Ở nhà, khăn vải xô làm ẩm bằng nước ấm thay được phần lớn khăn ướt khi lau mông, lau mặt, lau tay cho bé; khăn ướt vẫn hợp khi ra ngoài, khi đi xa, và những lúc không có nước sạch. Một nhà có trẻ nhỏ dùng khăn ướt cho mọi việc có thể dùng vài chục tờ mỗi ngày, mỗi tờ là sợi tổng hợp không phân huỷ nhanh, nên bớt phần ở nhà đã thấy thùng rác nhẹ hẳn.
Phần dưới so hai loại theo việc dùng, tính số khăn vải cần có, cách chuẩn bị một hộp khăn ẩm dùng trong ngày, cách giặt, những lúc nên giữ khăn ướt và điều tuyệt đối không nên làm với khăn ướt đã dùng. Nếu da bé đang có vấn đề, hỏi bác sĩ trước khi đổi cách lau.
Khăn vải xô và khăn ướt: so theo từng việc
Không phải việc nào cũng hợp cùng một loại khăn. Bảng gợi ý:
| Việc | Khăn vải xô làm ẩm | Khăn ướt dùng một lần |
|---|---|---|
| Lau mông khi thay tã ở nhà | Rất hợp, dùng nước ấm | Tiện nhưng không cần thiết |
| Lau mặt, lau tay sau bữa ăn | Rất hợp | Không cần |
| Lau khi đi chơi, đi khám | Được nếu mang hộp khăn ẩm và túi đựng khăn bẩn | Tiện, gọn |
| Lau khi bé tiêu chảy nhiều lần | Được nhưng giặt vất vả | Hợp hơn để giảm lây nhiễm trong nhà |
| Đi xa nhiều ngày | Khó vì phải giặt phơi | Hợp hơn |
| Lau bàn, lau đồ chơi | Dùng giẻ riêng, không dùng khăn của bé | Không cần, khăn lau thường là đủ |
Mấy việc đầu bảng chiếm phần lớn số tờ khăn ướt một ngày, nên đổi chỗ đó là đổi được nhiều nhất. Khăn ướt không có gì xấu khi dùng đúng chỗ; giữ một gói trong túi đồ của bé là bình thường. Điều cần tránh là dùng khăn ướt theo quán tính cho mọi việc, kể cả lau bàn, lau tay người lớn, lau sàn.
Số khăn cần có và chọn khăn thế nào
Khăn vải xô nhiều lớp mềm, nhanh khô, giặt được nhiều lần là loại hợp nhất. Gợi ý cho một bé, giặt mỗi ngày một lần:
- Khoảng mười lăm đến hai mươi khăn nhỏ, cỡ một bàn tay người lớn xoè ra, dành riêng để lau mông.
- Năm đến bảy khăn nhỏ màu khác để lau mặt, lau tay, không dùng lẫn với khăn lau mông.
- Ba bốn khăn lớn hơn dùng để lau người sau tắm hoặc lót.
- Có thể cắt từ khăn xô lớn cũ, từ áo phông cotton cũ, viền mép bằng máy may hoặc khâu tay để khỏi sổ sợi.
- Chọn hai màu khác hẳn nhau cho hai việc, để người trông bé không cần phải nhớ.
Đừng mua cả chục gói khăn xô in hình ngay. Bắt đầu với số khăn sẵn có hoặc cắt từ vải cũ, dùng một tuần, đếm xem mỗi ngày dùng bao nhiêu chiếc rồi mới mua thêm. Nhiều nhà thấy chỉ cần mười chiếc cho việc lau mông nếu giặt mỗi tối. Khăn xô mới giặt vài lần trước khi dùng để mềm hơn và thấm hơn.
Chuẩn bị hộp khăn ẩm dùng trong ngày
Lý do nhiều người quay về khăn ướt là phải chạy ra vòi làm ẩm khăn mỗi lần thay. Một hộp khăn ẩm sẵn giải quyết chuyện này:
- Dùng một hộp có nắp kín, rửa sạch và để khô; có thể dùng lại hộp đựng khăn ướt cũ.
- Buổi sáng, đun nước sôi để nguội đến ấm, đổ vào hộp vừa đủ thấm khăn, không để ngập.
- Cho mười chiếc khăn sạch vào, ấn nhẹ cho thấm đều, đậy nắp.
- Mỗi lần thay tã, rút một chiếc, lau xong bỏ vào xô khăn bẩn có nắp.
- Cuối ngày đổ hết khăn còn lại và nước trong hộp đi giặt, rửa hộp, úp khô.
- Không để khăn ẩm qua đêm hoặc quá một ngày, dễ sinh mùi và vi khuẩn.
