ThanThien.comThân Thiện
Phân loại rác và tái chế tại nhà

Rác nguy hại trong nhà: pin, bóng đèn, bình xịt, sơn thừa cất riêng và giao đi đâu

Nhận ra rác nguy hại trong nhà, cất riêng thế nào cho an toàn với trẻ nhỏ, xử lý bóng đèn vỡ và pin phồng, và cách hỏi để tìm điểm thu gom gần nơi bạn ở.

A Vietnamese father places used batteries into a sealed glass jar on a high kitchen shelf while a toddler plays out of focus below, eye-level shot, cool morning light

Rác nguy hại trong nhà là những thứ có thể gây cháy, rò chất độc hoặc làm người thu gom bị thương nếu vứt chung: pin các loại, bóng đèn huỳnh quang và bóng compact, bình xịt có áp suất, sơn và dung môi thừa, hoá chất tẩy rửa mạnh, thuốc diệt côn trùng, nhiệt kế thuỷ ngân. Chúng cần được để riêng trong hộp kín, xa tầm tay trẻ, và giao cho điểm thu gom mà địa phương chỉ định.

Nhiều nơi chưa có lịch thu gom riêng cho nhóm này, nên phần lớn gia đình phải tự giữ một thời gian. Bài này giúp bạn nhận ra những món cần để riêng, cất cho an toàn, xử lý vài tình huống gấp như bóng đèn vỡ hay pin phồng, và cách hỏi để tìm ra nơi nhận.

Nhận ra rác nguy hại: bảng soát trong nhà

Đi một vòng bếp, nhà tắm, gầm cầu thang và ngăn kéo đồ lặt vặt, bạn sẽ thấy nhiều món hơn mình tưởng:

MónVì sao không vứt chungỞ đâu trong nhà
Pin tiểu, pin cúc áo, pin sạcChập điện, rò hoá chất, pin cúc rất nguy hiểm nếu trẻ nuốtNgăn kéo, điều khiển, đồ chơi, cân điện tử
Pin trong điện thoại, sạc dự phòng hỏngPin lithium bị ép, đâm thủng có thể bốc cháyTủ đồ cũ, hộp dây sạc
Bóng đèn huỳnh quang, bóng compactChứa một lượng nhỏ thuỷ ngân, vỡ ra dễ phát tánKho, gầm cầu thang
Bình xịt côn trùng, bình xịt phòng, keo xịt tócCòn áp suất, gặp nhiệt hoặc bị ép có thể nổNhà tắm, bàn trang điểm, góc bếp
Sơn, dầu bóng, xăng thơm thừaDễ cháy, bốc hơi độc, đổ ra làm bẩn đất nướcKho, ban công sau đợt sửa nhà
Thuốc diệt chuột, diệt côn trùng dạng bộtĐộc với người và vật nuôiGóc bếp, kho
Nhiệt kế thuỷ ngân cũThuỷ ngân bay hơi khi vỡTủ thuốc gia đình

Đèn LED và bóng sợi đốt kiểu cũ không chứa thuỷ ngân như bóng huỳnh quang, nhưng đèn LED có mạch điện tử bên trong, nên vẫn nên gom cùng đồ điện tử nhỏ thay vì đập vỡ cho vào thùng rác.

Dựng một "hộp rác nguy hại" cho cả nhà

Không cần gì đặc biệt, chỉ cần một chỗ cố định mà ai trong nhà cũng biết. Cách nhà mình làm:

