ThanThien.comThân Thiện
Đồ tẩy rửa tự làm an toàn

Baking soda cọ nồi cháy đáy và lò nướng: cách làm theo từng chất liệu nồi chảo

Cách dùng baking soda cọ nồi inox cháy đáy, khay lò nướng, bếp từ và những chất liệu không nên dùng như nồi nhôm, chảo chống dính, gang. Kèm lỗi làm hỏng nồi hay gặp.

A Vietnamese father scrubbing a burnt stainless pot with a wooden spatula at a kitchen sink, child watching from a stool, eye-level side view, late afternoon light

Với nồi inox cháy đáy, cách hiệu quả nhất là đổ nước ngập vết cháy, thêm hai ba thìa baking soda, đun sôi mười phút, để nguội rồi cạo bằng muỗng gỗ. Với khay và lòng lò nướng, trộn baking soda với chút nước thành hồ đặc, phết lên vết dầu cháy, để qua đêm rồi lau. Cả hai cách không cần chất tẩy mạnh và không cần cọ thép.

Điều cần biết trước là baking soda không hợp với mọi chất liệu. Nó có tính kiềm nhẹ, đun lâu trong nồi nhôm làm nhôm sạm đen, chà mạnh lên chảo chống dính làm xước lớp phủ, và bột khô có thể để lại vết mờ trên mặt kính bếp từ. Bài này đi theo từng chất liệu nồi chảo trong bếp Việt, kèm những lỗi làm hỏng nồi mà nhiều người mắc khi làm theo mẹo.

Vì sao baking soda làm được việc này, và chỗ nó dừng lại

Baking soda là natri bicacbonat, một chất kiềm nhẹ ở dạng bột mịn. Nó làm việc theo hai cách. Thứ nhất, hạt bột nhỏ và mềm hơn inox nên chà được lớp cháy mà ít làm xước. Thứ hai, khi đun nóng trong nước, nó chuyển dần sang dạng kiềm mạnh hơn, làm mềm lớp đường và đạm cháy, giúp lớp cháy tách khỏi đáy nồi. Đó là lý do đun với nước hiệu quả hơn chà bột khô.

Chính tính kiềm đó cũng là chỗ nó dừng lại. Nhôm không chịu kiềm, nên nồi nhôm sạm. Lớp dầu áo trên chảo gang bị kiềm gỡ đi, chảo dễ gỉ. Lớp phủ chống dính không bị kiềm phá, nhưng không chịu được hạt bột chà mạnh.

Baking soda cũng không tan được cặn vôi, vì cặn vôi cũng là kiềm. Cặn vôi trong ấm đun nước, vệt trắng trên mặt bếp từ cần axit như giấm, chanh. Hiểu chừng ấy là đủ để không phải nhớ từng mẹo: vết cháy, dầu mỡ thì nghĩ tới baking soda; cặn trắng của nước thì nghĩ tới giấm; và đừng đổ hai thứ vào cùng một lúc vì chúng trung hoà nhau.

Nồi inox cháy đáy: đun với baking soda

Áp dụng cho nồi inox, nồi tráng men còn nguyên men. Cháy nhẹ làm một lượt, cháy đen dày có thể phải làm hai lượt.

  1. Cạo bớt phần thức ăn cháy rời ra bằng muỗng gỗ hoặc xẻng nhựa. Không dùng dao.
  2. Đổ nước vào nồi ngập vết cháy chừng một đốt ngón tay.
  3. Thêm hai ba thìa canh baking soda cho nồi cỡ vừa. Nồi lớn thì thêm tương ứng.
  4. Đun sôi, hạ lửa, giữ sôi nhẹ mười phút. Để ý bọt có thể trào lúc đầu.
  5. Tắt bếp, để nguội tới khi cầm được. Lớp cháy sẽ mềm, bong dần.
  6. Đổ nước, dùng muỗng gỗ cạo, phần còn bám thì rắc baking soda khô lên miếng rửa ẩm và chà theo vòng tròn.
  7. Rửa lại bằng nước rửa chén, tráng sạch. Nếu còn vệt cầu vồng trên inox, lau bằng khăn thấm chút giấm pha rồi tráng nước.

Cháy đường, cháy nước màu kho cá thường dễ hơn cháy cơm hay cháy sữa. Nồi cháy sữa nên ngâm nước lạnh ngay, đun với baking soda càng sớm càng dễ.

Chất liệu nào dùng được, chất liệu nào tránh

Bảng tổng hợp cho các loại nồi chảo phổ biến. Nếu nồi còn bảo hành, đọc hướng dẫn của hãng trước.

