Một nhà bốn người thay khăn giấy trong bếp bằng khăn vải cần khoảng mười hai đến mười lăm chiếc, chia màu theo việc: lau tay, lau bát, lau bàn, lau bếp, và vài chiếc dự phòng. Bí quyết không nằm ở loại vải mà ở hai chiếc giỏ: một giỏ khăn sạch đặt ngay tầm tay, một giỏ khăn bẩn có chỗ thoáng để khăn không bị ủ ẩm trước khi giặt.
Khăn giấy tiện vì xài xong vứt, nên chuyển sang khăn vải chỉ bền khi khăn sạch luôn sẵn và khăn bẩn không làm bếp có mùi. Bài này đi qua chuyện khăn giấy đang làm những việc gì, việc nào đổi sang khăn gì, chọn vải và số lượng, cách sắp giỏ, giặt cho khỏi hôi, cách thấm dầu đồ chiên không cần giấy và lúc nào vẫn nên dùng giấy.
Cuộn khăn giấy trong bếp đang làm việc gì
Thử đếm trong ba ngày xem mỗi tờ khăn giấy được rút ra để làm gì. Ở nhà chị Hoa, một gia đình bốn người nấu cơm hai bữa mỗi ngày, ba ngày dùng gần một cuộn rưỡi. Phần lớn là lau tay khi đang nấu, lau mặt bàn sau bữa, thấm dầu đồ chiên, lau nước đọng trên bát vừa rửa, và lót rau thơm trong hộp tủ lạnh.
Gần như mọi việc đó không cần giấy dùng một lần. Lau tay chỉ cần một chiếc khăn treo đúng chỗ. Lau bàn cần khăn ẩm vắt kỹ. Bát vừa rửa chỉ cần giá úp đủ thoáng. Thấm dầu đồ chiên làm được bằng rổ hoặc giá có lưới. Những việc thật sự cần giấy ít hơn nhiều so với cảm giác. Trong danh sách ba ngày của nhà chị Hoa, chỉ có hai lần rút giấy là thật sự đáng: một lần lau nước thịt sống chảy ra bàn, một lần lau chỗ con mèo nôn ở góc bếp.
Điều ít người để ý là khăn giấy hay được dùng vì khăn vải trong bếp không ở đúng chỗ, hoặc đã ướt, đã bẩn. Tay đang dính bột, nhìn quanh không thấy khăn khô, thế là rút giấy. Vì vậy việc đầu tiên không phải là mua khăn mà là đặt khăn ở chỗ tay quen với tới, và có đủ số khăn để luôn có một chiếc khô.
Việc nào đổi sang khăn gì
Chia việc theo mức độ bẩn giúp bạn biết khăn nào được giặt chung, khăn nào phải giặt riêng. Màu khăn là cách nhớ dễ nhất cho cả nhà:
| Việc | Khăn dùng | Ghi chú |
|---|---|---|
| Lau tay khi nấu | Khăn cotton dày, màu sáng, treo ở tay cầm tủ hoặc móc gần bếp | Đổi khăn mới mỗi ngày, sớm hơn nếu ướt |
| Lau bát đĩa, ly | Khăn mỏng không xơ, vải lanh hoặc cotton dệt chặt | Chỉ dùng cho đồ đã rửa sạch |
| Lau mặt bàn ăn, bàn bếp | Khăn màu khác, có thể cắt từ khăn tắm cũ | Giũ và phơi sau mỗi bữa |
| Lau bếp, tường bếp, dầu mỡ | Khăn tối màu, vải cũ | Giặt riêng, nước nóng nếu có |
| Lót rau thơm, rau ăn lá trong hộp | Khăn xô mỏng sạch | Giặt và phơi khô sau mỗi lần dùng |
| Khăn ăn trên bàn | Khăn vải nhỏ mỗi người một màu | Dùng hai ba bữa nếu chỉ chấm miệng |
| Lau sàn bếp chỗ đổ nước | Giẻ lau sàn riêng, không bao giờ lẫn lên bàn | Treo riêng ngoài khu bếp |
Nhà chị Hoa chọn ba màu: trắng cho tay và bát, xanh cho bàn, nâu cho bếp và dầu mỡ. Con trai mười tuổi cũng nhớ được, và không ai lấy nhầm khăn lau bếp đi lau bát nữa.
Chọn vải và số lượng
Cotton là lựa chọn an toàn. Thấm nước tốt, giặt được nước nóng, phơi nắng không hỏng. Vải xô nhiều lớp hợp với lau bát và lót rau. Vải lanh lau ly không để lại xơ nhưng giá cao hơn.
Khăn từ đồ cũ. Áo phông cotton cũ, khăn tắm đã mỏng, vỏ gối hỏng đều cắt được thành khăn lau. Cắt cỡ gần bằng tờ giấy khổ lớn, mép áo phông không cần may vì không tưa. Khăn tắm cũ cắt ra thì nên khâu mép đơn giản.
Hạn chế khăn sợi tổng hợp cho bếp. Khăn sợi tổng hợp lau bụi tốt nhưng chịu nhiệt kém, dễ ám dầu mỡ, và khi giặt nhả sợi nhỏ vào nước thải. Dùng chúng cho lau kính, lau tủ thì hợp hơn lau bếp.
Số lượng tham khảo cho nhà bốn người. Ba khăn lau tay, ba khăn lau bát, ba khăn lau bàn, hai khăn lau bếp, hai khăn xô lót rau, cộng thêm hai ba chiếc dự phòng. Tổng khoảng mười lăm chiếc đủ để luôn có khăn sạch giữa hai lần giặt.