  1. Chọn vật đựng không dẫn điện, có nắp kín. Hũ thuỷ tinh to hoặc hộp nhựa cứng là tốt nhất cho pin; không dùng hộp kim loại để chứa pin rời vì cực pin chạm thành hộp có thể chập.
  2. Dán băng keo hai đầu pin trước khi bỏ vào. Đặc biệt với pin 9 vôn hình hộp, pin lithium và pin sạc. Pin tiểu thường ít nguy cơ hơn nhưng dán thì vẫn an toàn hơn.
  3. Đặt ở chỗ cao, khô, mát. Ngăn tủ trên cùng trong bếp hoặc kệ cao ở kho, xa bếp ga, xa nắng chiếu trực tiếp, ngoài tầm với của trẻ và vật nuôi.
  4. Để bóng đèn nguyên vẹn trong hộp giấy cũ của nó hoặc quấn giấy báo. Đặt nằm, không chồng đồ nặng lên.
  5. Bình xịt để riêng một túi. Không chọc thủng, không đốt, không để trong cốp xe hay chỗ nắng.
  6. Sơn và hoá chất giữ trong vỏ gốc, nắp vặn chặt. Đừng sang chiết vào chai nước uống; người khác trong nhà có thể nhầm.

Mỗi khi hộp gần đầy, đó là lúc đi tìm nơi giao. Một hộp vừa phải thường dùng được vài tháng đến nửa năm cho một gia đình bình thường.

Bóng đèn huỳnh quang vỡ: làm gì trong mười lăm phút đầu

Bóng đèn huỳnh quang hoặc compact vỡ là tình huống hay gặp nhất, và cũng là lúc người ta hay làm sai nhất: lấy chổi quét rồi hút bụi. Lượng thuỷ ngân trong một bóng đèn gia dụng là nhỏ, nhưng làm đúng thì vẫn hơn.

Đưa trẻ nhỏ, người mang thai và vật nuôi ra khỏi phòng. Tắt điều hoà, quạt, mở cửa sổ cho thoáng và rời phòng khoảng mười lăm phút.

Không dùng máy hút bụi và chổi. Máy hút bụi làm phát tán bụi và hơi ra khắp phòng; chổi thì làm vỡ vụn thêm.

Đeo găng tay, dùng hai tấm bìa cứng gom mảnh to. Mảnh nhỏ và bột dùng băng keo dán nhặt lên, sau đó lau chỗ đó bằng khăn giấy ướt.

Cho tất cả vào hũ thuỷ tinh có nắp hoặc túi kín hai lớp. Găng tay, khăn giấy, băng keo đã dùng cũng cho vào đó. Đậy kín, để ra ban công hoặc chỗ thoáng bên ngoài cho đến khi mang đi giao.

Rửa tay sạch và tiếp tục để phòng thoáng thêm vài giờ. Nếu bóng vỡ trên thảm, cắt bỏ phần thảm nếu có thể, hoặc giặt riêng.

Nếu trong nhà có người thấy khó chịu sau sự cố, hoặc là nhiệt kế thuỷ ngân vỡ với lượng lớn hơn, hãy hỏi cơ sở y tế gần nhà để được hướng dẫn cụ thể.

Pin phồng, pin nóng: những dấu hiệu không được bỏ qua

Điện thoại, máy tính bảng có màn hình bị đẩy lên, vỏ hở mép. Pin bên trong có thể đang phồng. Ngừng sạc, tắt máy, đặt trên mặt không cháy như nền gạch, và mang đến cửa hàng sửa chữa để tháo pin. Đừng tự cạy ra.

Sạc dự phòng nóng bất thường, có mùi lạ. Rút khỏi mọi dây, để ra chỗ thoáng, xa đồ dễ cháy. Không tiếp tục dùng dù sau đó có vẻ bình thường lại.

Pin phồng đã tháo ra. Dán băng keo hai cực, vùi vào một hộp đựng cát khô, đậy hờ, để chỗ mát, xa đồ dễ cháy, rồi giao điểm thu gom sớm nhất có thể. Không bỏ vào túi rác, không cho vào hộp chung với pin khác.

Pin tiểu rỉ chất trắng trong điều khiển. Đeo găng, lấy pin ra, lau chỗ rỉ bằng tăm bông thấm chút giấm hoặc nước chanh, rửa tay. Pin hỏng cho vào hộp chung đã dán băng keo.

Pin cúc áo rơi lăn lóc. Đây là loại cần gom ngay. Trẻ nhỏ nuốt phải pin cúc áo có thể bị bỏng trong đường tiêu hoá rất nhanh; nếu nghi trẻ đã nuốt, đưa đến cơ sở y tế ngay, không chờ triệu chứng.

