ThanThien.comThân Thiện
Đồ tẩy rửa tự làm an toàn

Giấm và baking soda có diệt khuẩn không: khi nào vẫn cần chất khử khuẩn

Giấm và baking soda làm sạch được nhiều thứ nhưng không thay chất khử khuẩn. Phân biệt làm sạch với khử khuẩn, những lúc trong nhà buộc phải khử khuẩn và cách làm đúng.

Overhead view of a wooden chopping board beside a kettle of boiling water and a bowl of baking soda on a tiled counter, cool daylight, muted green tones

Giấm ăn và baking soda không phải chất khử khuẩn đáng tin cho những lúc thật sự cần khử khuẩn. Giấm có tính axit nên làm yếu một số vi khuẩn nếu ngâm đủ lâu, baking soda gần như chỉ cọ và khử mùi; cả hai không có nồng độ và thời gian tiếp xúc được kiểm chứng như sản phẩm khử khuẩn có hướng dẫn rõ trên nhãn.

Điều này không làm đồ tẩy rửa tự làm vô dụng. Phần lớn việc nhà là làm sạch, và làm sạch kỹ đã loại đi phần lớn vi sinh vật. Chỉ có vài tình huống cụ thể, như thớt thái thịt sống, nhà có người nôn hay tiêu chảy, đồ chơi trẻ trong mùa dịch, thì bạn cần thêm bước khử khuẩn đúng cách. Bài này giúp bạn nhận ra lúc nào là lúc đó.

Làm sạch, khử khuẩn, tiệt trùng: ba việc khác nhau

Làm sạch là gỡ bụi, dầu, thức ăn thừa, vết bẩn ra khỏi bề mặt rồi để nước cuốn đi. Xà phòng, nước bồ hòn, giấm pha, baking soda đều làm việc này. Khi bề mặt sạch, phần lớn vi khuẩn đi theo chất bẩn, nên làm sạch luôn là bước đầu tiên và quan trọng nhất.

Khử khuẩn là giết phần lớn vi sinh vật còn lại trên bề mặt đã sạch. Việc này cần chất có tác dụng đã được kiểm chứng, đúng nồng độ, và để yên đủ thời gian trước khi lau hoặc tráng. Nhiệt độ cao như nước sôi cũng là một cách khử khuẩn cho đồ chịu nhiệt.

Tiệt trùng là loại gần như toàn bộ vi sinh vật, gồm cả bào tử. Đó là việc của dụng cụ y tế, nồi hấp, không phải việc lau dọn trong nhà. Bình sữa trẻ nhỏ thì làm theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Vì sao phải tách bạch. Khi gộp ba việc làm một, người ta hay xịt giấm lên bàn rồi tin là đã "diệt khuẩn", hoặc ngược lại, xịt chất khử khuẩn lên bề mặt còn bẩn dầu mỡ, chất bẩn che vi khuẩn nên chất khử khuẩn kém tác dụng. Thứ tự đúng luôn là: làm sạch trước, khử khuẩn sau nếu cần.

Giấm, baking soda và các thứ khác làm được tới đâu

Bảng tóm theo hiểu biết phổ thông, dùng để định hướng việc nhà, không phải hướng dẫn y tế.

ChấtLàm sạchKhử khuẩnDùng hợp nhất cho
Giấm ăn pha loãngTốt với cặn vôi, vệt nước, mùiYếu, không ổn địnhKính, vòi nước, ấm đun, khử mùi
Baking sodaCọ nhẹ, khử mùiGần như khôngXoong nồi, bồn rửa, thùng rác
Nước bồ hòn, xà phòngTốt với dầu nhẹ, bụiKhông, nhưng kéo vi khuẩn đi theo bẩnBát đĩa, mặt bàn, sàn
Nước sôiKhông tẩy dầuTốt với đồ chịu nhiệt khi đủ thời gianThớt gỗ, khăn, dao, chai lọ thuỷ tinh
Nước javel pha đúng nhãnKém với dầu mỡTốt khi bề mặt đã sạchBồn cầu, sàn khi có người ốm, thớt nhựa
Phơi nắngKhôngCó phần, không đo đượcKhăn, thớt gỗ, đồ chơi vải sau khi giặt

Tinh dầu và enzyme vỏ trái cây thường được quảng cáo là "kháng khuẩn tự nhiên". Trong việc nhà, coi chúng là thứ cho mùi dễ chịu và hỗ trợ làm sạch nhẹ, không phải bước khử khuẩn.

Những lúc trong nhà nên khử khuẩn thật

Danh sách này dành cho nhà bình thường, không phải bệnh viện. Ngoài các lúc này, làm sạch bằng đồ tự làm là đủ cho phần lớn ngày.

