Không có loại tã nào thắng tuyệt đối: tã vải bớt được rất nhiều rác và tiền mua lặp lại, đổi lại là công giặt, nước, điện và chỗ phơi; tã giấy khô lâu, gọn, hợp lúc đi xa và ban đêm nhưng mỗi ngày đầy một túi rác. Phần lớn gia đình sống ít rác mà nhà mình quen đều dùng xen kẽ: tã vải ban ngày ở nhà, tã giấy ban đêm và khi ra ngoài.
Bài này đặt hai loại cạnh nhau theo những thứ bạn thật sự phải gánh: số lần giặt, thời gian, chỗ phơi, độ khô cho da bé, rác thải và một phép tính chi phí bằng số giả định. Cuối bài có bảng tự chấm để bạn biết nhà mình hợp mức nào, và những lỗi khiến nhiều người bỏ tã vải sau hai tuần. Dùng tã giấy cả ngày không có gì sai; mục tiêu là bớt được phần nào hay phần đó.
Đặt hai loại cạnh nhau: tã vải và tã giấy khác nhau ở đâu
Bảng dưới so theo trải nghiệm hằng ngày của một nhà có bé dưới một tuổi, không theo quảng cáo của bên nào.
| Tiêu chí | Tã vải (vỏ và lót giặt được) | Tã giấy dùng một lần |
|---|---|---|
| Rác mỗi ngày | Gần như không, chỉ còn lót giấy nếu có dùng | Khoảng sáu đến mười chiếc, đầy một túi rác nhỏ |
| Công sức | Xả, ngâm, giặt, phơi, gấp, mỗi hai hoặc ba ngày một mẻ | Thay và bỏ, gần như không tốn công |
| Độ khô | Ẩm nhanh hơn, phải thay thường xuyên hơn | Khô lâu nhờ hạt thấm, hợp ban đêm |
| Chi phí | Bỏ một khoản đầu, sau đó chủ yếu là nước, điện, bột giặt | Tốn đều đặn mỗi tháng cho đến khi bé bỏ tã |
| Đi ra ngoài | Phải mang túi chống thấm đựng tã bẩn về | Gọn, bỏ ngay tại chỗ |
| Da bé | Thoáng nếu thay đúng giờ, dễ hăm nếu để ẩm lâu | Ít ẩm nhưng có bé kích ứng với một số loại |
Đọc bảng sẽ thấy hai loại mạnh ở hai chỗ khác nhau, nên câu hỏi đúng không phải là chọn bên nào mà là ghép thế nào. Tã vải có lợi nhất ở những giờ bạn có mặt ở nhà và thay được ngay; tã giấy có lợi nhất ở những giờ bạn không muốn đánh thức bé hoặc không có chỗ giặt. Điểm hay bị bỏ qua là tã vải cũng có rác ẩn: nước thải, điện máy giặt, và những bộ vỏ mua thừa rồi để xó. Mua hai mươi bộ đẹp mà dùng có sáu bộ thì lượng nhựa trong lớp chống thấm vẫn thành đồ bỏ.
Chi phí tính bằng số giả định: bao lâu thì tã vải hoà vốn
Đây là phép tính mẫu với số giả định để bạn thay bằng giá ở chỗ mình, không phải giá thị trường. Giả định nhà chị Lan có bé năm tháng tuổi, ban ngày ở nhà, dùng tã vải từ sáng đến tối.
| Khoản | Số giả định | Ghi chú |
|---|---|---|
| Bộ tã vải ban đầu | 12 vỏ và 24 lót, coi là 100 đơn vị tiền | Mua một lần, dùng đến khi bé bỏ tã |
| Nước, điện, bột giặt mỗi tháng | 6 đơn vị | Ba mẻ giặt mỗi tuần |
| Tã giấy ban ngày thay thế được | 6 chiếc mỗi ngày, mỗi chiếc 0,1 đơn vị | Tức 18 đơn vị mỗi tháng |
| Phần tiết kiệm mỗi tháng | 18 trừ 6 bằng 12 đơn vị | Chưa tính công |
| Thời gian hoà vốn | Khoảng 8 đến 9 tháng | Nhanh hơn nếu dùng lại cho em bé sau |
Con số thay đổi mạnh theo ba thứ: giá tã giấy bạn đang mua, có máy giặt hay giặt tay, và bé còn đeo tã bao lâu nữa. Nếu bé đã gần hai tuổi và sắp tập bỏ bỉm thì mua bộ mới hiếm khi hoà vốn; mượn lại bộ cũ của người quen là lựa chọn hợp lý hơn. Ngược lại, nhà định có thêm con thì một bộ tã tốt dùng được cho hai bé, lợi gấp đôi. Đừng quên tính công: nếu ba mẻ giặt mỗi tuần khiến bạn kiệt sức, phần tiết kiệm không đáng.
Những giờ trong ngày hợp với tã vải, những giờ nên để tã giấy
Buổi sáng và đầu giờ chiều ở nhà. Đây là lúc bạn hoặc người trông bé thức và để ý được, thay sau mỗi lần ướt mà không phải đánh thức ai. Bắt đầu tã vải từ khung giờ này là dễ giữ nhất.
