ThanThien.comThân Thiện
Mua hàng refill và đong theo cân

Mua gạo, đậu, hạt theo cân: chọn hàng, mua bao nhiêu và giữ không bị mọt

Mua gạo, đậu, hạt theo cân vào túi vải, hũ của mình: nhìn ngửi để chọn, mua bao nhiêu là vừa, cất vào nhà thế nào, chống mọt theo mùa và giữ hạt có dầu không ôi.

At a busy wet market stall, an older woman scoops jasmine rice from an open burlap sack into a cloth drawstring bag held by a customer, eye level, morning sun

Mua gạo, đậu, hạt theo cân thì mang túi vải hoặc hũ khô của mình, nhìn và ngửi hàng trong thùng trước khi đong, mua vừa đủ một hai tuần với gạo và vài tuần với đậu, hạt; về nhà đổ ngay vào thùng hoặc hũ có nắp kín, để chỗ mát, khô. Hạt có dầu như lạc, điều, mè, óc chó thì mua ít hơn nữa và cất ngăn mát tủ lạnh nếu trời nóng.

Bài này đi qua chuyện khác nhau giữa mua theo cân và mua túi đóng sẵn, cách chọn hàng bằng mắt và mũi, lượng mua hợp lý, các bước cất vào nhà, chống mọt và ẩm theo mùa, lưu ý riêng cho hạt có dầu, cách nói chuyện với người bán ở chợ, và vài lỗi khiến cả hũ đậu phải bỏ đi.

Mua theo cân khác mua túi đóng sẵn ở chỗ nào

Gạo, đậu, hạt đóng túi sẵn có lớp nhựa kín, có ngày đóng gói và hạn dùng in ngoài. Khi mua theo cân, bạn mất lớp bảo vệ đó nhưng được ba thứ: thấy tận mắt hàng bên trong, mua đúng lượng cần thay vì cỡ túi nhà sản xuất định sẵn, và không mang thêm túi nhựa về nhà. Với một nhà hay nấu ăn, mỗi năm bớt được vài chục túi gạo, túi đậu, túi hạt.

Đổi lại, trách nhiệm giữ hàng chuyển sang bạn. Không có túi hút chân không, không có gói hút ẩm. Hạt ra khỏi thùng của cửa hàng là bắt đầu tiếp xúc không khí, độ ẩm trong nhà và côn trùng nếu có. Vì thế chuyện mua bao nhiêu, đựng vào đâu, để chỗ nào quan trọng hơn so với khi mua túi đóng sẵn.

Ở nước mình, mua gạo theo cân ở chợ vốn là chuyện bình thường từ lâu, trước khi có chữ "zero waste". Điều mới chỉ là mang túi của mình thay vì nhận túi nilon của người bán. Đậu, mè, lạc ở chợ cũng thường bán theo lạng, theo ký. Cửa hàng refill chỉ thêm các loại hạt, ngũ cốc ít gặp hơn và cách bày gọn gàng hơn.

Nhìn, ngửi, sờ: chọn hàng ở thùng

Đứng trước thùng hàng, bạn có lợi thế mà túi đóng sẵn không cho: được xem hàng thật. Dùng lợi thế đó.

Loại hàngDấu hiệu tốtDấu hiệu nên tránh
GạoHạt đều, ít tấm, mùi thơm nhẹ hoặc không mùi, không bụi trắngMùi ẩm, mùi hôi dầu, có mọt bò, hạt dính chùm, nhiều bụi cám
Đậu xanh, đậu đen, đậu đỏHạt bóng, chắc, đều màu, khôHạt có lỗ nhỏ (dấu mọt đục), nhăn nheo, có bột mịn dưới đáy thùng
Lạc, điều, óc chóMùi bùi, không đắng; hạt nguyên, khô giònMùi khét, mùi dầu ôi, hạt có đốm đen hoặc mốc xanh
Mè, hạt nhỏKhô, rời, không vón cụcVón cục, mùi ôi, có mạng tơ mỏng (dấu sâu bướm)
Yến mạch, ngũ cốcMùi thơm ngũ cốc, rời, không ẩmMùi chua, có sợi tơ, vụn bột nhiều bất thường

Nếu thùng không có nắp, nằm ngay cửa ra vào hứng bụi đường, hoặc đáy thùng có bột mịn tích lại dày, nên hỏi ngày nhập hàng. Hàng khô nằm lâu trong thùng mở là nơi mọt và bướm gạo thích nhất.

Ngửi là bước nhiều người bỏ qua vì ngại, nhưng với hạt có dầu thì mũi chính xác hơn mắt: hạt nhìn đẹp vẫn có thể đã ôi. Mở nắp thùng, ghé mũi ở khoảng cách vừa phải, không thò tay bốc thử.

Mua bao nhiêu mỗi lần là vừa

Nguyên tắc chung: đong vừa lượng ăn trong khoảng thời gian hàng còn giữ được chất lượng trong điều kiện nhà bạn. Nhà thoáng, có điều hoà, ít ẩm thì giữ được lâu hơn nhà ống kín, bếp nóng, mùa nồm.

