Một cửa hàng refill nhỏ sống được nhờ khách quen đi bộ hoặc chạy xe vài phút là tới, mang chai lọ của mình đến đong nước giặt, nước rửa chén, dầu gội, gạo, đậu theo nhu cầu. Muốn bắt đầu, bạn chưa cần mặt bằng đẹp hay vốn lớn: cần một nhóm khách thử trước, vài mặt hàng tiêu hao đều đặn, một nguồn hàng chiết rõ ràng và thói quen ghi sổ từ ngày đầu.
Phần dưới so ba mô hình hay gặp, đưa ra danh sách câu hỏi tự kiểm trước khi ký hợp đồng thuê, thiết bị tối thiểu, lộ trình tám tuần và một trường hợp giả định để bạn đối chiếu. Chọn mặt hàng, giấy tờ và cách tính giá có bài riêng trong cùng mục; ở đây chỉ lo phần quyết định có nên mở và mở theo kiểu nào.
Cửa hàng refill bán được nhờ đâu
Khách đến cửa hàng refill không phải để mua một món đồ đẹp mà để thay một thói quen: thay vì mỗi tháng vứt đi một can nhựa nước giặt, họ mang chai cũ đến đong tiếp. Vì vậy doanh thu của cửa hàng dựa vào số lần khách quay lại chứ không dựa vào số người ghé một lần. Một khách đong nước giặt đều mỗi ba tuần có giá trị hơn mười khách vào chụp ảnh rồi mua một cái ống hút tre.
Từ đó suy ra ba điều. Thứ nhất, vị trí phải gần chỗ ở của khách, vì chẳng ai xách ba chai rỗng đi nửa thành phố. Khu chung cư, khu dân cư đông gia đình trẻ, gần chợ hoặc trường học thường hợp hơn mặt phố đắt tiền. Thứ hai, mặt hàng phải là thứ tiêu hao đều, dùng hết rồi lại mua: chất tẩy rửa, đồ tắm gội, hàng khô. Thứ ba, chủ cửa hàng phải chịu được nhịp chậm lúc đầu, vì thói quen mang chai đi đong cần vài tháng mới hình thành.
Cũng nên thật lòng với nhau: cửa hàng refill nhỏ hiếm khi là chỗ làm giàu nhanh. Lãi trên mỗi lượt đong không lớn, khách lại so với giá can lớn ở siêu thị. Nhiều người mở vì muốn sống đúng với điều mình tin, rồi bù bằng việc bán kèm đồ dùng tái sử dụng, nhận giao hàng trong khu, hoặc gắn quầy refill vào một tiệm sẵn có để chia tiền mặt bằng.
Ba mô hình hay gặp và hợp với ai
Ba mô hình dưới đây khác nhau chủ yếu ở tiền mặt bằng và mức rủi ro. Nhiều cửa hàng đi theo thứ tự từ trên xuống: bắt đầu nhỏ, có khách rồi mới mở rộng.
| Mô hình | Hợp với ai | Mặt bằng | Rủi ro chính |
|---|---|---|---|
| Góc refill trong tiệm sẵn có (tạp hoá, tiệm bánh, quán cà phê) | Người đã có cửa hàng, muốn thử mà không thuê thêm chỗ | Một kệ dài và một bàn đong, chừng hai đến bốn mét vuông | Khách của tiệm chưa quen mang chai; góc refill bị đồ khác lấn chỗ |
| Cửa hàng refill chuyên, mặt bằng nhỏ | Người có nhóm khách quan tâm sống xanh và muốn làm toàn thời gian | Khoảng mười lăm đến hai lăm mét vuông, có chỗ rửa và chỗ để can | Tiền thuê chiếm phần lớn chi phí cố định; ba tháng đầu doanh thu thấp |
| Refill lưu động hoặc giao tận nhà | Người chưa muốn thuê mặt bằng, có xe và thời gian buổi tối, cuối tuần | Kho nhỏ tại nhà để can và chai sạch | Mất nhiều công đi lại; khó kiểm soát vệ sinh khi đong ngoài trời |
| Quầy ở chợ phiên, hội chợ xanh định kỳ | Người muốn thử phản ứng của khách trước khi cam kết | Một bàn gấp, vài can có vòi | Không đều; khách gặp một lần rồi không biết tìm lại ở đâu |
Nếu bạn chưa từng bán lẻ, mô hình góc refill trong tiệm sẵn có hoặc giao tận nhà cho khoảng hai mươi gia đình quen là cách học rẻ nhất. Sau ba tháng, sổ ghi sẽ cho biết khách có quay lại thật không, lúc đó mới tính chuyện thuê riêng.