Giấc ngủ trưa ngắn. Một lớp lót dày hơn thường đủ cho giấc dưới hai tiếng. Nếu bé hay tỉnh vì ướt thì chuyển giấc trưa sang tã giấy cũng không sao.
Ban đêm. Rất nhiều nhà dùng tã giấy ban đêm để cả nhà ngủ trọn giấc. Tã vải ban đêm làm được nhưng cần lót nhiều lớp và bé phải không bị hăm; đừng thử khi bé đang mọc răng hay ốm.
Đi khám, đi xa, về quê. Ra ngoài nửa ngày thì mang tã vải và túi đựng đồ bẩn vẫn ổn. Đi xa nhiều ngày, không có chỗ giặt phơi thì tã giấy hợp hơn, không có gì phải áy náy.
Khi bé đi nhà trẻ. Hỏi cô giáo trước. Nhiều lớp không nhận giặt hay cất tã vải bẩn; gửi tã giấy theo bé đến lớp còn tã vải dùng ở nhà là cách êm cho cả hai bên.
Bắt đầu dùng xen kẽ trong hai tuần mà không mua thừa
Cách dưới đây giúp bạn thử trước khi bỏ tiền vào cả bộ, và biết nhà mình thật sự cần bao nhiêu chiếc.
- Mượn hoặc mua ít: bốn vỏ và tám lót là đủ cho tuần đầu nếu chỉ dùng buổi sáng.
- Chọn một khung giờ cố định, ví dụ từ bảy giờ sáng đến trưa, chỉ dùng tã vải trong khung đó.
- Ghi lại mỗi ngày bé ướt mấy lần trong khung giờ ấy và bạn thay sau bao lâu.
- Giặt mẻ đầu sau hai ngày, xem công giặt và chỗ phơi có thật sự gánh được không.
- Tuần thứ hai, nếu ổn, kéo dài sang buổi chiều; nếu mệt, giữ nguyên buổi sáng.
- Cuối tuần thứ hai, nhân số tã dùng mỗi ngày với số ngày giữa hai mẻ giặt, cộng thêm vài chiếc dự phòng: đó là số bộ cần có.
Nhiều người mua ngay hai mươi bộ vì sợ thiếu, rồi phát hiện bé chỉ dùng tám bộ xoay vòng. Số tã cần phụ thuộc nhịp giặt của nhà bạn hơn là tuổi bé. Nhà giặt mỗi ngày cần ít tã nhất; nhà ba ngày mới giặt một lần cần nhiều gấp đôi, đổi lại tốn ít nước hơn cho mỗi chiếc. Bộ cũ mượn được thì kiểm dây chun và lớp chống thấm trước, chun giãn là xì ra ngoài ngay.
Mang tã vải khi ra ngoài: túi đồ và cách cất tã bẩn
Ra ngoài nửa ngày với tã vải không khó nếu túi đồ được chuẩn bị sẵn từ tối hôm trước. Danh sách dưới đây dành cho một buổi đi khám hoặc sang nhà ông bà khoảng bốn đến năm tiếng:
- Ba bộ lót đã gấp sẵn vào vỏ, cộng một vỏ dự phòng nếu bé hay xì.
- Một túi vải chống thấm có khoá kéo, loại hai ngăn: ngăn khô đựng tã sạch, ngăn ướt đựng tã bẩn.
- Bốn đến năm khăn vải xô nhỏ đã làm ẩm sẵn, đựng trong hộp kín, thay cho khăn ướt.
- Một tấm lót thay tã gấp gọn, để không phải trải giấy hay tấm nilon ở chỗ lạ.
- Một bộ quần áo thay cho bé, phòng khi tã xì ra ngoài.
- Hai chiếc tã giấy dự phòng, cho trường hợp bé tiêu chảy hay buổi đi kéo dài hơn dự tính.
Tã bẩn khi ở ngoài chỉ cần gạt phần đặc vào bồn cầu nếu có, cuộn mặt bẩn vào trong, cho vào ngăn ướt và kéo khoá; về nhà xả sơ ngay rồi bỏ vào xô như thường lệ. Túi chống thấm tốt giữ mùi khá kín trong vài giờ, nhưng đừng để trong cốp xe nắng cả ngày. Mang theo hai chiếc tã giấy không phải là thua cuộc; nó giúp bạn yên tâm đi ra ngoài, và yên tâm thì mới dùng tã vải lâu dài được. Khi gửi bé cho người khác trông vài tiếng, đưa luôn túi này kèm một mẩu giấy ghi cách cài vỏ và lót.
Lỗi khiến nhiều nhà bỏ tã vải sau vài tuần
Những chuyện dưới đây gặp đi gặp lại. Phần lớn sửa được, chỉ có vài trường hợp là tã vải thật sự không hợp với nhà đó.
- Mua loại lót quá mỏng. Bé ướt ra quần chỉ sau một tiếng, cả nhà kết luận tã vải không dùng được, trong khi chỉ cần thêm một lớp lót.