Chất liệuBaking sodaCách nên dùngNên tránh
InoxDùng tốtĐun với nước, chà hồ nhẹCọ thép làm xước
Nhôm, nồi gang nhôm đúcHạn chếNgâm nước ấm, chà nhẹ bằng hồ, rửa nhanhĐun lâu với baking soda làm sạm đen
Chảo chống dínhRất nhẹ tayNgâm nước ấm, lau miếng mềmChà bột khô, cọ xanh nhám
GangHạn chếChà muối hạt, lau dầu sau khi khôNgâm lâu, đun với kiềm làm mất lớp dầu áo
Nồi tráng menDùng đượcĐun với nước như inoxCạo bằng kim loại làm mẻ men
Thuỷ tinh chịu nhiệtDùng tốtHồ baking soda, để một lúcĐổ nước lạnh vào khi còn nóng
Đồ đồngÍt dùngChanh muối hoặc giấm muối, rửa sạchĐể axit bám lâu

Câu dễ nhớ: inox, men, thuỷ tinh thì thoải mái; nhôm, gang, chống dính thì nhẹ tay và ngắn.

Lò nướng và khay nướng: hồ baking soda để qua đêm

Cách này mất công chờ nhưng gần như không cần chà. Làm khi lò đã nguội hẳn và rút điện.

  1. Lấy khay, vỉ ra ngoài. Phủi vụn thức ăn trong lòng lò.
  2. Trộn khoảng nửa chén baking soda với vài thìa nước thành hồ đặc như kem đánh răng.
  3. Đeo găng, phết hồ lên vết dầu cháy ở đáy, thành lò và cửa kính phía trong. Tránh thanh nhiệt, quạt và lỗ thông hơi.
  4. Đóng cửa lò, để qua đêm. Hồ sẽ chuyển màu nâu khi hút dầu.
  5. Sáng hôm sau, dùng khăn ẩm và xẻng nhựa gạt lớp hồ ra. Vết cứng thì xịt chút giấm pha lên cho hồ còn sót sủi và mềm, lau tiếp.
  6. Lau lại bằng khăn sạch nhiều lần tới khi không còn bột trắng. Bật lò không đồ ăn vài phút cho khô.
  7. Khay và vỉ: ngâm trong chậu nước nóng có baking soda vài tiếng, chà bằng bàn chải.

Ở đây giấm và baking soda dùng nối tiếp có lý do: giấm giúp gỡ lớp hồ còn sót chứ không làm sạch thêm. Nếu lò của bạn có chế độ tự làm sạch, đọc hướng dẫn của hãng, có hãng không khuyến khích để chất lạ trong lòng lò.

Bếp từ, bếp gas và mặt kính

Mặt bếp từ, bếp hồng ngoại: lau khi nguội. Vết trào cháy bám, đặt khăn ẩm lên mười phút cho mềm, rồi phết một chút hồ baking soda, lau tròn bằng khăn mềm. Không rắc bột khô lên chà, hạt bột có thể để lại vệt mờ trên kính.

Vết vôi trắng trên mặt kính: là cặn nước sôi trào khô lại. Khăn thấm giấm pha một phần giấm một phần nước lau là tan, sau đó lau khô.

Kiềng bếp gas: ngâm trong chậu nước nóng có baking soda vài tiếng, chà bàn chải, tráng, lau khô cho khỏi gỉ. Kiềng gang tráng men thì đừng cọ thép.

Mâm chia lửa, đầu đốt: tháo ra, ngâm, chọc lỗ tắc bằng tăm tre, phơi khô hoàn toàn trước khi lắp lại. Đầu đốt còn ướt sẽ cháy không đều.

Bếp gas âm có mặt kính: ngoài việc lau kính như bếp từ, để ý viền inox quanh mặt kính, chỗ dầu mỡ hay đọng thành vệt vàng. Khăn ẩm chấm chút hồ baking soda lau dọc viền, lau lại khăn sạch, lau khô.

Máy hút mùi: lưới lọc kim loại ngâm nước nóng với baking soda và chút nước rửa chén, chà nhẹ. Lưới than hoạt tính thì không ngâm, thay theo hướng dẫn.

Lỗi làm hỏng nồi hay gặp

Phần lớn nồi hỏng vì người làm theo mẹo mà không để ý chất liệu, hoặc vì sốt ruột.

  • Đun baking soda trong nồi nhôm cho "sạch như mới". Nồi sạm đen, có khi rỗ mặt.
  • Chà chảo chống dính bằng hồ baking soda đặc và miếng cọ xanh. Lớp phủ xước, từ đó dính hơn.
  • Dùng cọ thép cho nồi inox vì nhanh. Inox xước, sau này thức ăn bám vào vết xước càng dễ cháy.
  • Đổ nước lạnh vào nồi đang nóng đỏ vừa cháy. Nồi đáy mỏng có thể cong vênh, nồi thuỷ tinh có thể nứt.
  • Ngâm nồi cháy trong nước có baking soda cả ngày rồi quên. Nước bốc mùi, nồi nhôm hoặc vung có tay cầm bắt vít bắt đầu gỉ ở chân vít.
  • Ngâm chảo gang qua đêm. Sáng ra gỉ.
  • Phết hồ baking soda lên thanh nhiệt lò nướng. Bột cháy khét lần nướng sau.
  • Không tráng sạch bột. Lần nấu sau thức ăn có vị nồng của baking soda.

Nếu đã lỡ làm hỏng lớp chống dính, đừng cố dùng tiếp khi lớp phủ bong tróc thành mảng. Chảo đó có thể chuyển sang việc khác như rang hạt khô, hoặc đem bỏ theo nhóm kim loại khi địa phương có thu gom. Lần sau mua chảo, chọn loại dễ chăm theo cách nấu của nhà mình.

