Muốn dùng lâu và ít nhựa thì bình thuỷ tinh hợp ở nhà, bình inox hợp khi ra ngoài, còn bình nhựa không phải đồ cấm nếu chọn loại ghi rõ dùng cho thực phẩm trẻ em và thay khi trầy xước. Núm ti dù bằng chất gì cũng là đồ hao mòn, phải thay định kỳ; phần thân bình mới là chỗ quyết định bao nhiêu thứ phải bỏ đi.
Bài này đi qua từng chất liệu bình sữa, bộ đồ ăn dặm tối thiểu, cách tiệt trùng không phí điện nước, lúc nào cần thay và cách giữ đồ tốt để dùng lại cho em bé sau. Mọi lựa chọn đều có đổi chác; nhà bạn đang dùng bình nhựa hoàn toàn ổn nếu dùng đúng cách. Nếu bé sinh non, có bệnh lý hoặc cần dụng cụ đặc biệt, đi theo hướng dẫn của bác sĩ trước.
So bốn chất liệu bình sữa theo thứ bạn dùng hằng ngày
Bảng so theo trải nghiệm thực tế, không theo lời quảng cáo:
| Chất liệu | Điểm được | Điểm vướng | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Thuỷ tinh | Không bám mùi, dễ nhìn cặn, chịu nhiệt tốt, dùng nhiều năm | Nặng, có thể vỡ nếu rơi trên nền cứng | Pha sữa ở nhà, người lớn cầm cho bú |
| Inox | Bền, không vỡ, nhẹ hơn thuỷ tinh | Không nhìn được sữa bên trong, khó đong vạch | Mang đi, bé lớn tự cầm |
| Nhựa ghi dùng cho thực phẩm trẻ em | Nhẹ, rẻ, bé tự cầm được | Trầy xước theo thời gian, bám mùi, phải thay sớm hơn | Bé tự cầm, đi nhà trẻ |
| Silicone | Mềm, không vỡ, bóp được | Dễ bám bụi và mùi, khó lau góc | Bé hay ném đồ |
Chẳng ai cần cả bốn loại. Nhà chị Lan chọn hai bình thuỷ tinh dùng ở nhà và một bình nhựa cho nhà trẻ, ba bình đủ xoay vòng vì bé bú mẹ là chính. Nhà bú bình hoàn toàn thường cần nhiều hơn, khoảng bốn đến sáu bình. Mua theo bộ sáu bình ngay từ đầu là nguồn rác lớn nhất: bé có thể chê núm, chê dáng bình, và cả bộ nằm trong tủ. Mua một hai chiếc, xem bé chịu loại nào rồi mới mua thêm.
Núm ti, van và gioăng: phần hao mòn nên thay đúng lúc
Kiểm mỗi lần rửa. Kéo nhẹ núm ti theo nhiều hướng, soi dưới đèn. Thấy nứt, rách, dính, phồng, đổi màu hay mỏng đi là thay ngay, bất kể dùng bao lâu.
Thay định kỳ dù trông còn tốt. Nhiều nhà thay khoảng hai đến ba tháng một lần với núm silicone; xem hướng dẫn của nhà sản xuất in trên bao bì để có mốc chính xác cho loại bạn dùng.
Đổi cỡ núm theo tuổi. Bé sặc, sữa chảy ra mép là núm chảy quá nhanh; bé mút mạnh, cáu, lâu không hết bình là núm quá chậm. Đổi cỡ đúng lúc tránh được việc mua thêm cả bình mới vì tưởng bé chê bình.
Chọn bình có núm thay rời. Thân bình dùng được nhiều năm, chỉ núm là thay. Kiểm xem nơi bạn hay mua có bán núm rời cho loại bình đó không trước khi mua bình.
Gioăng và van chống sặc. Những chi tiết nhỏ này hay bám cặn sữa nhất. Tháo ra rửa riêng mỗi lần; khi gioăng giãn làm bình rò thì thay gioăng, không cần thay bình.
Núm cũ bỏ đi thế nào. Núm ti silicone hay cao su đã dùng không tái chế được qua đường thu gom thông thường; bỏ vào rác còn lại. Đừng giữ lại làm đồ gặm cho bé vì núm đã mỏng, rách có thể đứt thành mẩu nhỏ trong miệng bé.
Tiệt trùng và rửa bình mà không tốn điện nước vô ích
Cách làm dưới đây dành cho bé khoẻ mạnh, bình dùng ở nhà. Bé sinh non hoặc đang điều trị thì làm theo hướng dẫn của bác sĩ.
- Ngay sau khi bé bú xong, đổ phần sữa thừa, tráng bình bằng nước lạnh để sữa không khô bám.
- Gom bình trong ngày, rửa bằng nước ấm và nước rửa bình với một chiếc cọ riêng chỉ dùng cho bình sữa.