- Dùng nước xả vải. Lớp sợi bị phủ một lớp sáp, thấm kém dần, tã càng dùng càng xì.
- Để tã bẩn ngâm nước quá lâu. Sau hơn hai ngày là có mùi khó chịu và dễ ố vàng; xả sơ rồi để khô trong xô có nắp thường đỡ hơn ngâm.
- Không có chỗ phơi. Căn hộ thiếu nắng, mùa nồm ẩm, tã phơi hai ngày không khô. Trường hợp này nên giữ tã vải ở mức một khung giờ ngắn.
- Ôm hết việc một mình. Nếu chỉ một người hiểu cách gấp, cách giặt, khi người đó ốm là cả hệ thống dừng. Dạy người trong nhà ngay từ tuần đầu.
- So sánh với nhà người khác. Có nhà dùng tã vải cả ngày lẫn đêm, có nhà chỉ được hai tiếng mỗi sáng; cả hai đều đang bớt rác thật.
Nếu sau khi sửa các lỗi trên mà bé vẫn hăm liên tục, hoặc cả nhà căng thẳng vì công giặt, thì quay về tã giấy và giảm rác ở chỗ khác là quyết định hợp lý, không phải thất bại.
Tự chấm: nhà bạn hợp với mức nào
Đếm số câu bạn trả lời là có, rồi đối chiếu với mức gợi ý bên dưới.
| Câu hỏi | Có hay không |
|---|---|
| Nhà có máy giặt và có thể chạy thêm ba mẻ mỗi tuần | |
| Có ban công hoặc chỗ phơi có nắng, gió | |
| Ban ngày có người lớn ở nhà cùng bé | |
| Bé không có tiền sử hăm da kéo dài | |
| Người trong nhà sẵn lòng cùng làm | |
| Định có thêm con hoặc có người cho lại bộ tã |
Từ năm đến sáu câu có: bạn có thể dùng tã vải gần cả ngày, giữ tã giấy cho ban đêm và đi xa. Từ ba đến bốn câu: một khung giờ buổi sáng là vừa sức, đủ bớt gần một nửa số tã giấy ban ngày. Dưới ba câu: tã giấy cả ngày là hợp lý; bạn vẫn có thể bớt rác bằng cách chọn đúng cỡ để không rò phải thay sớm, cuộn chặt tã bẩn cho gọn túi rác, và dồn sức vào những việc khác như khăn lau vải hay bình sữa dùng lâu. Nếu da bé có vấn đề, chuyện chọn tã nên hỏi bác sĩ nhi trước.
Câu hỏi thường gặp
Tã vải có làm bé bị hăm nhiều hơn tã giấy không?
Tã vải ẩm nhanh hơn nên nếu thay chậm thì dễ hăm hơn. Thay ngay khi ướt, lau khô và để da thoáng vài phút thì nhiều bé dùng vẫn ổn. Nếu hăm kéo dài hoặc nổi mụn nước, đưa bé đi khám và hỏi bác sĩ có nên tạm dừng tã vải không.
Trẻ sơ sinh có dùng tã vải được ngay không?
Được, nhưng mấy tuần đầu bé đi vệ sinh rất nhiều lần, rốn chưa lành và cha mẹ còn đang mệt. Nhiều nhà đợi qua tháng đầu, khi nhịp bú ngủ ổn hơn, mới bắt đầu một khung giờ tã vải. Không có lý do gì phải vội.
Một bé cần bao nhiêu bộ tã vải?
Tuỳ nhịp giặt. Dùng tã vải cả ngày và giặt hai ngày một lần thì thường cần khoảng mười hai đến mười lăm lót và năm đến bảy vỏ. Chỉ dùng buổi sáng thì một nửa số đó là đủ. Thử hai tuần với số ít rồi mới mua thêm.
Tã vải có thật sự tốt cho môi trường hơn tã giấy?
Bớt rác rõ rệt, nhưng đổi lại tốn nước, điện và chất giặt. Lợi nhất khi bạn dùng bộ tã lâu, giặt đầy mẻ, phơi nắng thay vì sấy và dùng lại cho em bé sau. Mua nhiều bộ đẹp rồi bỏ xó thì phần lợi giảm hẳn.
Ông bà không quen dùng tã vải thì nên làm sao?
Đừng ép. Chỉ cho ông bà một kiểu tã dễ nhất, loại vỏ cài cúc bấm và lót nhét sẵn, rồi để ông bà dùng trong khung giờ mình có mặt. Khi đã quen tay, nhiều ông bà lại thích vì giống tã ngày xưa.
Dùng tã giấy cả ngày thì có cách nào bớt rác không?
Có. Chọn đúng cỡ để không phải thay sớm vì rò, không tháo tã còn khô chỉ vì đến giờ, cuộn gọn tã bẩn và bỏ vào túi rác chung thay vì mỗi chiếc một túi nhỏ, và dùng khăn vải thay khăn ướt khi lau ở nhà.