Giao đi đâu: cách hỏi để tìm điểm nhận ở nơi bạn ở

Đây là phần không có câu trả lời chung. Mỗi địa phương tổ chức một khác, có nơi có ngày thu gom riêng định kỳ, có nơi có thùng nhận pin ở trường học, toà nhà hay điểm bán hàng, có nơi chưa có gì. Theo tinh thần của Luật Bảo vệ môi trường 2020, chất thải nguy hại phát sinh trong gia đình cần được để riêng và giao đúng nơi, còn nơi nhận cụ thể thì bạn phải hỏi tại địa phương.

Những nơi nên hỏi, theo thứ tự từ dễ đến khó:

Ban quản lý chung cư: nhiều toà nhà có thùng nhận pin, bóng đèn ở sảnh hoặc phòng rác tầng trệt.

Tổ trưởng tổ dân phố, UBND cấp xã: hỏi xem có đợt thu gom rác nguy hại hoặc ngày hội đổi pin lấy cây xanh không, thường do đoàn thể ở địa phương tổ chức.

Nhóm cộng đồng cư dân, nhóm sống xanh trong khu: người đi trước thường biết điểm nhận đang hoạt động.

Cửa hàng bán và sửa điện thoại, đồ điện: một số nơi nhận lại pin, bóng đèn hoặc chuyển cho chương trình thu hồi của nhà sản xuất.

Một mẫu câu hỏi ngắn: "Nhà em có một hũ pin cũ và hai bóng đèn huỳnh quang hỏng, khu mình có chỗ nào nhận hoặc có đợt thu gom không ạ?" Nếu chưa ai biết, cứ giữ hộp kín ở chỗ an toàn và hỏi lại sau vài tháng; giữ đúng cách trong nhà vẫn tốt hơn vứt lẫn vào rác chung.

Sơn, hoá chất và bình xịt: dùng hết, cho đi hay giao nộp

Với nhóm này, cách tốt nhất là đừng để thừa. Khi đã thừa thì tuỳ món:

MónNên làmKhông nên
Sơn nước còn ítDùng sơn lại chỗ trầy, cho hàng xóm đang sửa nhà, hoặc mở nắp để khô hẳn ở chỗ thoáng xa trẻ rồi bỏ vỏ cứngĐổ xuống cống, bồn cầu, gốc cây
Sơn dầu, dầu bóng, xăng thơmĐậy chặt trong vỏ gốc, giao điểm thu gom rác nguy hạiĐổ ra đất, để khô trong nhà, đốt
Bình xịt còn chútXịt hết theo đúng công dụng ở chỗ thoángChọc thủng, đốt, ném vào lửa rác
Bình xịt rỗng hẳnHỏi người thu mua có nhận vỏ không; không thì để riêng cạnh rác còn lại, nói rõ với người thu gomNhét giữa túi rác bị ép
Chất tẩy rửa mạnh không dùng nữaCho người còn dùng, hoặc pha loãng dùng hết theo hướng dẫn trên vỏĐổ nhiều thứ chung một lúc xuống cống
Thuốc diệt côn trùng, diệt chuộtGiữ nguyên vỏ, cất khoá, hỏi điểm thu gomSang chiết, để gần đồ ăn

Tuyệt đối không đổ chung các chất tẩy rửa để "dọn cho nhanh". Nước tẩy có clo gặp giấm hoặc chất có amoniac sinh ra khí độc; nhiều vụ ngộ độc trong nhà bắt đầu từ thói quen trộn chất tẩy này.

Lần sau mua sơn, hoá chất, hãy mua lượng vừa với việc. Một hộp nhỏ dùng hết ít phiền hơn rất nhiều so với hộp to còn một nửa nằm trong kho nhiều năm.