  • Thớt, dao, mặt bàn vừa tiếp xúc thịt sống, cá sống, trứng vỡ. Rửa sạch, rồi tráng nước sôi hoặc khử khuẩn theo nhãn với thớt nhựa.
  • Nhà có người nôn, tiêu chảy: bồn cầu, tay nắm cửa nhà vệ sinh, vòi nước, sàn chỗ nôn. Một số loại vi rút đường ruột chịu được nhiều chất tẩy thông thường, giấm không đủ.
  • Mùa dịch bệnh ở trẻ như tay chân miệng: đồ chơi, tay nắm, bề mặt trẻ hay chạm. Làm theo hướng dẫn của cơ quan y tế địa phương hoặc nhà trường.
  • Sau khi nhà bị ngập nước bẩn: sàn, tường thấp, đồ gỗ bị ngấm.
  • Khăn lau bếp, miếng rửa bát dùng lâu ngày có mùi: giặt rồi luộc sôi hoặc thay mới.
  • Chỗ có mốc đen lan rộng ở ron gạch, góc tường nhà tắm. Đây vừa là việc làm sạch vừa là việc diệt nấm, đồ tự làm thường không đủ.

Khi gặp các trường hợp trên, việc của đồ tự làm là bước làm sạch đầu tiên. Bước sau cần chất có hướng dẫn rõ ràng, hoặc nhiệt.

Cách khử khuẩn đúng bằng nước javel khi cần

Nước javel gia dụng là chất khử khuẩn phổ biến và rẻ, nhưng cũng là thứ nguy hiểm nhất trong nhà nếu dùng sai. Các bước dưới đây là nguyên lý chung; tỷ lệ pha cụ thể phải đọc trên nhãn chai bạn đang có vì nồng độ mỗi loại khác nhau.

  1. Làm sạch bề mặt trước bằng nước xà phòng hay nước bồ hòn, xả lại nước, để ráo.
  2. Mở cửa sổ, bật quạt. Đeo găng tay cao su. Không đứng cúi mặt sát xô pha.
  3. Pha javel với nước lạnh theo tỷ lệ ghi trên nhãn cho mục đích khử khuẩn bề mặt. Không pha bằng nước nóng.
  4. Chỉ pha javel với nước. Không thêm giấm, chanh, nước tẩy bồn cầu, nước lau kính hay bất cứ thứ gì khác.
  5. Lau hoặc đổ lên bề mặt, để yên đúng thời gian nhãn ghi. Bề mặt khô quá nhanh thì lau thêm lượt nữa.
  6. Với bề mặt tiếp xúc thức ăn hoặc đồ chơi trẻ hay cho vào miệng, tráng lại bằng nước sạch rồi để khô.
  7. Đổ phần đã pha thừa xuống bồn cầu và xả nước. Dung dịch javel pha loãng mất tác dụng nhanh, lần sau pha mới.

Nếu nhà bạn đang dùng giấm hay nước tẩy bồn cầu dạng axit ở cùng chỗ đó, phải xả nước thật kỹ và đợi khô trước khi dùng javel. Javel gặp axit sinh khí clo, ngửi thấy hắc là đã hít phải.

Nhiệt và nắng: hai cách khử khuẩn ít rác nhất

Nước sôi cho đồ chịu nhiệt. Thớt gỗ, dao, khăn lau bếp bằng cotton, chai lọ thuỷ tinh, hộp inox đều chịu được nước sôi. Dội nước sôi lên thớt sau khi đã rửa sạch, hoặc luộc khăn lau bếp năm mười phút mỗi tuần, là cách khử khuẩn không tốn hoá chất nào. Nhớ dội từ từ để thớt gỗ không nứt.

Luộc khăn và miếng rửa. Khăn lau bếp là chỗ vi khuẩn sinh sôi nhiều nhất trong nhà, vì ẩm và dính thức ăn. Nhà mình chia khăn theo màu: một màu lau bàn ăn, một màu lau bếp, một màu lau tay. Hết ngày thả cả vào nồi luộc hoặc giặt nước nóng.

Phơi nắng có tác dụng nhưng không đo được. Tia nắng và việc khô ráo làm vi khuẩn khó sống, nên phơi thớt, khăn, đồ chơi vải là thói quen tốt. Nhưng mây, góc phơi, thời gian đều thay đổi, nên phơi nắng không thay được bước khử khuẩn ở những lúc đã liệt kê bên trên.

Máy giặt chế độ nước nóng. Nếu máy có chế độ giặt nóng, dùng cho khăn tắm, ga gối khi trong nhà có người ốm. Không cần thêm chất khử khuẩn vào máy nếu nhiệt độ đủ cao và nhãn quần áo cho phép.

Lịch mẫu cho một căn hộ: chỗ nào làm sạch, chỗ nào khử khuẩn

Ví dụ giả định cho nhà chị Lan, căn hộ hai phòng ngủ, bốn người, có một bé đang đi mẫu giáo. Bạn chép lại khung này, sửa theo nhà mình rồi dán trong tủ đồ tẩy rửa.