Câu hỏi tự kiểm trước khi thuê mặt bằng
Trả lời từng câu bằng con số hoặc tên cụ thể. Câu nào chỉ trả lời được bằng "chắc là có" thì đó là chỗ cần đi tìm hiểu thêm trước khi ký hợp đồng thuê.
- Trong bán kính đi bộ mười phút có bao nhiêu hộ gia đình, có chung cư hay khu tập thể nào không, có chợ hay trường học gần đó không?
- Bạn đã có ít nhất hai mươi người hứa sẽ mang chai đến đong thử chưa, và trong số đó bao nhiêu người đã thật sự đong ít nhất một lần?
- Mặt bằng có vòi nước và chỗ rửa không, sàn có chịu được nước giặt đổ ra không, có chỗ để can hai mươi lít tránh nắng không?
- Chủ nhà có đồng ý cho đặt can hàng chiết, cho khách dừng xe trước cửa, và có ghi rõ thời hạn thuê, điều kiện tăng giá không?
- Bạn đã tính chi phí cố định mỗi tháng (thuê, điện nước, công của chính mình) và biết cần bao nhiêu lượt đong mỗi ngày để bù chưa?
- Nguồn hàng chiết đã chọn được ít nhất hai nhà cung cấp cho mỗi nhóm hàng chính chưa, để lỡ một nơi ngừng thì còn nơi khác?
- Ai trông cửa hàng khi bạn ốm, khi con ốm, khi phải đi lấy hàng; giờ mở cửa có khớp với giờ khách đi làm về không?
- Bạn định bán gì ngoài hàng đong để có thêm doanh thu: đồ dùng tái sử dụng, giao hàng trong khu, nhận đong cho văn phòng gần đó?
Câu hỏi thứ hai là câu quan trọng nhất. Lời hứa trên nhóm chat rất dễ, còn việc lục tủ tìm chai rồi xách tới mới là hành vi thật. Đừng ký hợp đồng thuê trước khi biết con số đó.
Thiết bị tối thiểu ngày đầu
Cân điện tử có chức năng trừ bì. Đây là thứ dùng nhiều nhất. Khách đặt chai rỗng lên, bạn bấm trừ bì rồi mới đong, nên tính tiền theo gam hoặc quy đổi ra mililit cho đúng. Chọn cân có mặt inox dễ lau, sai số nhỏ, và nên hỏi chỗ bán về việc kiểm định nếu dùng để mua bán.
Bình hoặc can có vòi xả. Hàng lỏng nhập về dạng can lớn; đổ sang bình có vòi giúp đong nhanh và ít rớt. Mỗi bình chỉ dùng cho một loại hàng, không đổi qua lại giữa nước rửa chén và dầu gội.
Phễu, ca đong, muỗng xúc riêng cho từng loại. Phễu miệng nhỏ cho chai khách, ca có vạch để khách hình dung lượng, muỗng inox cho hàng khô. Đánh dấu bằng màu băng keo để nhân viên không dùng lẫn.
Chai và hũ dự phòng sạch. Luôn có khách quên chai. Một thùng chai thuỷ tinh hoặc chai nhựa dày đã rửa, do khách khác gửi lại, giúp bạn không phải đuổi khách về.
Khăn, xô, nước rửa và chỗ phơi. Đong là sẽ rớt. Có sẵn khăn riêng cho quầy, xô cho nước rửa vòi, giá phơi chai để mọi thứ khô trước khi dùng lại.
Sổ hoặc tệp ghi lượt đong. Ghi ngày, tên khách quen, mặt hàng, lượng. Sau một tháng, bạn biết mặt hàng nào chạy, khách nào đã lâu không quay lại, can nào sắp hết.
Lộ trình tám tuần từ bán thử tới ngày mở cửa
Lộ trình dưới đây dành cho người chưa có mặt bằng. Mỗi tuần có một việc chính, xong việc này mới sang việc sau.
- Tuần một và hai: lập nhóm chat với người quen trong khu, hỏi họ đang dùng nước giặt, nước rửa chén loại nào, bao lâu hết một can. Ghi lại, chưa bán gì.
- Tuần ba: chọn ba mặt hàng có nhiều người dùng nhất, liên hệ nhà cung cấp, lấy mẫu dùng thử ở nhà mình trước.
- Tuần bốn và năm: nhận đơn đong thử qua nhóm chat, giao tận nhà hoặc hẹn lấy ở cổng chung cư. Ghi từng lượt, hỏi khách thấy chất lượng thế nào.
