lớn nằm im.
Ba câu hỏi để lọc mặt hàng
Trước mỗi món định nhập, hỏi ba câu. Câu đầu: khách dùng hết món này sau bao lâu? Món hết sau hai đến bốn tuần như nước rửa chén là món kéo khách quay lại; món dùng hai năm mới hỏng như bình giữ nhiệt chỉ bán được một lần cho mỗi người. Cửa hàng refill sống bằng nhóm thứ nhất.
Câu thứ hai: chiết món này có dễ không? Chất lỏng loãng chảy nhanh qua vòi, đong vài giây là xong. Chất sánh như dầu xả, kem dưỡng chảy chậm, dễ đọng ở vòi, dễ nhiễm bẩn nếu không vệ sinh kỹ. Hàng khô dạng hạt dễ xúc, còn bột mịn bay bụi, dễ ẩm. Món càng khó chiết thì càng tốn công và càng dễ có khiếu nại.
Câu thứ ba: món này hỏng thế nào và ai chịu? Nước giặt để lâu vẫn dùng được, còn thực phẩm có dầu như hạt điều, mè rang, bột ngũ cốc có thể ôi trong vài tuần nếu nóng ẩm. Món dễ hỏng mà vòng quay chậm là món làm bạn mất tiền âm thầm. Ba câu này trả lời xong, danh sách mặt hàng thường ngắn lại một nửa.
Bảng chia nhóm theo vòng quay và độ khó chiết
Bảng dưới là kinh nghiệm chung của cửa hàng nhỏ, mức độ chỉ để tham khảo; khu dân cư của bạn có thể khác, sổ ghi bán sẽ cho câu trả lời đúng hơn.
| Nhóm hàng | Vòng quay | Độ khó chiết | Ghi chú khi bán |
|---|---|---|---|
| Nước giặt, nước xả | Nhanh, hai đến bốn tuần | Dễ | Mặt hàng kéo khách; nên có loại ít mùi cho nhà có trẻ nhỏ |
| Nước rửa chén | Nhanh | Dễ | Khách hay hỏi loại dịu tay; có thể kèm loại từ bồ hòn nếu nguồn rõ |
| Nước lau sàn, lau kính | Trung bình | Dễ | Mùi là lý do khách bỏ; cho khách ngửi thử trước khi đong |
| Dầu gội, sữa tắm | Trung bình | Trung bình, hơi sánh | Vòi dễ đọng; phải vệ sinh vòi đều |
| Dầu xả, kem dưỡng da | Chậm | Khó | Dễ nhiễm bẩn; nhóm nên để sau |
| Gạo, đậu, hạt khô | Trung bình | Dễ | Cần hũ kín, chống mọt; xoay vòng hàng cũ trước |
| Hạt có dầu, bột ngũ cốc | Chậm đến trung bình | Trung bình | Dễ ôi khi nóng ẩm; nhập lượng nhỏ |
| Bàn chải tre, túi vải, hộp thuỷ tinh | Rất chậm, mua một lần | Không phải chiết | Bán kèm, không gánh doanh thu tháng |
Thứ tự hợp lý là nhóm dễ và nhanh trước, nhóm khó và chậm sau. Khi khách quen đã mang chai đều, lúc đó thêm dầu xả hay bột ngũ cốc là thêm vào một dòng khách có sẵn.
Nhóm nên để sau, hoặc không bán
Thực phẩm tươi và đồ cần giữ lạnh. Sữa, sữa chua, đậu phụ đong lẻ cần tủ mát, quy trình vệ sinh thực phẩm và giấy tờ riêng. Với quầy refill nhỏ mới mở, đây là gánh nặng lớn mà lãi không tương xứng.
Mỹ phẩm bôi mặt, kem chống nắng. Khách dùng lên da mặt, dễ kích ứng, và việc chiết ra chai khách mang tới làm tăng nguy cơ nhiễm bẩn. Nếu sau này muốn bán, nên chọn dạng bánh rắn đóng gói giấy thay vì chiết lỏng.
Chất tẩy mạnh như nước javel, chất thông cống. Đong lẻ vào chai khách mang đến, có khi là chai nước uống cũ, rất dễ dẫn tới uống nhầm, nhất là nhà có trẻ nhỏ. Rủi ro này không đáng với một mặt hàng lãi thấp.
Hàng tự pha chế không rõ nguồn. Nước tẩy "hữu cơ" do một người quen tự nấu, không có thành phần, không có nơi sản xuất rõ ràng. Có thể hàng tốt, nhưng khi khách bị kích ứng thì cửa hàng là người đứng ra trả lời.