Thói quen để ít phải cọ nồi cháy

Cọ giỏi tới mấy cũng không bằng bớt số lần phải cọ. Mấy thói quen dưới đây nhà mình học được sau nhiều nồi cháy.

  • Món kho, món ninh: hạ lửa nhỏ nhất sau khi sôi, đặt hẹn giờ trên điện thoại, không rời bếp đi làm việc khác lâu.
  • Nấu cháo, nấu sữa: khuấy đáy nồi vài phút một lần, dùng nồi đáy dày.
  • Ngâm nồi ngay sau khi múc thức ăn ra, kể cả khi chưa rửa được. Năm phút ngâm nước ấm đỡ nửa tiếng cọ.
  • Lau khay nướng bằng giấy hoặc giẻ cũ khi còn ấm, trước khi dầu nguội đông lại.
  • Lót đáy khay nướng bằng giấy nến dùng lại được nhiều lần, hoặc khay chịu nhiệt riêng để hứng mỡ.
  • Lau mặt bếp từ ngay sau mỗi bữa khi đã nguội, không để vết trào khô qua đêm.
  • Mỗi tuần dành mười phút cọ nhẹ những chỗ hay bám, thay vì một lần cọ lớn mỗi quý.

Những thói quen này không cần thêm đồ gì, và chính chúng là phần "ít rác" thật sự: ít chất tẩy, ít nước, ít miếng cọ mòn phải bỏ, và nồi chảo bền hơn nhiều năm.

Áp vào bếp nhà mình

Bạn không cần một bộ dụng cụ riêng cho việc cọ nồi bằng baking soda. Một hũ baking soda mua theo cân, một muỗng gỗ cũ, một bàn chải đánh răng cũ cho các góc, một miếng rửa mềm. Hết.

Ví dụ giả định: nhà anh Tâm có nồi inox nấu canh, nồi nhôm luộc gà, chảo chống dính rán trứng và một chảo gang cũ của mẹ. Nồi inox cháy thì đun với baking soda như trên. Nồi nhôm cháy thì ngâm nước ấm qua đêm, cạo bằng muỗng gỗ, chấp nhận vết ố. Chảo chống dính thì chưa bao giờ để cháy được nữa, vì đã hỏng một cái do chà hồ đặc. Chảo gang thì chà muối hạt, lau khô, tráng một lớp dầu mỏng.

Lời khuyên cuối cùng nghe đơn giản nhưng đỡ việc nhất: đừng để cháy. Nấu kho, nấu cháo thì canh lửa nhỏ và hẹn giờ. Thứ tốt nhất cho môi trường không phải là công thức cọ nồi xanh, mà là cái nồi dùng được hai chục năm.

Câu hỏi thường gặp

Baking soda và bột nở có dùng thay nhau để cọ nồi được không?

Bột nở có baking soda cộng thêm axit và tinh bột, khi gặp nước tự sủi và mất tác dụng kiềm, nên cọ kém hơn và để lại bột. Dùng baking soda nguyên chất. Muốn biết hũ nào là gì, xem thành phần trên bao bì hoặc hỏi người bán khi mua theo cân.

Nồi nhôm đã bị sạm đen vì baking soda thì làm sao cho sáng lại?

Đun nồi với nước có vài lát chanh hoặc chút giấm khoảng mười phút, để nguội, rửa lại. Axit nhẹ giúp làm sáng phần sạm. Sau đó rửa bằng nước rửa chén thông thường, tránh để nồi nhôm tiếp xúc lâu với kiềm hay axit mạnh.

Có cần dùng chất tẩy dầu mỡ mua cho lò nướng không?

Với vết dầu cháy bình thường, hồ baking soda để qua đêm thường đủ. Chất tẩy lò mua thường là kiềm mạnh, làm nhanh hơn nhưng phải đeo găng, mở cửa và tránh xa thức ăn. Nếu dùng, đọc nhãn kỹ và không trộn với thứ gì khác.

Baking soda cọ có làm xước inox không?

Bột baking soda khá mềm, chà nhẹ với miếng ẩm thường không làm xước inox, nhưng chà mạnh bằng bột khô trên inox bóng gương có thể để lại vệt mờ. Chà theo chiều vân của inox và dùng hồ ẩm thay vì bột khô.

Ấm siêu tốc có cặn vôi trắng thì dùng baking soda được không?

Cặn vôi là kiềm nên baking soda không làm tan được. Dùng giấm pha hoặc nước chanh đun sôi trong ấm, để nguội, đổ đi, đun lại một lượt nước sạch. Ấm có lớp chống dính bên trong thì đọc hướng dẫn của hãng trước.

Thớt gỗ và muỗng gỗ có khử mùi được bằng baking soda không?

Được. Rắc baking soda lên thớt ẩm, chà bằng nửa quả chanh hoặc bàn chải, để vài phút rồi rửa và dựng phơi khô. Cách này khử mùi tỏi, cá khá tốt. Nó không thay việc dội nước sôi khi vừa thái thịt sống.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138