Chỉ dùng nước sạch. Một số người thêm vài giọt dầu thơm, giấm hay xà phòng vào nước làm ẩm; với da bé nhỏ, nước ấm sạch thường là đủ, thêm gì thì hỏi bác sĩ trước. Khi bé đi tiêu, lau phần lớn bằng khăn rồi rửa lại bằng nước ấm nếu có điều kiện, sau đó thấm khô và để da thoáng vài phút trước khi mặc tã mới.
Giặt khăn vải xô cho sạch mà không mất công
Khăn lau mông có phân thì xả sơ dưới vòi ngay, cho vào xô có nắp cùng với tã vải nếu nhà bạn dùng tã vải, giặt chung một mẻ. Nhà dùng tã giấy thì khăn bẩn có thể giặt chung với khăn tắm, đồ lót của bé ở chế độ giặt kỹ, nước ấm nếu máy có.
Khăn lau mặt, lau tay giặt cùng quần áo của bé như bình thường. Không dùng nước xả vải vì làm khăn kém thấm. Phơi nắng cho khăn khô hẳn, nắng còn giúp nhạt vết ố vàng.
Nhà không có máy giặt thì xả sơ, vò với xà phòng giặt, xả kỹ hai lần rồi phơi nắng. Khăn xô mỏng giặt tay rất nhanh, không vất vả như giặt tã.
Khi bé hoặc người trong nhà bị tiêu chảy, nôn, có thể tạm chuyển sang khăn ướt dùng một lần cho việc lau mông vài ngày, để giảm việc cầm nắm đồ bẩn; giặt khăn còn lại bằng nước nóng theo mức vải chịu được và phơi nắng. Nếu bác sĩ dặn cần khử khuẩn bằng hoá chất, dùng đúng sản phẩm và liều trên bao bì, không tự trộn javel với giấm hay các chất tẩy khác.
Khăn đã mỏng, rách cắt làm giẻ lau, dùng thêm một vòng đời trước khi bỏ đi.
Khăn tay ở bàn ăn: thay cả khăn giấy lẫn khăn ướt
Bàn ăn của nhà có trẻ nhỏ là chỗ tiêu khăn giấy và khăn ướt nhiều nhất: lau miệng, lau tay, lau bàn, lau sàn chỗ bé làm rơi. Nhà mình đặt cạnh ghế ăn của bé một rổ nhỏ có năm sáu khăn vải màu riêng và một bát nước ấm. Bé ăn xong, nhúng khăn, vắt, lau mặt và tay; khăn dùng xong thả vào một chiếc chậu nhỏ dưới gầm bàn, tối gom đi giặt.
Bàn và sàn dùng giẻ lau riêng, không bao giờ dùng khăn của bé. Giẻ có thể cắt từ khăn tắm cũ, áo phông cũ, giặt cùng khăn lau bếp. Thức ăn rơi trên sàn hót bằng một chiếc xẻng nhỏ vào thùng thức ăn thừa trước, rồi mới lau, đỡ bẩn giẻ.
Khi bé lớn hơn, khoảng ba bốn tuổi, giao cho bé tự lấy khăn, tự lau và tự bỏ vào chậu. Bé thích được làm việc của người lớn, và không còn ai phải chạy đi lấy tờ khăn giấy mỗi khi bé dính tay. Một rổ khăn đặt cố định một chỗ là đủ để thói quen tự hình thành, không cần nhắc nhiều.
Những lúc vẫn nên dùng khăn ướt
Đi ra ngoài lâu, không có chỗ rửa. Một gói khăn ướt trong túi đồ giúp bạn xử lý mọi tình huống bất ngờ. Chọn gói vừa phải để dùng hết trước khi khô.
Đi xa, ở khách sạn, về quê. Không có chỗ giặt phơi khăn vải, khăn ướt là lựa chọn hợp lý.
Khi bé ốm tiêu chảy. Giảm số đồ bẩn phải giặt và cầm nắm trong nhà. Rửa tay kỹ sau mỗi lần thay.
Khi người trông bé không quen dùng khăn vải. Ông bà, người giúp việc mới, cô giáo ở nhà trẻ có thể không tiện. Đừng ép; để họ dùng khăn ướt, giữ khăn vải cho những giờ bạn ở nhà.
Khi người lớn quá mệt. Những tuần đầu sau sinh, khi cả nhà đang thiếu ngủ, dùng khăn ướt hoàn toàn là quyết định hợp lý. Có thể đổi dần khi nhịp sinh hoạt đã ổn.
Khi da bé phản ứng với khăn vải. Ít gặp, nhưng nếu thấy da bé đỏ hơn khi đổi sang khăn vải, có thể do chất giặt tồn lại. Xả kỹ hơn, và hỏi bác sĩ nếu không đỡ.
