Trữ đồ khô bằng hũ thuỷ tinh giúp bạn nhìn thấy ngay còn bao nhiêu, chặn mọt lan từ bao này sang bao khác và mua theo cân thay vì mua gói nhỏ. Điều kiện để hũ làm được việc là hũ phải khô hẳn trước khi đổ, nắp phải kín, mỗi hũ ghi ngày mua, và bạn chỉ mua lượng dùng hết trong vài tuần đến một hai tháng.
Bài dưới đây chia rõ món nào nên chuyển sang hũ và món nào giữ nguyên bao gốc, cách chọn hũ mà không cần mua mới cả bộ, các bước chuyển đồ, cách chống mọt và ẩm trong khí hậu nồm nóng, cách xếp tủ theo tần suất dùng và những lỗi khiến cả hũ gạo phải đổ đi.
Món nào nên vào hũ, món nào giữ bao gốc
Không phải đồ khô nào cũng nên đổ ra hũ. Bảng dưới đây dựa trên ba câu hỏi: món đó có hay bị mọt không, có cần hướng dẫn trên bao không, và nhà bạn dùng nhanh hay chậm.
| Nhóm đồ khô | Nên làm gì | Lý do |
|---|---|---|
| Gạo, gạo nếp | Thùng hoặc hũ lớn có nắp, mua theo tháng | Hay bị mọt khi để lâu, dùng nhiều |
| Đậu xanh, đậu đen, đậu đỏ | Hũ vừa, nắp vặn kín | Mọt đậu dễ lan, dùng không đều |
| Bột mì, bột năng, bột gạo | Hũ kín, để nơi mát hoặc ngăn mát nếu dùng chậm | Bột hút ẩm, vón cục và hay có mọt bột |
| Hạt điều, lạc, mè, hạt bí | Hũ nhỏ, mua ít một | Có dầu nên dễ ôi; để lâu có mùi dầu cũ |
| Mì, miến, bún khô | Hũ cao hoặc giữ bao, kẹp kín miệng | Ít mọt; hũ chủ yếu để gọn tủ |
| Gia vị khô: tiêu, quế, hồi | Hũ nhỏ tối màu hoặc để trong tủ tối | Ánh sáng làm mất mùi thơm |
| Đồ khô có hướng dẫn pha, ủ | Giữ bao gốc, đặt bao vào hũ | Cần đọc tỷ lệ pha, hạn dùng |
| Đường, muối | Hũ kín, muỗng khô | Hút ẩm vón cục khi trời nồm |
Với những món giữ bao gốc, bạn vẫn có thể cắt phần hướng dẫn trên bao, gấp nhỏ, dán dưới đáy hũ hoặc để kẹp trong ngăn kéo. Cách này giữ được thông tin mà tủ vẫn gọn.
Chọn hũ: tận dụng trước, mua sau
Hũ cũ trong nhà là nguồn đầu tiên. Hũ mứt, hũ dưa chuột, hũ sốt, chai mật ong cũ. Gỡ nhãn giấy bằng cách ngâm nước ấm, phần keo còn lại lau bằng chút dầu ăn rồi rửa bằng nước rửa chén. Hũ nắp kim loại đã gỉ ở mép trong thì chỉ dùng cho đồ không ăn được hoặc bỏ.
Miệng rộng cho đồ dùng muỗng. Gạo, đậu, bột cần múc bằng muỗng hay lon đong, nên miệng hũ phải đủ rộng cho tay và muỗng. Hũ miệng hẹp hợp với đồ đổ như mè, đường, muối hạt.
Nắp kín quan trọng hơn chất liệu nắp. Nắp vặn có lớp đệm, nắp gỗ có gioăng silicone, nắp kẹp đều được. Thử bằng cách đổ một ít nước vào hũ, đậy nắp, lật ngược: không rỉ là kín.
Cùng cỡ thì xếp gọn hơn. Nếu phải mua thêm, mua một hai cỡ thống nhất, đáy vuông hoặc tròn cùng đường kính. Sáu hũ cùng cỡ xếp vừa một ngăn tủ gọn hơn mười hũ đủ kiểu.
Không cần hũ đắt. Hũ thuỷ tinh bình thường, không cần loại chịu nhiệt hay có khắc vạch, đã đủ cho đồ khô. Tiền tiết kiệm được dành cho thùng gạo có nắp kín nếu nhà dùng nhiều gạo.
Các bước chuyển đồ khô từ bao sang hũ
Làm một lần cho cả tủ mất chừng một buổi. Lần sau mỗi khi mua về chỉ cần lặp lại vài bước đầu:
- Rửa hũ, nắp, gioăng bằng nước rửa chén. Úp ráo rồi phơi chỗ thoáng đến khi khô hẳn trong ngoài, kể cả rãnh ren nắp. Hũ còn ẩm là nguyên nhân số một làm đồ khô mốc.
