ThanThien.comThân Thiện
Phân loại rác và tái chế tại nhà

Rác y tế tại nhà: kim tiêm, que thử đường huyết, thuốc thừa và khẩu trang bỏ thế nào

Nhà có người tiêm insulin, thử đường huyết hay chăm người ốm: cách đựng kim an toàn, xử lý thuốc thừa và hết hạn, gói khẩu trang, bông băng, và nên hỏi ai.

A Vietnamese woman in her fifties drops a used insulin pen needle into a thick opaque plastic jug with a screw cap at a dining table, close side angle, warm lamp light

Rác y tế tại nhà cần tách khỏi rác thường theo ba nhóm: đồ sắc nhọn như kim tiêm, kim chích máu phải đựng trong hộp cứng có nắp kín; thuốc thừa và thuốc hết hạn nên hỏi nhà thuốc, cơ sở y tế có nhận lại không; còn khẩu trang, bông băng, que thử thì gói kín trước khi bỏ vào rác còn lại.

Ngày càng nhiều gia đình có người tự tiêm insulin, tự thử đường huyết hay chăm người bệnh tại nhà, nên lượng rác y tế trong nhà không còn nhỏ. Bài này nói về cách đựng và bỏ cho an toàn với người trong nhà và người thu gom; mọi câu hỏi về điều trị, liều thuốc, cách tiêm thì hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ đang theo dõi người bệnh.

Rác y tế trong nhà gồm những gì

Phân nhóm theo mức độ cần cẩn thận, từ cao xuống thấp:

NhómGồmĐiều quan trọng nhất
Đồ sắc nhọnKim tiêm, kim bút tiêm insulin, kim chích máu đầu ngón tay, lưỡi dao cạo y tếKhông bao giờ bỏ rời vào túi rác
ThuốcThuốc viên, siro, thuốc mỡ thừa hoặc hết hạn, thuốc nhỏ mắt đã mở lâuKhông đổ xuống bồn cầu, bồn rửa
Đồ dính máu, dịchBông băng, gạc, que thử đường huyết, miếng dán vết thươngGói kín, không để hở trong thùng rác
Đồ dùng một lần khácKhẩu trang, găng tay, que test nhanh, tã người lớnGói kín, rác còn lại
Thiết bịMáy đo huyết áp, máy đo đường huyết hỏng, nhiệt kếTháo pin; nhiệt kế thuỷ ngân xử lý như rác nguy hại

Vỏ hộp thuốc bằng giấy, vỉ thuốc sạch đã dùng hết, chai thuốc nhựa đã rửa thì không phải rác y tế; giấy vào thùng giấy, vỉ và chai vào rác còn lại hoặc thùng nhựa tuỳ loại. Nhớ gạch hoặc xé phần có tên người bệnh trên hộp và đơn thuốc trước khi bỏ.

Làm hộp đựng kim tiêm tại nhà

Nếu cơ sở y tế không phát hộp đựng kim chuyên dụng, bạn có thể tự làm từ đồ sẵn có. Cách làm và dùng an toàn:

  1. Chọn vỏ đúng loại. Can nhựa đục, thành dày, nắp vặn chặt như can nước giặt hoặc can nước xả vải. Không dùng chai nước suối mỏng, hộp sữa giấy, lon nhôm hay hũ thuỷ tinh: kim đâm xuyên được hoặc hộp có thể vỡ.
  2. Đánh dấu rõ bên ngoài. Quấn băng keo màu quanh thân và viết hoặc vẽ to dấu hiệu dễ hiểu, để người trong nhà không lấy can đi dùng việc khác và người thu gom biết bên trong có kim.
  3. Bỏ kim ngay sau khi dùng. Tháo kim theo đúng hướng dẫn của nhân viên y tế, thả thẳng vào can. Không bẻ cong kim, không cố đậy nắp kim lại bằng hai tay.
  4. Đặt can ở chỗ cố định, cao, xa trẻ nhỏ. Gần chỗ người bệnh hay tiêm để không phải cầm kim đi lại trong nhà.
  5. Đầy khoảng ba phần tư thì đóng. Vặn chặt nắp, quấn băng keo quanh nắp, rồi thay can mới. Không nhồi cho đầy miệng, không lắc, không thò tay vào.
  6. Giao đi đúng chỗ. Hỏi phòng khám, bệnh viện hoặc trạm y tế nơi người bệnh đang theo dõi xem có nhận lại can kim đã đóng không. Nếu địa phương hướng dẫn bỏ chung với rác còn lại, đặt can riêng cạnh túi rác, không nhét vào giữa túi.

Một can như vậy với người tiêm insulin mỗi ngày thường dùng được vài tuần đến vài tháng, tuỳ cỡ can và số mũi tiêm.

Thuốc thừa và thuốc hết hạn: thứ tự nên làm

Tủ thuốc gia đình là chỗ rác y tế âm thầm tích tụ nhiều nhất. Một lần soát mỗi năm, nhà mình thường loại ra cả một túi: thuốc cảm còn vài viên, siro ho của con từ năm ngoái, thuốc mỡ đã mở nắp không nhớ từ bao giờ.