- Tuần sáu: nhìn sổ. Đếm số người đã đong lần hai. Nếu dưới một phần ba số người đã thử, dừng lại tìm hiểu lý do trước khi thuê.
- Tuần bảy: nếu số liệu ổn, tìm mặt bằng theo danh sách câu hỏi tự kiểm, đồng thời hỏi về giấy tờ đăng ký kinh doanh tại UBND cấp xã nơi đặt cửa hàng.
- Tuần tám: bày kệ, thử quy trình đong với vài khách quen trước khi mở rộng rãi. Ngày mở cửa không cần lễ lớn; quan trọng là khách quen biết giờ mở và mang chai tới.
Tám tuần nghe dài, nhưng tiết kiệm cho bạn khỏi một hợp đồng thuê một năm trong khi chưa biết khách có quay lại hay không.
Áp vào một trường hợp giả định
Chị Hà có tiệm tạp hoá nhỏ ở một khu dân cư thuộc phường B. Chị muốn thử bán nước giặt và nước rửa chén đong lẻ. Thay vì thuê thêm chỗ, chị dọn một kệ cạnh quầy thu ngân, đặt hai bình có vòi và một cân điện tử. Chị nhắn vào nhóm chat của khu, mời mười lăm gia đình mang chai cũ đến đong thử trong tháng đầu.
Sau bốn tuần, sổ của chị ghi được chín gia đình quay lại lần hai, phần lớn là những nhà có con nhỏ hay giặt nhiều. Có hai nhà nói thích nhưng hay quên chai, nên chị để sẵn một thùng chai sạch cho mượn. Có một mặt hàng chị bỏ ngay: nước lau sàn mùi quá nồng, ba người phàn nàn. Số liệu ở đây đều là giả định để minh hoạ cách đọc sổ.
Từ đó chị Hà quyết định chưa thuê riêng, mà mở rộng góc refill thành ba kệ, thêm dầu gội và đồ khô. Chị tính rằng nếu sau sáu tháng góc này đóng góp một phần đáng kể doanh thu của tiệm và khách đong lần ba trở lên chiếm đa số, chị mới cân nhắc mặt bằng chuyên. Cách đi từng bước như vậy chậm, nhưng mỗi bước đều dựa vào hành vi thật của khách.
Câu hỏi thường gặp
Mở cửa hàng refill nhỏ cần bao nhiêu vốn?
Không có con số chung, vì tiền thuê mặt bằng mỗi khu chênh nhau rất nhiều. Cách tính đúng là cộng tiền cọc thuê, thiết bị, lô hàng đầu và chi phí cố định của ba đến sáu tháng chưa có lãi. Mô hình góc refill trong tiệm sẵn có tốn ít nhất vì không thêm tiền thuê.
Có nên mở cửa hàng refill ở mặt phố lớn cho dễ thấy?
Thường không cần. Khách refill đi theo thói quen và khoảng cách, không theo biển hiệu. Một mặt bằng trong hẻm gần chung cư, có chỗ dừng xe, nhiều khi hợp hơn mặt phố đắt tiền mà khách phải băng qua đường đông xe để tới.
Cửa hàng refill có cần biết pha chế hoá chất không?
Không nên tự pha chế hàng để bán. Cửa hàng nhỏ nên nhập hàng chiết đã thành phẩm từ nhà sản xuất có giấy tờ rõ ràng, rồi chỉ chiết lẻ. Tự pha chất tẩy rửa để bán kéo theo trách nhiệm về thành phần, an toàn và công bố mà một tiệm nhỏ khó lo hết.
Bao lâu thì biết cửa hàng refill có đi được hay không?
Ba tháng đầu cho biết khách có quay lại không, sáu tháng cho biết doanh thu có đủ bù chi phí cố định không. Đừng chỉ nhìn số khách mới; con số đáng theo dõi là tỷ lệ khách đong lần thứ hai, thứ ba.
Một mình có trông được cửa hàng refill không?
Được, với mô hình nhỏ và giờ mở cửa hợp lý, chẳng hạn mở buổi sáng sớm và buổi chiều tối khi khách đi làm về. Nhưng nên có một người dự phòng biết quy trình đong và vệ sinh, để ngày bạn ốm hay đi lấy hàng cửa hàng vẫn mở được.
Cửa hàng refill có phải chỉ bán cho người sống xanh không?
Không. Rất nhiều khách đến vì tiện và vì chỉ mua đủ dùng, không phải vì lý tưởng. Người già mua ít một, sinh viên ở trọ không muốn trữ can lớn, gia đình muốn thử loại mới mà không mua cả can. Nói chuyện với họ bằng lợi ích cụ thể sẽ dễ hơn nói chuyện môi trường.