ThanThien.comThân Thiện
Bếp ít rác

Ủ rác nhà bếp ở chung cư: thùng ủ kín, men vi sinh và cách không bốc mùi

Ủ rác bếp trong căn hộ bằng thùng kín và cám vi sinh: tự làm thùng từ xô cũ, rác nào cho vào, xử lý mùi, ruồi, nước rỉ và dùng thành phẩm khi nhà không có vườn.

A Vietnamese woman in slippers kneels on a narrow apartment balcony sprinkling bran over vegetable peels in a white plastic bucket, top-down angle, overcast daylight, green potted herbs

Ủ rác nhà bếp ở chung cư làm được nếu bạn dùng thùng ủ kín với cám vi sinh: rác bếp được nén chặt trong xô có nắp, lên men chua chứ không thối, nên gần như không bốc mùi khi làm đúng. Mỗi lần đổ rác vào, rắc một nắm cám, ấn chặt, đậy kín; vài ngày xả nước rỉ một lần. Khi đầy, để yên thêm khoảng hai tuần rồi trộn vào đất chậu hoặc đất vườn của người quen để rác phân giải tiếp.

Cần nói thật: cách này không biến rác thành phân bón ngay trong thùng, và không hợp với nhà không có chỗ nào dùng thành phẩm. Bài dưới đây so ba cách ủ trong căn hộ, rác nào cho vào, cách tự làm thùng từ xô cũ, việc hằng ngày, bảng xử lý mùi và ruồi, chỗ dùng thành phẩm, và những điều cần thoả thuận với hàng xóm và ban quản lý.

Ba cách ủ rác bếp trong căn hộ

Không có cách nào hợp mọi nhà. Chọn theo diện tích ban công, lượng rác mỗi ngày và việc bạn có chỗ dùng thành phẩm hay không.

Cách ủHợp vớiĐiểm vướng
Thùng ủ kín với cám vi sinhCăn hộ nhỏ, không có ban công rộng, rác có cả đồ ăn chínPhải mua hoặc tự làm cám; thành phẩm cần chôn vào đất thêm vài tuần
Thùng ủ thoáng khí trộn lá khô, giấy vụnBan công rộng, có nắng gió, rác chủ yếu là vỏ rau củDễ có ruồi và mùi nếu thiếu chất khô; chậm hơn
Nuôi giun trong thùng nhiều tầngNgười kiên nhẫn, có chỗ mát cố địnhGiun kén thức ăn, không chịu đồ cay, chua, mặn; cần học cách chăm

Với phần lớn căn hộ, thùng ủ kín là cách dễ bắt đầu nhất: ít chỗ, ít mùi, nhận được nhiều loại rác bếp. Nếu sau vài tháng bạn thấy thích, có thể thêm một thùng giun để xử lý tiếp thành phẩm. Ở nhà mặt đất có khoảnh đất nhỏ thì ủ đống ngoài vườn đơn giản hơn nhiều; phần này không nằm trong bài.

Trước khi mua gì, ghi lại một tuần lượng rác bếp của nhà mình: bao nhiêu bát vỏ rau mỗi ngày, có nhiều xương, vỏ cứng không. Nhà ba bốn người thường đầy một xô cỡ vừa trong hai đến ba tuần; nhà nấu ít thì một thùng là đủ, nấu nhiều thì cần hai thùng thay phiên.

Rác nào cho vào thùng ủ kín, rác nào không

Thùng ủ kín nhận được nhiều thứ hơn ủ thoáng, nhưng vẫn có giới hạn. Rác cắt nhỏ thì lên men đều và nhanh hơn:

  • Cho vào được: vỏ và cuống rau củ, vỏ trái cây cắt nhỏ, bã trà, bã cà phê, cơm thừa, bún, mì thừa lượng ít, vỏ trứng đập vụn, xương cá nhỏ, hoa héo cắt nhỏ.
  • Cho vào lượng ít: đồ ăn chín nhiều dầu mỡ, thịt cá thừa, vỏ cam chanh. Nhiều quá thì thùng dễ có mùi và chậm.
  • Không cho vào: xương lớn, vỏ sò ốc cứng, vỏ sầu riêng nguyên miếng, hạt to như hạt xoài, chất lỏng như canh, nước mắm, dầu ăn đã chiên.
  • Tuyệt đối không: túi nilon, màng bọc, khăn giấy ướt, tã bỉm, phân thú cưng, tro thuốc lá, đồ nhựa ghi là phân huỷ sinh học.
  • Rác đã thối, có giòi: không cho vào, vì mang mầm mùi và ruồi vào thùng.

Nước canh, nước luộc nên chắt hết trước khi đổ phần cái vào thùng. Rác càng khô, thùng càng ít nước rỉ và càng ít mùi. Một chiếc rổ nhỏ để ráo rác ngay trong bồn rửa giúp việc này dễ hơn.