- Tháo hết núm, van, gioăng; dùng cọ nhỏ cho lỗ núm và rãnh ren.
- Tráng sạch bằng nước sạch, úp lên giá khô thoáng, không lau bằng khăn đã dùng.
- Tiệt trùng bằng nồi luộc hoặc hấp theo nhịp bác sĩ hay nhân viên y tế dặn cho độ tuổi của bé; luộc một mẻ chung cho nhiều bình thay vì luộc từng chiếc.
- Khi bé lớn hơn và bác sĩ nói có thể giảm, chuyển sang rửa kỹ là đủ, tiệt trùng thưa dần.
Máy tiệt trùng tiện nhưng không bắt buộc; một chiếc nồi riêng, một giá úp sạch là đủ cho nhiều nhà. Nếu bạn đã có máy thì dùng hết tuổi thọ của nó, đừng bỏ đi để đổi sang cách khác. Nước rửa bình tự làm từ bồ hòn hay giấm không thay được nước rửa bình chuyên dụng ở việc tẩy cặn béo của sữa; nếu muốn thử, dùng cho bình nước lọc, còn bình sữa vẫn rửa bằng nước rửa bình.
Bộ đồ ăn dặm tối thiểu: đủ dùng mà không thành núi đồ
Đến tháng ăn dặm, rất nhiều nhà mua cả bộ hộp chia ô, khay đá, máy xay riêng, thìa đổi màu. Danh sách đã dùng thật trong nhiều năm, cho một bé:
- Hai bát nhỏ inox hoặc sứ, có thể dùng bát chấm trong nhà.
- Ba thìa mềm đầu silicone hoặc thìa inox nhỏ, có một chiếc dự phòng khi bé ném.
- Một cốc tập uống miệng mở hoặc cốc inox nhỏ, tập ngay từ đầu để sau này bỏ bình nhanh hơn.
- Một yếm vải có lớp chống thấm hoặc hai yếm vải thường xoay vòng.
- Một khay hoặc hộp thuỷ tinh có nắp để trữ cháo trong tủ lạnh.
- Máy xay, rây, nồi nhỏ: dùng của nhà, không cần mua riêng.
Khay trữ đông bằng silicone tiện khi nấu một lần cho cả tuần, nhưng khay đá trong nhà cũng làm được nếu rửa sạch và dùng riêng. Túi trữ sữa dùng một lần là một nguồn rác lớn với mẹ vắt sữa; nếu có điều kiện, dùng bình thuỷ tinh có nắp để trữ trong tủ lạnh, giữ túi cho tủ đông và những ngày phải mang đi. Hỏi nhân viên y tế về cách trữ sữa an toàn trước khi đổi thói quen.
Đồ ăn uống khi ra ngoài và đi nhà trẻ
Ra ngoài là lúc ống hút, cốc giấy, thìa nhựa dùng một lần tìm đến bé. Một túi nhỏ luôn để sẵn trong túi đồ của bé giải quyết gần hết: một bình nước inox có nắp kín, một thìa gập, một hộp nhỏ đựng bánh hoặc trái cây cắt sẵn, một khăn vải nhỏ. Khi gọi đồ uống cho bé ở quán, nói trước câu "không cần ống hút và cốc riêng, bé uống bằng cốc của bé" thường được quán vui vẻ đồng ý.
Với nhà trẻ, hỏi cô giáo trước: lớp có cho mang bình riêng không, bình phải ghi tên thế nào, lớp có rửa bình giúp không. Nhiều lớp yêu cầu bình nhựa nhẹ vì sợ thuỷ tinh vỡ, và đó là lý do chính đáng; chọn bình nhựa bền, có nắp kín và dán miếng vải ghi tên khâu sẵn thay cho nhãn dán giấy mau bong. Mang bình về rửa mỗi ngày, đừng để qua đêm ở lớp.
Đi xa nhiều ngày thì mang theo nước rửa bình loại nhỏ đóng vào lọ cũ, một cọ gập và một túi lưới để phơi bình. Khi không có chỗ rửa sạch, dùng bình dự phòng thay vì cố rửa bằng nước không chắc sạch.
Giữ lại, cho đi hay bỏ: đồ ăn uống của bé khi bé lớn
Khi bé bỏ bình, cả một ngăn tủ đồ trở nên thừa. Bảng dưới giúp quyết định nhanh từng món:
| Món | Giữ cho em bé sau | Cho người quen | Bỏ hoặc dùng việc khác |
|---|---|---|---|
| Thân bình thuỷ tinh, inox | Có, nếu không mẻ, không nứt | Có, kèm hướng dẫn mua núm rời | Bình mẻ miệng dùng cắm hoa, đựng gia vị |
| Thân bình nhựa | Chỉ khi còn trong, không trầy | Hỏi trước, nhiều người ngại | Bình trầy dùng tưới cây, đựng hạt giống |
| Núm ti, van | Không, mua mới | Không | Bỏ vào rác thông thường |
| Bát, thìa, cốc | Có | Có | Thìa mềm hỏng đầu thì bỏ |
| Máy hâm, máy tiệt trùng | Có nếu còn chạy tốt | Có, kèm sách hướng dẫn | Hỏng thì mang đến điểm thu đồ điện tử nếu khu bạn có |
Cho đi đồ dùng ăn uống thì luôn nói rõ đã dùng bao lâu và chưa thay núm, để người nhận tự quyết định. Đừng đem núm ti đã dùng đi cho, kể cả khi trông còn mới.