Trước hết, không đổ thuốc xuống bồn cầu, bồn rửa hay ra vườn. Thuốc đi vào nước thải và đất, mà hệ thống xử lý nước thông thường không được làm để loại bỏ chúng.

Thứ hai, hỏi nơi nhận lại. Một số nhà thuốc, bệnh viện hoặc trạm y tế có nhận thuốc thừa, nhất là thuốc kê đơn. Hỏi ngay ở nhà thuốc quen hoặc khi người bệnh đi tái khám.

Thứ ba, nếu không có nơi nhận, giữ thuốc trong vỏ gốc hoặc dồn vào một túi kín, trộn với thứ không ai muốn đụng tới như bã cà phê, đất, cát mèo đã dùng, buộc chặt rồi bỏ vào rác còn lại. Cách này làm thuốc không còn hấp dẫn với trẻ nhỏ, vật nuôi hay người nhặt rác.

Thứ tư, xoá thông tin cá nhân trên lọ, hộp, đơn thuốc trước khi bỏ.

Với thuốc đặc biệt như thuốc giảm đau mạnh, thuốc điều trị ung thư, thuốc tiêm còn thừa, hãy hỏi bác sĩ kê đơn hoặc dược sĩ cách xử lý cụ thể. Đừng tự chia thuốc thừa cho người khác dùng, kể cả khi triệu chứng có vẻ giống nhau.

Khi chăm người ốm ở nhà: giữ rác không thành nguồn lây

Khi trong nhà có người ốm, nhất là bệnh có thể lây, cách đựng rác cần cẩn thận hơn thường ngày:

  • Đặt một thùng rác có nắp đạp chân riêng, lót túi, ngay trong phòng người bệnh. Khẩu trang, khăn giấy, găng tay của người bệnh và người chăm đều bỏ vào đây.
  • Khi túi đầy khoảng hai phần ba, buộc kín, cho vào thêm một túi ngoài nữa rồi mới mang ra khỏi phòng.
  • Rửa tay bằng xà phòng ngay sau khi chạm vào túi rác, kể cả khi đã đeo găng.
  • Tã người lớn: cuộn chặt mặt bẩn vào trong, cho vào túi riêng buộc kín, đổ mỗi ngày, không để qua đêm trong phòng nóng.
  • Bông băng, gạc thay vết thương: gói trong túi nhỏ buộc kín trước khi bỏ vào thùng.
  • Khi có hướng dẫn riêng của cơ sở y tế hoặc chính quyền địa phương về rác của người bệnh cách ly, làm theo hướng dẫn đó, vì nó cập nhật theo từng đợt dịch.

Đừng vì sợ lây mà đốt rác ở sân hay ngoài ruộng. Đốt túi nilon, khẩu trang, găng tay sinh khói độc cho chính người trong nhà và hàng xóm, còn mầm bệnh thì xử lý tốt hơn bằng cách gói kín và giao cho bên thu gom.

Lỗi hay gặp và vì sao nguy hiểm

Bỏ kim tiêm rời vào túi rác hoặc chai nước mỏng. Người thu gom và người phân loại rác bị kim đâm là tai nạn có thật, và họ không biết kim đó của ai, người bệnh có bệnh gì. Đây là lỗi nghiêm trọng nhất trong cả bài.

Đậy nắp kim bằng hai tay rồi mới bỏ. Động tác này là lúc dễ bị kim đâm vào tay nhất. Thả thẳng kim vào can, hoặc dùng cách tháo kim một tay mà nhân viên y tế hướng dẫn.

Giữ thuốc hết hạn "phòng khi cần". Thuốc hết hạn có thể giảm tác dụng; với một số loại, dùng nhầm còn gây hại. Khi cần thật, hỏi dược sĩ để mua thuốc mới phù hợp.

Đổ siro, thuốc nước xuống bồn rửa. Thuốc đi vào nước thải. Nếu không có nơi nhận, đổ siro vào túi có giấy báo hoặc bã cà phê cho thấm, buộc kín, bỏ rác còn lại.

Dùng lại kim chích máu nhiều lần để đỡ tốn. Kim đầu ngón tay mau cùn, làm đau hơn và tăng nguy cơ nhiễm trùng. Số lần dùng do bác sĩ hoặc hướng dẫn của dụng cụ quyết định, không tự kéo dài.

Để can kim, túi thuốc ở chỗ trẻ với tới. Trẻ nhỏ tò mò với chai lọ, viên thuốc màu. Mọi rác y tế đều cất cao, có nắp, như cất thuốc đang dùng.