- Trải một tờ báo cũ hoặc khay lên bàn, mở bao, nhìn kỹ: có sợi tơ, hạt bị khoét lỗ, vụn bột vón không. Có dấu hiệu mọt thì không đổ chung vào hũ đang có đồ cũ.
- Với bột và đậu mua về chưa rõ nguồn, có thể để nguyên bao trong ngăn đá vài ngày trước khi đổ vào hũ. Cách này được nhiều người dùng để hạn chế trứng mọt có sẵn; để bao trở về nhiệt độ phòng rồi mới mở, tránh đọng hơi nước.
- Đổ đồ cũ còn lại ra trước, lau sạch đáy hũ, đổ đồ mới vào, rồi đổ đồ cũ lên trên cùng để dùng trước.
- Dán một mảnh băng dính giấy lên nắp hoặc mặt hũ, ghi tên và ngày mua bằng bút dạ.
- Xếp hũ vào tủ theo tần suất dùng, bao rỗng gấp lại để tái chế nếu là giấy, hoặc bỏ đúng nhóm rác.
Đừng đổ đồ mới chồng lên đồ cũ mà không lau đáy. Lớp bột hay vụn gạo dưới đáy là nơi mọt trú, và nó sẽ ăn sang mẻ mới.
Chống mọt và chống ẩm trong khí hậu nóng ẩm
Mùa nồm và mùa mưa là lúc đồ khô dễ hỏng nhất. Những việc có tác dụng rõ:
- Mua ít, mua thường. Đồ khô để càng lâu càng dễ có mọt. Lượng vừa dùng hết trong một tháng là an toàn với đa số nhà.
- Để nơi mát, khô, tối. Không đặt hũ cạnh bếp, trên nóc tủ lạnh, gần cửa sổ nắng chiếu hay dưới bồn rửa.
- Gói hút ẩm dùng lại. Gói hút ẩm loại an toàn cho thực phẩm đặt trên miệng hũ hoặc trong ngăn tủ, sấy lại khi đổi màu theo hướng dẫn. Không để gói rách lẫn vào đồ ăn.
- Muỗng khô, tay khô. Múc đường, muối, bột bằng muỗng ướt là cách nhanh nhất làm cả hũ vón cục.
- Mẹo dân gian. Nhiều nhà bỏ vài tép tỏi, ớt khô hay lá thơm vào thùng gạo. Có người thấy đỡ mọt, nhưng đây chỉ là mẹo phụ, không thay được việc giữ khô, giữ kín và mua ít.
- Kiểm tra mỗi tháng. Lắc nhẹ hũ, nhìn thành hũ. Thấy sợi tơ hay con mọt nhỏ là xử lý ngay hũ đó, kiểm tra luôn hũ bên cạnh.
Khi một hũ đã có mọt nhiều, bạn có thể sàng lọc nếu chỉ vài con và dùng ngay, nhưng đồ đã mốc, có mùi lạ hay vón cục ẩm thì bỏ, không cố vo rửa. Rửa hũ, phơi khô hẳn, lau cả ngăn tủ rồi mới dùng lại.
Xếp tủ bếp theo tần suất dùng
Hũ đẹp xếp sai chỗ vẫn làm bếp bừa. Nguyên tắc dễ nhớ: thứ dùng hằng ngày ở tầm tay giữa, thứ dùng hằng tuần ở tầng trên hoặc tầng dưới, thứ dùng vài lần một năm như bột làm bánh dịp lễ thì để chỗ cao nhất hoặc trong hộp lớn chung.
Ở nhà chị Lan, tầng giữa tủ treo gồm muối, đường, tiêu, bột ngọt, nước mắm phụ và hai hũ gạo nhỏ chia từ thùng gạo. Tầng dưới là đậu, miến, mì, bột năng. Tầng trên cùng là bột làm bánh, hạt sen khô, nấm khô. Thùng gạo lớn đặt dưới gầm bàn bếp, đáy kê cao khỏi sàn một chút để thoáng.
Cách xếp này cũng giúp mua đúng. Mỗi lần trước khi đi chợ, đứng trước tủ một phút: hũ nào xuống dưới một phần ba thì ghi vào danh sách. Không cần sổ sách, không cần ứng dụng. Nhìn xuyên thuỷ tinh là lợi ích lớn nhất của hũ, nên đừng dán giấy kín mặt hũ.
Nếu tủ bếp nhỏ, ưu tiên hũ cho năm bảy món dùng nhiều nhất. Các món còn lại cứ để trong bao, kẹp kín miệng, cho chung vào một hộp nhựa lớn có nắp. Hộp lớn ấy vẫn chặn được mọt lan sang chỗ khác.
