Một bé đi học ăn bán trú hoặc mang đồ ăn sáng, đồ ăn vặt mỗi ngày có thể thải ra vài túi nilon, một chai nhựa, ống hút và hộp giấy; đổi sang một bộ hộp, bình nước, khăn vải và túi đựng dùng lâu là xoá được gần hết. Khó không nằm ở đồ dùng mà ở nhịp buổi sáng và chuyện rửa hộp mỗi tối, nên bộ đồ phải đơn giản đến mức bé tự làm được.
Phần dưới có bộ đồ tối thiểu theo độ tuổi, bảng chọn chất liệu, cách chuẩn bị đồ ăn sáng mang theo mà không cần bọc nilon, lịch rửa và phơi hộp, cách nói chuyện với cô giáo khi lớp có quy định riêng, và những lỗi hay gặp khiến hộp cơm quay về nhà nguyên vẹn. Về thực đơn đủ chất, hỏi thêm nhân viên dinh dưỡng của trường; bài này chỉ lo phần đựng và mang.
Bộ đồ mang theo tối thiểu cho một bé
Bộ dưới đây đã dùng cho bé tiểu học suốt nhiều năm, thay được gần hết đồ dùng một lần:
- Một bình nước inox hoặc nhựa bền có nắp kín, dung tích vừa đủ uống trong buổi học; quá to thì nặng cặp.
- Một hộp đồ ăn có nắp khoá cho đồ ăn sáng hoặc ăn vặt, chia hai ngăn nếu bé không thích đồ ướt chạm đồ khô.
- Một bộ thìa, đũa gọn trong túi vải nhỏ, chỉ khi trường không phát.
- Một khăn vải nhỏ lau tay, lau miệng, thay khăn giấy.
- Một túi vải đựng cả bộ, có lớp lót chống thấm nếu đựng đồ ướt.
- Một túi vải mỏng dự phòng gấp trong cặp, để đựng đồ bẩn hay đồ mua dọc đường.
Không cần bộ hộp năm tầng hay hộp điện hâm nóng nếu trường đã có bữa trưa. Với bé lớp một, lớp hai, chọn nắp bé tự mở được: nhiều hộp khoá rất chặt, bé không mở nổi lại phải nhờ cô, ngại nên không ăn. Thử cho bé mở đóng ở nhà vài chục lần trước khi mua thêm hay trước tuần học đầu. Đồ nào cũng khắc hoặc khâu tên bé, vì một lớp ba mươi bé thường có năm chiếc bình giống nhau.
Chọn chất liệu hộp và bình theo cách dùng
Mỗi chất liệu có điểm mạnh riêng; nhiều nhà dùng hai loại cho hai việc khác nhau.
| Chất liệu | Hợp với | Lưu ý |
|---|---|---|
| Inox | Đồ ăn khô, đồ ăn nóng vừa, bình nước | Bền, không vỡ; không cho vào lò vi sóng; có thể móp khi rơi |
| Thuỷ tinh có vỏ bọc | Học sinh lớn, trường có lò hâm | Nặng, có thể vỡ; không hợp với bé nhỏ |
| Nhựa ghi dùng cho thực phẩm | Bé nhỏ, đồ ăn nguội | Nhẹ; trầy xước thì thay; không đựng đồ quá nóng |
| Hộp giữ nhiệt nhiều lớp | Cháo, súp mang đi xa | Hấp nóng trước khi cho đồ ăn vào; rửa kỹ gioăng |
| Túi sáp ong, khăn bọc vải | Bánh mì, bánh, trái cây | Không đựng đồ ướt, đồ có dầu mỡ nhiều; giặt nước lạnh |
Nhà nào có sẵn hộp nhựa còn tốt thì dùng tiếp, không cần đổi cả bộ chỉ vì muốn ít nhựa. Mua mới thì ưu tiên món dùng được nhiều năm và thay được gioăng, nắp rời. Đồ đẹp nhưng bé không mở được, quá nặng, hay rò nước vào sách vở sẽ chỉ nằm trong tủ.
Một phép thử đơn giản trước khi cho vào cặp: đổ đầy nước vào hộp và bình, đóng nắp, lật ngược và lắc mạnh trên bồn rửa. Rò một giọt là sẽ rò trong cặp. Gioăng lắp lệch là nguyên nhân phổ biến hơn hộp hỏng.
Chuẩn bị buổi sáng trong mười phút
Buổi sáng là lúc dễ quay về túi nilon vì vội. Nhịp dưới đây đã chạy nhiều năm ở nhà có hai bé đi học:
- Tối hôm trước: rửa xong hộp, úp khô; để bộ đồ trên một khay cố định ở góc bếp.
- Tối hôm trước: cắt sẵn trái cây cứng như táo, ổi vào hộp, để tủ lạnh; đổ sẵn nước vào bình.