Áp vào nhà mình: soát tủ thuốc và chỗ tiêm mỗi năm một lần

Chọn một ngày cố định, ví dụ đầu năm hoặc đầu mùa mưa, rồi đi lần lượt:

  • Đổ hết tủ thuốc ra, xem hạn dùng từng hộp, lọ. Thuốc nước, thuốc nhỏ mắt đã mở thì xem ngày mở; không nhớ thì coi như nên bỏ.
  • Gom thuốc hết hạn, thuốc không còn ai dùng vào một túi, mang hỏi nhà thuốc hoặc cơ sở y tế có nhận không.
  • Kiểm tra can đựng kim: đã quá ba phần tư chưa, nắp còn vặn chặt không, có đặt đúng chỗ cao không.
  • Kiểm tra số que thử, kim chích máu còn lại và hạn dùng của chúng; que thử hết hạn cho kết quả không đáng tin.
  • Tháo pin khỏi máy đo hỏng, nhiệt kế điện tử hỏng; nhiệt kế thuỷ ngân cũ thì gói kín và để cùng rác nguy hại.
  • Ghi lại một danh sách ngắn thuốc đang dùng thường xuyên để lần sau mua vừa đủ, không gom về quá nhiều.

Nhà chị Lan sau lần soát đầu tiên loại ra hơn hai mươi hộp thuốc lẻ tẻ, và nhận ra phần lớn là do mỗi lần ốm lại mua mới vì không nhớ trong nhà còn gì. Từ đó tủ thuốc có một tờ danh sách dán trong cánh tủ, mua thêm là ghi vào.

Khi người bệnh ngừng điều trị hoặc đã khuất: dọn đồ y tế còn lại

Sau một đợt điều trị dài, hoặc khi người thân đã mất, trong nhà thường còn lại cả một góc đồ y tế: hộp kim còn nguyên, que thử chưa mở, thuốc mới mua, máy đo, có khi cả giường, xe lăn, bình oxy thuê. Đây là lúc cả nhà mệt mỏi nhất, nên đừng ép mình dọn trong vài ngày.

Khi đã sẵn sàng, chia làm ba nhóm. Đồ thuê như giường bệnh, bình oxy, máy tạo oxy: liên hệ nơi cho thuê để trả, đừng để lẫn vào đồ của nhà. Đồ còn nguyên hộp, còn hạn như que thử, kim, băng gạc, tã người lớn: hỏi bác sĩ đã theo dõi, hội người bệnh cùng bệnh, hoặc cơ sở y tế xem có nơi nhận lại để dùng cho người khác; nhiều nơi nhận vật tư chưa mở nhưng không nhận thuốc đã mở. Thuốc và đồ đã dùng: xử lý như các phần ở trên, can kim đóng chặt, thuốc hỏi nhà thuốc.

Máy đo huyết áp, máy đo đường huyết còn tốt có thể cho người thân đang cần, nhớ xoá bộ nhớ kết quả đo và tháo pin cũ. Hồ sơ bệnh án, đơn thuốc, phiếu xét nghiệm thì quyết riêng: giữ lại một bộ nếu gia đình cần, phần còn lại xé nhỏ trước khi bỏ vào thùng giấy.

Nếu không đủ sức, nhờ một người thân ít gắn bó hơn làm cùng. Đồ y tế mang nhiều kỷ niệm khó khăn; để chúng đi đến người còn cần là một cách nhẹ nhàng để khép lại.

Câu hỏi thường gặp

Kim tiêm insulin dùng xong bỏ vào đâu?

Thả ngay vào một can nhựa đục thành dày có nắp vặn, như can nước giặt đã rửa, đánh dấu rõ bên ngoài. Can đầy ba phần tư thì vặn chặt, quấn băng keo và hỏi cơ sở y tế nơi người bệnh đang theo dõi xem có nhận lại không. Không bao giờ bỏ kim rời vào túi rác.

Que thử đường huyết đã dùng có phải rác nguy hại không?

Que thử dính máu nên gói kín trong túi nhỏ trước khi bỏ vào rác còn lại, không để hở. Kim chích máu đi kèm thì là đồ sắc nhọn, phải cho vào can đựng kim chứ không bỏ chung với que.

Thuốc hết hạn có đổ xuống bồn cầu được không?

Không nên. Thuốc theo nước thải ra môi trường, mà hệ thống xử lý thông thường không loại được. Hãy hỏi nhà thuốc hoặc cơ sở y tế có nhận lại không; nếu không, trộn thuốc với bã cà phê hoặc đất trong túi kín rồi bỏ vào rác còn lại.

Có nên cho người khác thuốc thừa của nhà mình không?

Không nên tự cho, nhất là thuốc kê đơn. Cùng một triệu chứng có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau, và liều phù hợp với người này chưa chắc hợp với người kia. Người cần thuốc nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ để được tư vấn đúng.

Khẩu trang đã dùng có cần xử lý riêng không?

Trong sinh hoạt bình thường, gấp mặt ngoài vào trong, cho vào túi nhỏ buộc kín rồi bỏ vào rác còn lại là đủ, sau đó rửa tay. Khi nhà có người bệnh lây nhiễm hoặc có hướng dẫn riêng của cơ sở y tế địa phương, làm theo hướng dẫn đó.

Nhiệt kế thuỷ ngân bị vỡ thì làm thế nào?

Đưa trẻ và vật nuôi ra khỏi phòng, mở cửa cho thoáng, không dùng máy hút bụi hay chổi. Đeo găng, gom hạt thuỷ ngân bằng hai tấm bìa cứng và băng keo, cho vào lọ kín, để chỗ thoáng và hỏi điểm thu gom rác nguy hại. Thấy khó chịu thì hỏi cơ sở y tế.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138