Đồ "xanh" giá cao vòng quay rất chậm. Ống hút inox bộ đẹp, bình giữ nhiệt cao cấp. Bày vài món cho đủ lựa chọn thì được, nhập nhiều thì vốn nằm trên kệ cả năm.
Soi món hàng tự nhận là "xanh" trước khi nhập
Cửa hàng bán đồ thân thiện môi trường mà nhập phải hàng "xanh giả" thì mất uy tín nhanh hơn bất cứ lỗi nào khác. Trước khi nhập, hỏi nhà cung cấp và tự kiểm những điểm sau:
- Chất liệu thật là gì? Cốc "sợi tre" nhiều khi là bột tre trộn nhựa melamine; hộp "lúa mì" thường có nhựa làm chất kết dính. Không sai khi bán, nhưng phải nói đúng với khách.
- Chữ "phân huỷ sinh học" đi kèm điều kiện gì? Nhiều loại chỉ phân huỷ trong lò ủ công nghiệp nhiệt độ cao, không phải trong thùng rác nhà bạn hay ngoài đất.
- Có lớp phủ nhựa không? Ống hút giấy, cốc giấy, khay bã mía có thể được tráng lớp chống thấm, ảnh hưởng đến cách xử lý sau dùng.
- Bao bì nhập về là gì? Một hộp ống hút tre gói trong ba lớp túi nhựa là điều khách để ý đầu tiên khi bạn mở hàng trước mặt họ.
- Có giấy tờ nguồn gốc, nơi sản xuất, hướng dẫn sử dụng không? Món không có những thứ này thì để lại.
- Món này thay được đồ dùng một lần nào trong nhà khách? Món không thay được gì, chỉ là thêm một món đồ "xanh" vào tủ, thì bán ít thôi.
Khi trả lời được các câu trên, ghi ngắn vào sổ hàng để nhân viên nói đúng với khách. Nói thật mặt trái của sản phẩm, chẳng hạn "cốc này có thành phần nhựa nhưng dùng được nhiều năm", làm khách tin cửa hàng hơn.
Nhập thử món mới mà không ôm hàng
Mỗi món mới nên đi qua vòng nhập thử ngắn. Cách làm dưới đây áp được cho cả hàng chiết lẫn hàng khô.
- Nhập lượng nhỏ nhất nhà cung cấp chịu bán: một can hoặc một bao, không lấy theo giá sỉ thùng lớn dù rẻ hơn.
- Dùng thử ở nhà mình ít nhất một tuần, ghi lại mùi, độ đặc, có để lại cặn, có làm khô tay không.
- Cho khách quen thử miễn phí lượng nhỏ, hỏi lại sau một tuần bằng câu cụ thể như "chén có còn trơn không".
- Bán chính thức trong bốn tuần, ghi mỗi lượt đong vào sổ, đánh dấu khách nào đong lần hai.
- Hết bốn tuần, chia ba nhóm: giữ lại và nhập đều, giữ nhưng nhập ít, bỏ. Món bỏ thì bán nốt, không nhập thêm dù được giảm giá.
Vòng này giúp cửa hàng có danh mục do khách chọn chứ không do nhà cung cấp chọn. Nhà cung cấp nào không chịu bán lượng nhỏ để thử thì cũng là một thông tin đáng ghi lại.
Chỉnh danh mục theo kiểu khu dân cư
Cùng một danh mục, đặt ở hai khu khác nhau sẽ chạy rất khác. Trước khi chốt, đi quanh khu vài buổi, nhìn người ta xách gì về nhà, rồi đối chiếu với bảng dưới.
| Kiểu khu | Khách hay hỏi | Nên tăng | Nên giảm |
|---|---|---|---|
| Chung cư nhiều gia đình trẻ | Nước giặt dịu cho đồ trẻ em, nước rửa bình sữa, hàng khô cho bữa sáng | Tẩy rửa loại ít mùi, yến mạch, đậu | Đồ trang trí "xanh" đắt tiền |
| Khu gần chợ truyền thống, nhiều người lớn tuổi | Đong ít một, gạo, dầu ăn, nước rửa chén quen mùi | Gạo, đậu, nước rửa chén phổ thông | Dầu gội loại lạ mùi, hạt nhập khẩu |
| Khu nhà trọ sinh viên, người đi làm thuê | Lượng nhỏ, tiện, không muốn trữ can | Nước giặt, sữa tắm, chai cho mượn | Hàng khô cần nấu lâu |
| Gần văn phòng, trường học | Đong cho cả phòng, nước rửa tay, nước rửa chén pantry | Can mười lít giao tận nơi, đồ tái sử dụng cho bàn làm việc | Hàng khô đong lẻ cho gia đình |
Đừng đoán khu của mình thuộc kiểu nào chỉ bằng cảm giác. Hai tuần bán thử qua nhóm chat, ghi lại ai hỏi gì, cho bạn câu trả lời rõ hơn mọi phỏng đoán. Nếu khu pha trộn nhiều kiểu, bắt đầu bằng phần chung: nước giặt, nước rửa chén và gạo, rồi để sổ ghi quyết định phần còn lại.