Nếu nhà hay có vỏ dưa hấu, vỏ bưởi, vỏ mít to, hãy cắt nhỏ cỡ đốt ngón tay trước khi đổ. Miếng to làm thùng nhanh đầy, khó nén chặt và để lại khoảng hở chứa không khí, mà không khí là thứ thùng ủ kín không cần.

Tự làm thùng ủ kín từ xô cũ

Thùng mua sẵn có vòi xả tiện hơn, nhưng hai xô sơn hoặc xô nhựa có nắp cũ làm được việc tương tự. Bạn cần hai xô cùng cỡ lồng khít vào nhau và một nắp kín:

  1. Rửa sạch hai xô, lau khô. Xô trong dùng chứa rác, xô ngoài hứng nước rỉ.
  2. Dùi hoặc khoan khoảng mười đến hai mươi lỗ nhỏ ở đáy xô trong, đường kính bằng chiếc đũa, để nước rỉ chảy xuống.
  3. Đặt vào đáy xô ngoài vài viên gạch nhỏ hoặc một cái bát úp, để xô trong không chạm đáy, chừa khoảng trống chứa nước rỉ.
  4. Lồng xô trong vào xô ngoài, đậy nắp xô trong thật kín. Nếu nắp hở, dán thêm một vòng gioăng xốp quanh mép.
  5. Chuẩn bị một hộp kín đựng cám vi sinh và một cái muỗng, đặt cạnh thùng.
  6. Chọn chỗ đặt: góc ban công có mái che, tránh nắng chiều chiếu thẳng, hoặc gầm bàn bếp nếu bếp thoáng.

Muốn xả nước rỉ thì nhấc xô trong ra, đổ nước ở xô ngoài. Nếu ngại nhấc, có thể khoét một lỗ ở chân xô ngoài và gắn vòi nhựa nhỏ, nhưng phải trám kín bằng keo chịu nước để không rỉ ra sàn.

Việc hằng ngày với thùng ủ

Gom rác trong một hộp nhỏ ở bếp. Không mở thùng ủ nhiều lần một ngày. Gom vỏ rau củ trong ngày vào một hộp có nắp, tối đổ một lần.

Rắc cám theo lớp. Đổ rác thành một lớp, rắc một nắm cám vi sinh phủ đều, lượng theo hướng dẫn trên gói. Lớp rác nhiều đồ ăn chín thì rắc nhiều hơn một chút.

Ấn chặt cho hết không khí. Dùng muỗng to hoặc một túi vải đặt lên mặt rác rồi nén chặt. Thùng ủ kín cần ít không khí; đây là bước hay bị bỏ qua nhất.

Đậy kín ngay. Mở nắp càng ít càng tốt. Nắp hở làm thùng có mùi thối thay vì mùi chua.

Xả nước rỉ hai ba ngày một lần. Nước rỉ đọng lâu sẽ có mùi khó chịu. Xả ra một chai, dùng trong ngày hoặc đổ xuống bồn cầu và dội nước.

Khi đầy, đổi thùng. Đậy kín thùng đầy, ghi ngày, để yên khoảng hai tuần. Trong thời gian đó dùng thùng thứ hai.

Đi vắng vài ngày thì sao. Thùng ủ kín không cần chăm khi bạn đi vắng. Trước khi đi, rắc một lớp cám dày phủ mặt, nén chặt, xả hết nước rỉ và đậy kín. Hộp gom rác trong bếp phải đổ sạch, rửa khô, nếu không về nhà sẽ gặp ruồi giấm trước.

Mùi, ruồi, nước rỉ: dấu hiệu và cách sửa

Thùng ủ kín làm đúng có mùi chua giống dưa muối. Các dấu hiệu dưới đây cho biết có gì đó chưa ổn:

Dấu hiệuNguyên nhân thường gặpCách sửa
Mùi thối, hắcThiếu cám, nắp hở, rác quá ướtRắc thêm cám dày, nén chặt, kiểm tra nắp, chắt kỹ rác
Nhiều ruồi giấm quanh thùngHộp gom rác trong bếp để hở, trái cây chín nẫuĐậy hộp gom rác, rửa miệng thùng, đổ rác ngay tối đó
Có giòiRuồi đẻ trứng khi nắp mở lâu hoặc rác đã có trứng từ trướcPhủ cám dày, đậy kín, không đưa rác đã hỏng vào
Mốc trắng mịn trên mặtLên men bình thườngKhông cần xử lý
Mốc xanh đen, nhớtThiếu cám, thừa nướcBỏ lớp mặt đó, rắc nhiều cám, xả nước rỉ
Nước rỉ ra sànXô ngoài đầy hoặc nứtXả thường xuyên hơn, thay xô, kê khay dưới thùng

Sai sót đầu tiên gần như ai cũng gặp là ngại rắc cám để tiết kiệm. Cám là thứ giữ thùng không thối; dư một chút vẫn hơn thiếu.