Tính lượng mua cho một tháng
Mua theo lượng dùng là cách chống mọt rẻ nhất. Đếm trong hai tuần mỗi món nhà mình dùng bao nhiêu, rồi nhân lên. Bảng sau là ví dụ giả định cho một nhà bốn người nấu cơm hai bữa mỗi ngày:
| Món | Dùng mỗi tuần (giả định) | Mua mỗi lần | Hũ cần |
|---|---|---|---|
| Gạo tẻ | khoảng 3,5 kg | mua theo tháng, khoảng 15 kg | thùng gạo lớn và một hũ nhỏ để bếp |
| Đậu các loại | khoảng 200 g | nửa cân mỗi loại | hũ vừa cho mỗi loại |
| Bột năng, bột mì | khoảng 100 g | nửa cân, hết mới mua | hũ vừa |
| Lạc, mè | khoảng 150 g | ba lạng, mua hai tuần một lần | hũ nhỏ |
| Đường | khoảng 300 g | một cân | hũ vừa, muỗng riêng |
| Miến, mì khô | hai ba gói | mua theo tuần | hũ cao hoặc giữ bao |
Bạn sẽ thấy nhiều nhà thật ra không cần hũ lớn cho đậu hay bột; mua mỗi lần ít hơn thì hũ nhỏ cũng đủ, tủ đỡ chật. Khi mua theo cân ở chợ hay tiệm tạp hoá đong lẻ, mang luôn hũ đã cân bì sẵn để đong thẳng vào, khỏi qua thêm một chiếc túi. Số liệu trên chỉ là giả định để minh hoạ cách tính, mỗi nhà ăn một khác.
Lỗi hay gặp làm hỏng cả hũ đồ khô
Những lỗi dưới đây gặp ở rất nhiều bếp, kể cả bếp của người đã quen trữ đồ khô nhiều năm:
- Đổ đồ vào hũ còn ẩm. Vài ngày sau bột vón, gạo có mùi mốc. Hũ phải khô cả rãnh ren nắp.
- Mua bao lớn vì thấy rẻ. Phần dư để lâu sinh mọt, tính ra tốn hơn. Mua lượng dùng hết trong một tháng.
- Không ghi ngày. Không biết hạt đã để bao lâu, ăn phải hạt ôi mới biết.
- Đặt hũ thuỷ tinh trong suốt chỗ có nắng. Gia vị mất mùi, dầu trong hạt nhanh ôi.
- Mua cả bộ hũ đồng bộ trước khi biết mình cần bao nhiêu. Hũ thừa nằm không, hũ cần thì thiếu cỡ.
- Dùng chung muỗng giữa các hũ. Mang ẩm và mùi từ hũ này sang hũ khác; mỗi hũ hay dùng nên có muỗng riêng hoặc lau khô muỗng mỗi lần.
- Đổ hai loại đậu chung một hũ cho tiết kiệm chỗ. Thời gian nấu chín khác nhau, mọt ở loại này lan sang loại kia, và khi có vấn đề phải bỏ cả hai. Mỗi loại một hũ, hũ nhỏ cũng được.
Câu hỏi thường gặp
Gạo để trong hũ thuỷ tinh bao lâu thì nên dùng hết?
Không có con số chung cho mọi loại gạo, nên ưu tiên hạn trên bao và mua lượng dùng hết trong khoảng một tháng. Trời nồm, nóng thì nên mua ít hơn và để thùng gạo ở chỗ mát, khô.
Cho bột vào ngăn đá trước khi đổ vào hũ có tác dụng gì?
Nhiều gia đình làm vậy để hạn chế trứng mọt có sẵn trong bột hoặc đậu. Sau đó để bao trở về nhiệt độ phòng rồi mới mở, nếu không hơi nước sẽ đọng lại làm bột ẩm.
Hũ nắp kim loại có dùng đựng muối được không?
Muối có thể làm nắp kim loại gỉ dần, nhất là khi trời ẩm. Nên dùng hũ nắp nhựa, nắp gỗ có gioăng hoặc lót một lớp giấy nến dưới nắp kim loại và kiểm tra định kỳ.
Thấy vài con mọt trong hũ đậu thì có phải bỏ cả hũ không?
Nếu chỉ vài con, đậu không mốc, không mùi lạ, bạn có thể sàng nhặt, vo kỹ và dùng sớm. Đậu đã nhiều lỗ khoét, có mùi hoặc mốc thì bỏ, rửa và phơi khô hũ trước khi dùng lại.
Có cần mua hũ cùng một kiểu cho đẹp không?
Không cần. Hũ cũ trong nhà dùng tốt cho đồ khô. Chỉ khi tủ quá chật hoặc bạn mua thêm, chọn một hai cỡ thống nhất sẽ giúp xếp gọn hơn.
Hạt điều, lạc nên trữ thế nào để không bị ôi?
Hạt có dầu nên mua ít một, để hũ kín ở chỗ mát, tối. Nếu dùng chậm, cho hũ vào ngăn mát tủ lạnh. Ngửi thấy mùi dầu cũ, vị đắng là hạt đã ôi, không nên ăn.