Một cách nhỏ mà hữu ích là đặt một cuốn sổ "khách hỏi mà mình chưa có" ở quầy. Món nào được hỏi từ năm người trở lên trong một tháng thì đưa vào vòng nhập thử. Món được một người hỏi rất nhiều lần thì có khi nên nhận đặt riêng cho người đó thay vì bày lên kệ.
Danh mục khởi đầu giả định cho quầy nhỏ
Một cửa hàng refill nhỏ ở phường C, khoảng hai mươi mét vuông, khởi đầu với danh mục dưới đây. Số lượng mã hàng là giả định để bạn hình dung độ rộng vừa phải, không phải công thức.
| Nhóm | Số mã hàng | Lý do chọn |
|---|---|---|
| Tẩy rửa gia dụng | Bốn: nước giặt, nước xả, nước rửa chén, nước lau sàn | Vòng quay nhanh, kéo khách quay lại |
| Tắm gội | Hai: dầu gội, sữa tắm | Khách hỏi nhiều sau khi đã quen đong nước giặt |
| Hàng khô | Sáu: hai loại gạo, đậu xanh, đậu đen, yến mạch, hạt chia | Hàng khô hạt dễ xúc, ít hỏng nếu hũ kín |
| Đồ tái sử dụng | Khoảng mười món: bàn chải tre, túi lưới đi chợ, khăn lau vải, hộp đựng | Bán kèm, tạo lý do ghé lại |
| Chai lọ | Chai thuỷ tinh, hũ nắp kín các cỡ | Cho khách quên chai, và cho khách mới chưa có |
Mười mấy mã hàng tiêu hao là đủ cho ba tháng đầu. Khi sổ ghi cho thấy món nào chạy, thêm món cùng nhóm; đừng thêm cả một nhóm mới chỉ vì thấy cửa hàng khác có.
Câu hỏi thường gặp
Cửa hàng refill có nên bán thực phẩm khô đong lẻ không?
Nên, nhưng chọn hàng khô dạng hạt ít dầu trước như gạo, đậu, yến mạch. Hũ phải kín, có nắp, đổ hàng mới vào sau khi đã bán hết hàng cũ, không đổ chồng lên. Hạt có dầu và bột mịn nhập lượng nhỏ vì dễ ôi và dễ ẩm.
Mặt hàng nào kéo khách quay lại cửa hàng refill nhiều nhất?
Thường là nước giặt và nước rửa chén, vì gia đình nào cũng dùng và hết đều mỗi vài tuần. Khi khách đã quen mang chai đến đong hai món này, họ dễ thử thêm dầu gội, sữa tắm và hàng khô trong cùng một lần ghé.
Có nên nhập nhiều loại nước giặt khác nhau cho khách chọn không?
Lúc đầu hai loại là đủ: một loại phổ thông và một loại dịu, ít mùi cho nhà có trẻ nhỏ hay da nhạy cảm. Nhiều loại hơn nghĩa là nhiều bình, nhiều vòi phải vệ sinh và nhiều hàng tồn, trong khi khách quen thường chỉ dùng một loại.
Đồ dùng tái sử dụng có đáng bày bán trong cửa hàng refill không?
Đáng, vì khách mới hay mua một món nhỏ như túi lưới hay bàn chải tre trước khi dám đổi thói quen lớn hơn. Nhưng đây là hàng mua một lần dùng lâu, nên chỉ bày vừa đủ và tính doanh thu chính từ hàng chiết.
Làm sao biết một sản phẩm "phân huỷ sinh học" là thật?
Hỏi nhà cung cấp phân huỷ trong điều kiện nào và trong bao lâu, có giấy tờ thử nghiệm không. Nhiều sản phẩm chỉ phân huỷ trong lò ủ công nghiệp. Khi bán, nói đúng điều kiện đó với khách, không nói chung chung là tự tan.
Có nên bán hàng tự làm của người quen như xà phòng thủ công không?
Chỉ nên khi người làm có giấy tờ sản xuất, thành phần và nơi sản xuất rõ ràng. Hàng thủ công có thể tốt, nhưng khi khách gặp vấn đề, cửa hàng là nơi phải trả lời. Không có giấy tờ thì không bày bán.