- Sáng: hâm nóng hoặc làm đồ ăn chính, để nguội bớt rồi mới đậy nắp.
- Sáng: cho hộp, bình, khăn vào túi vải; bé tự kiểm đủ ba món trước khi đeo cặp.
- Mua đồ ăn sáng ngoài hàng: đưa hộp cho người bán, nói câu ngắn "Cho bé vào hộp này giúp em, không cần túi".
- Chiều về: bé tự mở túi, đổ nước thừa, để hộp lên bồn rửa. Đây là việc của bé, không phải của người lớn.
Câu đưa hộp cho người bán thường được đồng ý ngay, nhất là với hàng quen. Lần đầu nên đưa hộp mở sẵn nắp và đứng đợi, người bán khỏi lúng túng. Hàng nào nhất định không nhận hộp vì đang đông, cứ cầm túi rồi về nhà dùng lại túi đó đựng rác, không cần tự trách. Mục tiêu là bớt phần lớn, không phải hoàn hảo mỗi buổi sáng.
Ba kiểu lịch học, ba cách chuẩn bị khác nhau
Bộ đồ mang theo phụ thuộc bé ăn ở đâu và học đến mấy giờ. Bảng dưới gợi ý cho ba kiểu nhà hay gặp, giả định bé tiểu học:
| Kiểu lịch | Rác hay phát sinh | Mang theo | Mẹo |
|---|---|---|---|
| Ăn sáng ở nhà, bán trú ở trường | Sữa hộp, bánh gói lẻ giờ ra chơi | Bình nước, hộp nhỏ đồ ăn vặt, khăn | Chia bánh từ gói lớn vào hộp từ tối |
| Ăn sáng mua ngoài, bán trú ở trường | Túi nilon, hộp xốp, cốc nhựa | Thêm một hộp có nắp và một cốc gập | Mua quen một hai hàng gần trường để người bán nhớ hộp của bé |
| Học cả ngày, chiều học thêm, ăn tối muộn | Chai nước, đồ ăn vặt mua dọc đường | Bình nước to hơn, hai hộp ăn vặt, túi dự phòng | Rót thêm nước ở trường trước khi sang chỗ học thêm |
Nhà có hai bé học hai trường thì làm hai khay đồ riêng ở góc bếp, mỗi khay ghi tên một bé, để buổi sáng không ai lấy nhầm hộp. Những hôm có hoạt động ngoài trời, dã ngoại, nhớ thêm một túi nhỏ để bé mang rác về nhà nếu chỗ đó không có thùng rác phân loại. Đó cũng là lúc bé thấy rõ nhất bữa ăn của mình để lại bao nhiêu thứ.
Rửa và giữ hộp sạch, không mùi
Hộp cơm có mùi chua sau vài tuần là chuyện ai cũng gặp. Thủ phạm thường là gioăng cao su quanh nắp, nơi đồ ăn và nước đọng lại mà rửa qua loa không tới. Mỗi tối tháo gioăng ra rửa riêng bằng bàn chải nhỏ, để khô hẳn rồi mới lắp lại. Bình nước cũng vậy: tháo nắp, ống hút trong, van, rửa bằng cọ dài.
Hộp, bình bám mùi lâu ngày có thể ngâm nước ấm pha một thìa baking soda vài giờ, rồi rửa lại bằng nước rửa bát và tráng sạch. Giấm pha loãng giúp tẩy cặn trắng do nước cứng trong bình. Hai thứ này dùng để khử mùi và tẩy cặn, không phải chất khử khuẩn; hộp dính đồ ăn hỏng thì rửa kỹ bằng nước rửa bát và nước nóng, phơi nắng. Đừng bao giờ trộn giấm với nước tẩy javel để rửa hộp, khí sinh ra rất độc.
Úp hộp, bình mở nắp trên giá thoáng, không đậy kín khi còn ẩm. Gioăng đã nứt, chai cứng, có đốm đen không rửa sạch thì thay gioăng; hỏi chỗ bán xem có bán gioăng rời không. Bình nước nhựa trầy xước, đục bên trong thì thay bình.
Túi vải đựng cơm giặt mỗi tuần một lần, hoặc ngay khi bị đổ canh. Nên có hai túi để xoay vòng, phòng khi túi đang phơi chưa khô.
Đồ ăn vặt và đồ uống: chỗ rác nhiều nhất
Bánh kẹo gói lẻ. Mua gói lớn, chia ra hộp nhỏ ở nhà. Một gói lớn ít bao bì hơn mười gói nhỏ, dù không xoá hết bao bì.
Sữa hộp giấy có ống hút. Nếu bé uống sữa ở trường, hỏi trường có cho mang bình riêng không. Nếu chưa được, dạy bé gấp dẹt hộp sau khi uống và bỏ vào đúng thùng; đó cũng là một bài học.