Bớt rác nguy hại ngay từ lúc mua

Hộp rác nguy hại đầy chậm hơn hẳn nếu cả nhà đổi vài thói quen mua sắm. Những thay đổi nhà mình thấy đáng làm nhất:

  • Pin sạc cho đồ dùng nhiều pin. Điều khiển đồ chơi, chuột không dây, đèn pin dùng hết pin tiểu đều đều thì một bộ pin sạc và một bộ sạc dùng được nhiều năm. Đồ ít dùng như điều khiển tivi thì pin thường vẫn hợp lý hơn, vì pin sạc tự xả khi để lâu.
  • Đèn LED thay cho bóng huỳnh quang khi bóng cũ hỏng. Không cần thay hàng loạt bóng còn tốt; đợi từng bóng hỏng rồi thay dần.
  • Mua hoá chất theo việc, không theo khuyến mãi. Mua một chai nước tẩy to vì rẻ hơn rồi để nửa chai hai năm trong kho là kiểu tiết kiệm thành rác.
  • Bớt bình xịt khi có lựa chọn dạng khác. Keo xịt tóc, xịt phòng, xịt côn trùng nhiều khi có dạng bơm tay, dạng sáp, dạng chai thường. Với côn trùng, giữ bếp sạch, đậy kín đồ ăn và rác thực phẩm thường giảm phải xịt nhiều hơn bất cứ loại bình nào.
  • Đồ chơi trẻ em dùng pin cúc áo: kiểm tra nắp pin có vít. Nắp chỉ bấm bằng tay, trẻ mở được, thì dán thêm băng keo chắc hoặc chọn món khác.

Không cần làm hết một lúc. Mỗi lần một món trong nhà hết hoặc hỏng, hỏi một câu: thứ thay thế có làm hộp rác nguy hại đầy chậm hơn không.

Câu hỏi thường gặp

Pin tiểu hết có bỏ vào thùng rác thường được không?

Không nên. Pin nằm lẫn trong rác dễ bị ép, chập và rò hoá chất ra đất nước. Hãy gom pin vào một hũ có nắp đặt chỗ cao, dán băng keo các cực, rồi giao cho điểm nhận pin mà ban quản lý hoặc địa phương chỉ dẫn.

Bóng đèn LED hỏng có phải rác nguy hại không?

Đèn LED không chứa thuỷ ngân như bóng huỳnh quang, nhưng có mạch điện tử bên trong. Bạn nên gom chung với đồ điện tử nhỏ để giao điểm thu hồi, hoặc hỏi người thu mua quen; đừng đập vỡ cho vào túi rác.

Làm vỡ bóng đèn compact thì có nguy hiểm không?

Lượng thuỷ ngân trong một bóng gia dụng là nhỏ, nhưng nên xử lý đúng: đưa trẻ và vật nuôi ra ngoài, mở cửa cho thoáng, không dùng máy hút bụi, gom mảnh bằng bìa cứng và băng keo, cho vào hũ kín. Thấy khó chịu thì hỏi cơ sở y tế gần nhà.

Khu nhà mình không có chỗ nhận pin thì làm sao?

Giữ pin trong hũ kín, dán băng keo các cực, đặt chỗ cao và khô, rồi hỏi ban quản lý, tổ dân phố, UBND cấp xã hoặc nhóm cư dân về các đợt thu gom. Giữ đúng cách trong nhà vài tháng vẫn an toàn hơn vứt lẫn vào rác chung.

Có nên đục thủng bình xịt rỗng cho chắc không?

Không. Bình có thể vẫn còn chút khí và chất lỏng, đục thủng có thể bắn ra mặt hoặc gây cháy. Xịt hết theo đúng công dụng ở nơi thoáng, rồi để riêng bình rỗng và hỏi người thu mua hoặc điểm thu gom có nhận không.

Sơn thừa sau khi sửa nhà để lâu có sao không?

Sơn để lâu sẽ đông và hỏng, vỏ có thể rỉ sét làm sơn chảy ra. Sơn nước còn ít có thể dùng hết hoặc để khô hẳn ở chỗ thoáng; sơn dầu và dung môi nên đậy chặt, cất xa nguồn nhiệt và giao cho điểm thu gom rác nguy hại.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138