Thành phẩm và nước rỉ dùng vào đâu khi không có vườn

Rác sau thời gian để yên trong thùng kín đã lên men nhưng chưa thành mùn. Nó vẫn còn hình dạng vỏ rau, có mùi chua. Bước tiếp theo là trộn vào đất: chôn vào một chậu đất lớn hoặc thùng xốp có sẵn đất, phủ kín một lớp đất dày, để khoảng hai đến bốn tuần. Sau đó đất trong thùng đó dùng để trồng rau, hoa trên ban công. Không trồng cây trực tiếp vào lớp rác vừa chôn vì còn chua, dễ hại rễ.

Nếu nhà không trồng gì, bạn có thể mang thành phẩm cho người quen có vườn, cho nhóm trồng rau của khu dân cư, hoặc hỏi xem tổ dân phố hay ban quản lý tòa nhà có điểm gom rác hữu cơ không. Nhiều nhóm cộng đồng sẵn lòng nhận rác đã ủ vì nó giúp đất tơi. Nếu không có chỗ nào, cách ủ này có thể chưa hợp với nhà bạn; phân loại rác thực phẩm riêng để nơi thu gom xử lý vẫn là một bước tốt.

Nước rỉ dùng tưới cây phải pha rất loãng, tham khảo khoảng một phần nước rỉ với một trăm phần nước trở lên, thử trên một chậu trước, tưới vào gốc chứ không phun lên lá. Nước rỉ cũng có thể đổ xuống bồn cầu hay ống thoát nước, sau đó dội nước sạch. Không đổ nước rỉ đậm đặc trực tiếp vào chậu cây.

Hàng xóm, ban quản lý và quy định chung

Hỏi ban quản lý trước khi đặt thùng ngoài ban công. Mỗi tòa nhà có nội quy riêng về đồ để ở ban công và hành lang. Một câu hỏi trước tránh được chuyện bị nhắc nhở sau.

Không để nước rỉ chảy xuống tầng dưới. Kê thùng trên khay, xả nước rỉ đúng hạn. Một vệt nước có mùi trên ban công nhà dưới đủ làm hỏng thiện cảm của cả tầng.

Nói trước với nhà bên cạnh. Kể ngắn gọn bạn đang ủ rác bếp, thùng kín, nếu có mùi thì báo để bạn xử lý. Nhiều người hàng xóm sau đó lại hỏi cách làm.

Phân loại rác vẫn là việc chính. Luật Bảo vệ môi trường 2020 yêu cầu phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn, trong đó rác thực phẩm là một nhóm riêng. Cách thu gom, giờ đổ, túi đựng và phí ở mỗi nơi khác nhau; hỏi ban quản lý chung cư hoặc UBND cấp xã nơi bạn ở. Ủ rác tại nhà giúp giảm lượng rác thực phẩm phải đem đi, không thay việc phân loại các loại rác còn lại.

Câu hỏi thường gặp

Ủ rác bếp ở chung cư có bị hôi không?

Thùng ủ kín làm đúng thường có mùi chua nhẹ như dưa muối khi mở nắp và gần như không có mùi khi đậy. Mùi thối thường do thiếu cám, nắp hở hoặc rác quá ướt, sửa được bằng cách rắc thêm cám, nén chặt và chắt rác kỹ.

Không có cám vi sinh thì ủ được không?

Có thể ủ thoáng khí bằng cách trộn rác bếp với nhiều lá khô, giấy vụn không in màu và đảo thường xuyên, nhưng cách này cần ban công rộng, dễ có ruồi và chậm hơn. Với căn hộ nhỏ, dùng cám vi sinh dễ hơn.

Bao lâu thì rác ủ dùng được?

Sau khi thùng đầy, để yên khoảng hai tuần cho lên men xong, rồi trộn vào đất và chờ thêm khoảng hai đến bốn tuần. Thời gian thực tế tuỳ nhiệt độ, loại rác và lượng cám, nên quan sát đất tơi, không còn mùi chua là được.

Có cho xương gà, xương heo vào thùng ủ được không?

Xương nhỏ, mềm có thể cho lượng ít, nhưng xương lớn phân huỷ rất chậm và có thể còn nguyên sau nhiều tháng trong đất. Nên bỏ xương lớn vào nhóm rác thực phẩm theo cách thu gom của nơi bạn ở.

Nước rỉ thùng ủ có tưới thẳng cho cây được không?

Không nên tưới thẳng vì nước rỉ khá đậm đặc và chua. Pha rất loãng, tham khảo một phần nước rỉ với khoảng một trăm phần nước trở lên, thử trên một chậu trước và tưới vào gốc.

Một nhà bốn người cần mấy thùng ủ?

Thường nên có hai thùng để thay phiên: một thùng đang đổ rác, một thùng đầy để yên. Cỡ thùng tuỳ lượng rác, nhà nấu ăn hằng ngày thường đầy một xô cỡ vừa trong khoảng hai đến ba tuần.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138