Số giả định để tham khảo cho một nhà bốn người nấu cơm hằng ngày: gạo mua khoảng năm đến mười ký một lần, đủ một hai tuần; đậu các loại mỗi thứ nửa ký, đủ vài tuần nấu chè, nấu xôi; lạc, điều, mè mỗi thứ chừng hai ba lạng; yến mạch chừng nửa ký nếu ăn sáng thường xuyên. Nhà ít người hoặc ít nấu thì chia đôi.

Gạo có thể mua nhiều hơn nếu bạn có thùng gạo kín và nhà khô ráo, nhưng mua quá nhiều trong mùa nồm là cách nhanh nhất để gặp mọt. Ngược lại, mua quá ít thì phải đi liên tục, dễ chán. Theo dõi một hai tháng: hũ nào để quá lâu chưa hết thì giảm lượng, hũ nào hết sớm thì tăng.

Riêng hàng mua để làm quà, nấu cỗ, làm bánh dịp lễ, cứ mua đúng dịp, đừng tích từ sớm.

Mang về nhà: các bước cất hàng

Túi vải tiện để xách nhưng không phải chỗ cất lâu. Về tới nhà làm luôn mấy việc dưới đây, mất chừng mười phút.

  1. Đổ gạo từ túi vải vào thùng gạo; nếu thùng còn ít gạo cũ, đổ gạo cũ ra trước, lau đáy thùng, đổ gạo mới vào rồi để gạo cũ lên trên để ăn trước.
  2. Đổ đậu, hạt vào hũ có nắp kín, mỗi loại một hũ, ghi tên và ngày mua.
  3. Hạt có dầu như lạc, điều, óc chó: chia phần ăn trong một hai tuần để ở tủ bếp, phần còn lại cho vào hũ kín cất ngăn mát.
  4. Lật trái túi vải, giũ sạch vụn, phơi; vài lần dùng thì giặt.
  5. Kiểm nhanh hàng khi đổ ra: thấy mọt, sâu, mạng tơ thì để riêng, không đổ chung với hàng cũ.
  6. Xếp hũ ở tủ khô, tránh cạnh bếp nấu, tránh gầm bồn rửa ẩm, tránh nóc tủ lạnh nóng.

Đừng đổ hàng mới chồng lên hàng cũ trong cùng một hũ khi hũ chưa được lau. Nếu hàng cũ có trứng mọt chưa nở, chúng sẽ lan sang cả mẻ mới.

Chống mọt và ẩm theo mùa

Mùa nồm, mùa mưa. Đây là lúc dễ hỏng nhất. Mua ít hơn bình thường, giữ hũ kín, không mở nắp lâu. Có thể bỏ vào hũ một gói nhỏ vải đựng vài thìa muối hạt rang khô để hút bớt ẩm, thay khi muối ẩm.

Mùa nóng. Hạt có dầu ôi nhanh. Chuyển sang ngăn mát tủ lạnh, để trong hũ kín để không hút mùi đồ ăn khác.

Làm lạnh vài ngày khi nghi có trứng mọt. Nhiều nhà cho đậu, hạt mới mua vào ngăn đá vài ngày rồi mới cất tủ, nhằm hạn chế trứng mọt nở. Lấy ra để nguội về nhiệt độ phòng trong hũ kín cho khỏi đọng hơi nước rồi mới mở.

Mẹo dân gian. Ớt khô, tỏi, lá chanh, lá xoan trong thùng gạo được nhiều nhà dùng. Có thể giúp phần nào, nhưng không thay được hũ kín, nhà khô và mua lượng vừa phải. Đừng kỳ vọng mẹo làm thay cái nắp.

Vệ sinh định kỳ. Mỗi tháng lau thùng gạo, hũ đậu khi vừa hết hàng. Bột mịn tích ở đáy và khe nắp là nơi mọt trú ẩn.

Khi đã có mọt. Ít mọt thì sàng, đãi kỹ, nấu ăn sớm. Nhiều mọt, có mùi hôi, có mốc thì bỏ, đừng tiếc. Lau và phơi khô hũ trước khi dùng lại.

Hạt có dầu: lạc, điều, mè, óc chó cần lưu ý gì

Hạt có dầu là nhóm dễ hỏng nhất trong hàng khô mua lẻ, và khi hỏng thì không nhìn thấy mà chỉ ngửi và nếm thấy.

  • Mua ít, khoảng đủ dùng hai ba tuần, kể cả khi thấy giá theo ký lớn hơn có vẻ hời.
  • Hỏi người bán hàng đã rang hay còn sống; hàng rang sẵn ôi nhanh hơn hàng sống.
  • Ngửi trước khi đong: mùi dầu cũ, mùi sơn, mùi đắng là đã ôi.
  • Cất hũ kín, tránh ánh sáng, tránh nóng; ngăn mát tủ lạnh khi trời nóng.
  • Không đổ hạt mới lên hạt cũ; dầu ôi từ hạt cũ làm cả hũ có mùi.
  • Hạt ôi thì bỏ, không rang lại để "át mùi"; dầu ôi không tốt cho sức khoẻ và vị vẫn đắng.
  • Mè đen, mè trắng hút ẩm và mùi rất nhanh, dùng hũ nhỏ, đầy hũ, ít không khí bên trong.