Nước đóng chai. Bình nước riêng gần như thay hẳn được. Dặn bé khi hết nước thì xin rót ở bình nước của lớp.
Trái cây. Cam, chuối mang nguyên quả, vỏ tự nhiên là bao bì; bé lớn tự bóc. Trái cây cắt thì đựng hộp nhỏ, rưới vài giọt chanh để táo, lê bớt thâm.
Đồ mua ở cổng trường. Thoả thuận với bé: mỗi tuần được mua một lần, bé tự đưa hộp ra xin đựng. Cấm hẳn thường dẫn đến mua lén, còn túi rác thì vẫn ở đó.
Đồ ăn tự làm thay đồ gói. Bánh chuối hấp, khoai lang luộc, cơm nắm, trứng luộc là những món ăn vặt không vỏ gói mà bé nào cũng quen. Làm một mẻ cuối tuần, chia hộp để tủ lạnh, sáng chỉ việc lấy ra. Không cần làm hết; một hai món tự làm mỗi tuần đã bớt được một nắm vỏ bánh.
Khi lớp có quy định riêng, và lỗi hay gặp
Hỏi trước, không mặc định. Một số lớp không cho mang đồ ăn từ nhà vì sợ dị ứng, một số chỉ cho bình nhựa vì sợ vỡ. Hỏi cô giáo ngay tuần đầu và theo đúng, đừng để bé kẹt giữa nhà và lớp.
Đề xuất cả lớp, không chỉ con mình. Nếu muốn lớp bớt chai nước, có thể đề xuất trong họp phụ huynh: mỗi bé một bình, lớp có bình nước chung. Nói theo hướng tiện cho cô, đỡ rác cho trường, đừng nói theo hướng phê phán ai.
Lỗi: hộp đẹp mà bé không mở được. Bé ngại nhờ cô, mang hộp về nguyên vẹn. Thử ở nhà trước.
Lỗi: đồ quá nhiều, bé ăn không hết. Phần thừa đổ đi cũng là rác. Hỏi bé ăn bao nhiêu thì vừa và cho đúng chừng đó.
Lỗi: quên rửa hộp tối hôm trước. Sáng ra vội, dùng túi nilon. Gắn việc rửa hộp vào một thói quen sẵn có như ngay sau bữa tối.
Lỗi: mất bình liên tục. Khắc tên hoặc khâu tên lên túi đựng bình; dặn bé để bình ở đúng một chỗ trong lớp.
Câu hỏi thường gặp
Hộp cơm inox có giữ nóng được không?
Hộp inox một lớp không giữ nóng lâu, chỉ giữ được nhiệt độ một lúc. Muốn giữ nóng đến trưa thì dùng hộp giữ nhiệt nhiều lớp, tráng nước sôi trước khi cho đồ ăn vào. Nếu trường có tủ hâm, hỏi cô giáo cách gửi hộp.
Có nên dùng túi sáp ong thay màng bọc thực phẩm cho bé đi học?
Được với bánh mì, bánh, trái cây nguyên quả. Túi sáp ong không hợp với đồ ướt, đồ nhiều dầu mỡ, thịt sống và không giặt nước nóng được. Với đồ ướt, hộp có nắp kín vẫn tiện và sạch hơn.
Hộp cơm bị mùi chua thì làm sao?
Tháo gioăng rửa riêng mỗi tối, ngâm hộp và gioăng trong nước ấm pha baking soda vài giờ, rửa lại bằng nước rửa bát và phơi khô thoáng. Gioăng chai cứng, có đốm đen không sạch thì thay gioăng mới.
Người bán hàng không chịu cho đồ vào hộp riêng thì sao?
Đưa hộp mở sẵn nắp, nói ngắn gọn và lịch sự. Nếu hàng đang đông hoặc người bán không quen, cứ nhận túi và dùng lại túi đó ở nhà. Mua quen vài lần, người bán thường tự nhớ và đựng vào hộp cho bé.
Bé bao nhiêu tuổi thì tự chuẩn bị hộp cơm được?
Bé mẫu giáo lớn có thể tự cho hộp, bình, khăn vào túi và mang hộp ra bồn rửa. Bé tiểu học có thể tự rửa hộp đơn giản và tự cắt trái cây mềm khi có người lớn bên cạnh. Giao từng việc nhỏ, tăng dần.
Mang bình nước riêng có thật sự bớt được nhiều rác không?
Nếu bé đang uống một chai nước nhỏ mỗi ngày học thì một năm học là vài trăm chai. Một bình dùng được nhiều năm thay được gần hết số đó, miễn là bình kín, nhẹ và bé chịu mang theo mỗi ngày.