Cất đồ để dành cho em bé sau thì rửa sạch, phơi thật khô, bọc từng bình trong khăn vải cũ và để trong hộp có nắp ở chỗ khô ráo. Ghi lên nắp hộp năm cất và những món cần mua mới khi dùng lại, như núm ti, gioăng. Ba năm sau mở ra, bạn sẽ cảm ơn chính mình vì mẩu ghi chú đó, thay vì phải đoán món nào còn dùng được.
Lỗi hay gặp khi muốn bớt nhựa trong đồ ăn uống của bé
Muốn tốt cho bé và cho môi trường nhưng làm vội thì dễ rơi vào mấy lỗi này:
- Vứt hết đồ nhựa còn tốt để đổi sang thuỷ tinh. Đồ nhựa đã mua rồi, còn an toàn để dùng, thì dùng nốt; vứt đi lúc này mới thành rác.
- Mua bình thuỷ tinh cho bé tự cầm khi còn nhỏ. Bình rơi vỡ gần chân bé nguy hiểm hơn nhiều so với mấy gam nhựa bạn định tránh.
- Hâm sữa trong bình nhựa bằng lò vi sóng. Sữa nóng không đều, dễ bỏng; hâm cách thuỷ hoặc dùng máy hâm theo hướng dẫn.
- Đựng thức ăn còn nóng trong hộp nhựa đậy kín. Để nguội bớt, hoặc dùng hộp thuỷ tinh, inox cho đồ nóng.
- Tin nhãn ghi "an toàn tuyệt đối" hay "thân thiện 100%". Đọc chất liệu ghi trên sản phẩm và hướng dẫn nhiệt độ dùng; câu chữ quảng cáo không thay được thông tin đó.
Ít nhựa là hướng đúng, nhưng thứ tự ưu tiên luôn là an toàn cho bé trước, rồi mới đến bớt rác. Trong một ngày chỉ cần bớt được ống hút, cốc giấy và túi trữ sữa ở những lúc làm được là đã thấy thùng rác nhẹ đi.
Câu hỏi thường gặp
Bình sữa thuỷ tinh có nặng quá cho bé không?
Với bé nhỏ thường người lớn cầm bình nên trọng lượng không thành vấn đề. Khi bé muốn tự cầm, có thể dùng vỏ bọc silicone cho bình thuỷ tinh hoặc chuyển sang bình inox, nhựa nhẹ cho những bữa bé tự cầm.
Bình nhựa dùng bao lâu thì nên thay?
Thay khi thân bình trầy xước nhiều, đục, có vết nứt, bám mùi không hết sau khi rửa, hoặc vạch chia mờ không đọc được. Nếu bao bì có ghi thời gian khuyến nghị, đi theo mốc đó.
Có cần mua máy tiệt trùng bình sữa không?
Không bắt buộc. Một nồi riêng để luộc hoặc hấp bình, một giá úp thoáng là đủ cho nhiều nhà. Máy tiện khi bú bình hoàn toàn, nhiều bình mỗi ngày. Mượn máy của người quen là cách thử ít tốn kém.
Dùng giấm hoặc baking soda rửa bình sữa được không?
Hai thứ này giúp tẩy mùi, cặn khoáng trong bình nước nhưng không thay được nước rửa bình ở việc làm sạch chất béo sữa, cũng không phải chất khử khuẩn. Rửa bằng nước rửa bình, tráng sạch, rồi tiệt trùng theo hướng dẫn.
Khi nào nên cho bé tập cốc thay vì bình?
Nhiều bé tập uống nước bằng cốc nhỏ từ khi bắt đầu ăn dặm, và bỏ bình dần trong khoảng năm đầu đến năm thứ hai. Mốc cụ thể cho bé nhà bạn nên hỏi bác sĩ nhi hoặc nhân viên dinh dưỡng.
Đồ ăn dặm bằng tre, gỗ có tốt hơn nhựa không?
Bát thìa gỗ, tre nhẹ và ấm tay nhưng dễ nứt, mốc nếu ngâm nước lâu hay để ẩm. Nhiều sản phẩm gọi là sợi tre thật ra trộn nhựa. Bát inox hay sứ của nhà thường đủ dùng và bền hơn.