Khăn ướt đã dùng: đừng xả xuống bồn cầu
Đây là điều quan trọng nhất trong bài, kể cả với nhà vẫn dùng khăn ướt hoàn toàn:
- Phần lớn khăn ướt làm từ sợi không tan trong nước như giấy vệ sinh; xả xuống bồn cầu dễ gây tắc đường ống trong nhà và cả đường cống chung.
- Kể cả gói ghi có thể xả bồn cầu, sợi vẫn tan chậm hơn nhiều so với giấy vệ sinh; bỏ vào thùng rác là an toàn hơn cho đường ống.
- Đặt một thùng rác nhỏ có nắp trong phòng tắm, ngay cạnh chỗ thay tã, để không ai tiện tay xả xuống bồn.
- Khăn ướt đã dùng bỏ vào rác còn lại, không bỏ vào thùng tái chế hay thùng thức ăn thừa.
- Gói khăn ướt rỗng là màng nhựa nhiều lớp, thường khó tái chế; dùng lại làm túi đựng rác nhỏ khi đi chơi trước khi bỏ.
Ở chung cư, một đoạn ống tắc vì khăn ướt có thể làm tràn nước sang nhà tầng dưới, sửa chữa tốn kém và phiền cả toà nhà. Nhiều ban quản lý đã phải dán thông báo nhắc cư dân. Dạy cả người giúp việc và ông bà điều này ngay từ ngày đầu.
Áp vào nhà bạn: đổi dần trong một tháng
Kế hoạch giả định cho nhà chị Lan, bé chín tháng, đang dùng khoảng ba mươi tờ khăn ướt mỗi ngày:
| Tuần | Đổi việc gì sang khăn vải | Khăn ướt còn dùng cho |
|---|---|---|
| Tuần một | Lau mặt, lau tay sau bữa ăn | Mọi việc còn lại |
| Tuần hai | Thêm lau mông khi chỉ có nước tiểu, ban ngày | Lau khi bé đi tiêu, ban đêm, đi ra ngoài |
| Tuần ba | Thêm lau khi bé đi tiêu ban ngày ở nhà | Ban đêm, đi ra ngoài |
| Tuần bốn | Mang hộp khăn ẩm khi đi chơi ngắn | Đi xa, bé ốm, người khác trông bé |
Đến cuối tháng, số khăn ướt mỗi ngày của nhà chị từ khoảng ba mươi tờ xuống còn ba đến năm tờ, chủ yếu cho ban đêm. Chị giữ nguyên mức đó, không cố bỏ hẳn, vì ban đêm dùng khăn ướt giúp cả nhà ngủ lại nhanh hơn. Kế hoạch của nhà bạn có thể chậm hơn hoặc dừng ở tuần hai; bớt được bao nhiêu thì tốt bấy nhiêu.
Câu hỏi thường gặp
Khăn ướt có hại cho da bé không?
Phần lớn bé dùng khăn ướt không có vấn đề gì. Một số bé có da nhạy cảm có thể kích ứng với hương liệu hay chất bảo quản. Nếu thấy da đỏ, rát sau khi lau, thử đổi sang khăn vải với nước ấm và hỏi bác sĩ nhi.
Lau mông cho bé bằng khăn vải có sạch bằng khăn ướt không?
Khăn vải làm ẩm bằng nước ấm sạch lau được phân và nước tiểu tốt, nhất là khi kết hợp rửa lại bằng nước ấm. Điều quan trọng là khăn sạch, giặt mỗi ngày, phơi khô hẳn và dùng riêng cho việc lau mông.
Có nên tự pha dung dịch làm ẩm khăn cho bé không?
Với bé nhỏ, nước ấm đã đun sôi để nguội thường là đủ. Các công thức có tinh dầu, giấm hay xà phòng chưa chắc hợp với da bé. Nếu muốn dùng thêm gì, hỏi bác sĩ trước, và không bao giờ trộn các chất tẩy rửa với nhau.
Khăn ướt có xả bồn cầu được không?
Không nên, kể cả loại ghi có thể xả. Sợi khăn ướt tan chậm hơn nhiều so với giấy vệ sinh, dễ gây tắc ống trong nhà và cống chung. Bỏ khăn ướt đã dùng vào thùng rác có nắp đặt cạnh chỗ thay tã.
Khăn vải xô bị ố vàng có dùng tiếp được không?
Được nếu đã giặt sạch và phơi khô. Vết ố do phân thường nhạt dần khi phơi nắng trực tiếp lúc khăn còn ẩm. Khăn có mùi không hết sau khi giặt, mốc đen hoặc mỏng rách thì chuyển làm giẻ lau.
Ra ngoài mang khăn vải thì khăn bẩn để đâu?
Mang một túi vải chống thấm có khoá kéo, hai ngăn khô và ướt. Khăn bẩn cuộn lại cho vào ngăn ướt, về nhà xả và giặt ngay. Một túi tốt giữ mùi kín trong vài giờ, đủ cho một buổi đi chơi.