ChỗHằng ngàyHằng tuầnKhi có lý do
Bàn ănLau nước bồ hòn pha loãng, lau khôLau kỹ chân bàn, mép bànKhử khuẩn khi trẻ ốm, sau tiệc đông người
Thớt và daoRửa xà phòng, dựng khôDội nước sôi, phơi nắng thớt gỗNgay sau khi thái thịt cá sống
Khăn lau bếpGiặt, phơi khôLuộc sôi hoặc giặt nóngThay ngay khi có mùi
Bồn rửa bátCọ baking soda, xả nướcTẩy cặn vòi bằng giấm phaKhử khuẩn khi vừa rửa thịt sống
Bồn cầuCọ chổi, rắc baking soda chỗ ốCọ kỹ dưới vànhKhử khuẩn khi có người nôn, tiêu chảy
Tay nắm cửa, công tắcKhông cầnLau khăn ẩmKhử khuẩn trong mùa dịch hoặc khi nhà có người ốm
Đồ chơi của béKhông cầnRửa nước xà phòng, phơiTheo hướng dẫn của trường hoặc y tế khi có dịch

Nhìn vào bảng sẽ thấy cột "hằng ngày" và "hằng tuần" gần như toàn đồ tự làm và nước sôi. Chất khử khuẩn mua chỉ xuất hiện ở cột cuối, nên một chai nhỏ dùng được rất lâu. Đó là cách nhà mình vừa bớt hoá chất vừa không đánh cược sức khoẻ.

Lỗi hay gặp và hiểu lầm cần bỏ

Những câu dưới đây nhà mình nghe nhiều nhất trong các nhóm sống xanh. Câu nào nghe quen, bạn đọc phần sửa bên cạnh.

  • "Giấm diệt được 99 phần trăm vi khuẩn." Con số này không có nguồn đáng tin cho việc lau nhà. Giấm làm sạch tốt, khử khuẩn thì không ổn định.
  • "Trộn giấm với baking soda cho mạnh hơn." Hai chất trung hoà nhau, sủi bọt rồi còn lại nước muối loãng, yếu hơn từng chất riêng.
  • "Xịt chất khử khuẩn rồi lau ngay." Chất khử khuẩn cần thời gian tiếp xúc, lau ngay là gần như vô tác dụng.
  • "Thêm javel vào chai giấm pha cho tiện." Đây là cách tự tạo khí clo trong nhà. Không bao giờ.
  • "Nhà sạch thì phải khử khuẩn hằng ngày." Không cần. Khử khuẩn quá tay tốn tiền, hại da tay, hại đường ống và nguồn nước. Làm sạch hằng ngày, khử khuẩn khi có lý do.
  • "Đồ tự nhiên thì không cần cất." Giấm đậm đặc làm bỏng mắt, nước bồ hòn đắng độc nếu uống nhiều. Mọi chai tẩy rửa đều cất xa trẻ.

Áp vào nhà bạn: viết ra ba việc bạn đang "khử khuẩn" hằng ngày, xem việc nào thật ra chỉ cần làm sạch, và việc nào trong danh sách ở mục trên mà nhà mình đang bỏ qua. Thường là khăn lau bếp.

Câu hỏi thường gặp

Giấm nồng độ cao bán làm vệ sinh có khử khuẩn được không?

Giấm đậm đặc hơn có tính axit mạnh hơn nhưng cũng ăn mòn hơn, làm hỏng đá tự nhiên, ron gạch, kim loại mạ và gây bỏng da mắt. Với nhà bình thường, giấm ăn pha loãng cho việc làm sạch là đủ, còn khử khuẩn thì dùng chất có hướng dẫn rõ.

Rửa thớt bằng chanh và muối có sạch không?

Chanh và muối chà giúp khử mùi tanh, gỡ vết thâm trên thớt gỗ, và việc chà kỹ kéo đi nhiều chất bẩn. Nhưng sau khi thái thịt sống thì vẫn nên rửa xà phòng rồi dội nước sôi, chanh muối không thay được bước đó.

Nhà có trẻ sơ sinh có nên dùng đồ tẩy rửa tự làm không?

Dùng cho việc làm sạch nhà cửa thông thường thì được, nhưng đồ dùng của bé như bình sữa, núm ti nên làm theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Nếu chưa rõ một hỗn hợp tự pha có hợp với đồ của bé không, hỏi bác sĩ nhi trước khi dùng.

Cồn có thay javel để khử khuẩn bề mặt được không?

Cồn nồng độ thích hợp khử khuẩn được bề mặt nhỏ như tay nắm cửa, điện thoại, nhưng bay hơi nhanh, dễ cháy và không hợp với mảng rộng như sàn hay bồn cầu. Tuyệt đối không trộn cồn với javel vì sinh chất độc.

Có cần khử khuẩn rau sống bằng thuốc tím hay nước muối không?

Nước muối loãng không khử khuẩn được rau. Cách phổ thông vẫn là nhặt bỏ phần dập, rửa dưới vòi nước chảy nhiều lần, chà nhẹ bề mặt. Các hoá chất ngâm rau chỉ dùng khi biết rõ cách dùng, và vẫn phải xả kỹ.

Đã lỡ ngửi phải mùi hắc khi trộn chất tẩy thì làm gì?

Rời khỏi phòng ngay, mở hết cửa, không quay lại dọn khi mùi còn nồng. Nếu thấy khó thở, ho nhiều, tức ngực hay cay mắt kéo dài, gọi cấp cứu hoặc tới cơ sở y tế gần nhất và nói rõ đã trộn những chất gì.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138