Nếu nhà ít dùng hạt, hỏi người bán có bán theo lạng hay nửa lạng không. Mua lẻ ít một chính là lợi thế của cửa hàng bán theo cân, đừng ngại mua ít.

Mua ở chợ truyền thống: nói với người bán thế nào

Ở chợ, người bán quen tay bỏ hàng vào túi nilon ngay khi bạn nói số lượng. Muốn họ đong vào túi của mình, nói trước khi họ kịp với tay lấy túi. Vài câu mẫu đã dùng nhiều lần:

  • "Cô ơi, cho con năm ký gạo này, đổ vào túi vải giúp con, khỏi túi nilon cô nhé."
  • "Chị cân giúp em cái túi trước rồi trừ ra nha." (khi mua hạt đắt từng lạng)
  • "Đậu xanh này nhập hôm nào vậy chị? Em lấy nửa ký thôi."
  • "Em có mang hũ, chị đổ thẳng vào hũ giúp em được không?"
  • "Lần sau em lại mang túi này qua, chị nhớ giúp em là khỏi túi nhé."

Phần lớn người bán ở chợ vui vẻ vì họ cũng đỡ được tiền túi. Mua quen một sạp, sau vài lần họ tự nhớ bạn là "người mang túi vải", không cần nhắc nữa. Nếu sạp nào không quen, cứ mỉm cười đưa túi; ít ai từ chối.

Lỗi hay gặp khi mua gạo, đậu, hạt theo cân

Mang túi vải còn ẩm. Gạo đổ vào túi ẩm sẽ bết ở đáy, về nhà dễ mốc. Túi vải phải khô hẳn, nhất là túi vừa giặt.

Để nguyên hàng trong túi vải cất tủ. Túi vải không chặn mọt, không chặn ẩm. Túi để xách, hũ để cất.

Thấy rẻ mua nhiều. Hai ký hạt điều mua một lần để tới tháng thứ ba là ôi một nửa. Tính theo lượng ăn được, không theo giá.

Không ghi ngày mua. Ba hũ đậu giống nhau, không ai biết hũ nào mua trước. Băng dính giấy ghi ngày là đủ.

Thò tay vào thùng hàng. Dùng muỗng của cửa hàng; tay người truyền ẩm và vi khuẩn sang cả thùng chung.

Đổ gạo mới lên gạo cũ còn trong thùng. Gạo cũ ở đáy cứ nằm đó mãi, tới khi phát hiện thì đã có mọt. Đổ gạo cũ ra, lau thùng, gạo mới xuống dưới, gạo cũ lên trên.

Mua đậu cho cả mùa chè ngay từ đầu hè. Giả định nhà chị Mai mua ba ký đậu xanh đầu tháng năm, sang tháng bảy mở hũ thấy mọt đục lỗ gần nửa. Mua nửa ký mỗi lần, tuy phải đi nhiều hơn, nhưng không phải bỏ hũ nào.

Câu hỏi thường gặp

Mua gạo theo cân ở chợ có an toàn bằng gạo đóng túi không?

An toàn phụ thuộc nguồn gạo và cách người bán bảo quản, không phụ thuộc túi. Mua ở sạp có bao, thùng đậy kín, gạo không mùi lạ, không mọt, và hỏi nguồn gạo là đủ cho nhu cầu hằng ngày.

Gạo bị mọt có ăn được không?

Ít mọt, gạo không có mùi hôi hay mốc thì sàng, đãi kỹ rồi nấu ăn sớm. Gạo có mùi hôi, có mốc, vón cục thì nên bỏ. Sau đó lau sạch và phơi khô thùng gạo trước khi đổ mẻ mới.

Có nên đựng gạo trong túi vải lâu dài không?

Không nên. Túi vải hợp để xách từ chợ về, còn cất lâu thì cần thùng hoặc hũ có nắp kín để chặn ẩm và mọt. Túi vải về nhà nên giũ sạch, phơi khô để dùng lần sau.

Cho đậu, hạt vào ngăn đá có làm hỏng hạt không?

Phần lớn đậu, hạt khô chịu được ngăn đá vài ngày. Quan trọng là để trong hũ kín và để về nhiệt độ phòng trước khi mở nắp, tránh hơi nước đọng làm hạt ẩm.

Làm sao biết hạt điều, hạt óc chó đã bị ôi?

Ngửi thấy mùi dầu cũ, mùi sơn hoặc nếm có vị đắng, chát là đã ôi. Hạt ôi không nên dùng, kể cả rang lại. Mua lượng nhỏ và cất ngăn mát giúp hạt giữ vị lâu hơn.

Mua hạt theo cân có rẻ hơn mua túi không?

Thường rẻ hơn một chút vì không trả tiền bao bì, nhưng không phải lúc nào cũng vậy. So theo giá mỗi ký và nhớ tính phần hạt phải bỏ nếu mua nhiều để lâu bị ôi.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138