Mua thêm sau, không mua trước. Dùng hai tuần với những gì cắt từ đồ cũ. Thấy thiếu loại nào thì mới mua đúng loại đó. Khăn mới mua nên giặt một lần trước khi dùng để bỏ hồ vải, khăn mới thường thấm nước kém hơn hẳn khăn đã qua vài lần giặt.
Sắp hệ giỏ sạch và giỏ bẩn
Đây là phần quyết định cả nhà có quay lại dùng khăn giấy hay không. Làm một lần, giữ lâu dài:
- Chọn một ngăn kéo gần bồn rửa cho khăn sạch, xếp cuộn theo màu để mở ra là thấy.
- Gắn hai móc: một ở tay cầm tủ gần bếp cho khăn lau tay, một ở cạnh bồn rửa cho khăn lau bát.
- Đặt một giỏ khăn bẩn có lỗ thoáng, không phải thùng kín, ở góc bếp hoặc ngay cạnh máy giặt.
- Quy ước: khăn ướt thì vắt lên thành giỏ hoặc dây phơi nhỏ cho khô trước, rồi mới thả vào giỏ. Khăn ướt chồng lên nhau trong giỏ một đêm là bắt đầu có mùi.
- Khăn lau bếp, lau dầu mỡ có một túi lưới riêng trong giỏ bẩn để giặt tách.
- Dán bên trong cửa tủ một mảnh giấy nhỏ ghi màu khăn và việc của nó, cho người giúp việc hoặc khách ở lại vài ngày.
Nếu bếp rất chật, chỉ cần một móc khăn tay và một rổ nhỏ trong ngăn kéo là đủ. Quan trọng là luôn có một chiếc khăn khô trong tầm tay khi đang nấu.
Giặt khăn bếp cho khỏi hôi
Khăn bếp hôi gần như luôn do để ẩm quá lâu trước khi giặt hoặc phơi không khô. Những việc giữ khăn sạch mùi:
- Giặt khăn bếp hai ba ngày một lần, không chờ tới cuối tuần.
- Giũ sạch vụn thức ăn trước khi cho vào máy hay chậu.
- Giặt khăn lau tay, lau bát chung; khăn lau bếp, dầu mỡ, khăn lau chỗ để đồ sống giặt riêng.
- Dùng nước ấm hoặc nóng nếu máy giặt có chế độ đó; giặt tay thì có thể trụng khăn trắng bằng nước sôi trong nồi riêng.
- Phơi khô hẳn trong ngày, có nắng càng tốt. Khăn phơi trong nhà thiếu gió hai ngày mới khô sẽ có mùi.
- Khăn ám mùi lâu ngày có thể ngâm với một ít baking soda trong nước ấm trước khi giặt. Không trộn baking soda, giấm với nước tẩy javel trong cùng một chậu.
- Khăn đã thủng, xơ, có vết thâm mốc không giặt sạch thì hạ cấp làm giẻ lau sàn, lau xe, rồi bỏ.
Nếu nhà có trẻ nhỏ hoặc người ốm, khăn lau tay nên đổi thường xuyên hơn và giặt bằng nước nóng. Khi cần khử khuẩn thật sự, dùng sản phẩm tẩy rửa phù hợp theo đúng hướng dẫn trên bao bì; giấm và baking soda không thay được việc đó.
Thấm dầu đồ chiên và những việc tưởng phải dùng giấy
Thấm dầu đồ chiên là lý do lớn nhất để nhiều nhà giữ cuộn khăn giấy. Thực ra một chiếc giá kim loại có chân đặt trên khay, hoặc một chiếc rổ inox lưới nhỏ, làm việc này tốt hơn: dầu chảy xuống khay chứ không thấm ngược lại vào lớp vỏ, nên đồ chiên giòn lâu hơn. Vớt đồ chiên, để trên giá chừng một hai phút rồi mới bày ra đĩa.
Không dùng giấy báo cũ để thấm dầu hay lót đồ ăn, vì mực in không dành cho tiếp xúc thực phẩm. Cũng không dùng khăn vải để thấm dầu nóng trực tiếp: khăn ám dầu rất khó giặt sạch và có thể bắt lửa nếu để gần bếp.
Lau dầu thừa trong chảo trước khi rửa: dùng một miếng vải vụn, một miếng bánh mì cứng, hay để dầu nguội rồi gạt bằng xẻng vào hộp gom dầu cũ. Vải vụn dính dầu thì bỏ, không giặt chung với khăn bếp. Một hộp nhỏ đựng những mảnh vải vụn cắt từ áo cũ cho việc này thay được phần lớn khăn giấy dùng để lau dầu.
Lót rau thơm trong hộp tủ lạnh: khăn xô mỏng vắt ráo giữ ẩm tốt như giấy, giặt rồi dùng lại.
Khi nào vẫn nên dùng giấy, và lỗi hay gặp
Có những việc dùng giấy rồi bỏ là lựa chọn vệ sinh hơn. Không cần áy náy:
- Lau nước thịt sống, máu cá đổ ra bàn; dùng giấy rồi lau lại bằng khăn sạch và nước rửa chén.
- Lau chất nôn trớ của trẻ, của thú cưng, hoặc khi nhà có người đang ốm đường tiêu hoá.
- Lau dầu thải đổ ra sàn trước khi lau bằng nước.
- Lỗi: không có khăn khô đúng lúc. Số khăn quá ít hoặc khăn sạch cất xa bếp; cả nhà quay lại rút giấy.
- Lỗi: dùng một khăn cho mọi việc. Khăn lau bàn đem lau bát, khăn lau bếp đem lau tay; vừa bẩn vừa nhanh hôi.
- Lỗi: ném khăn ướt vào giỏ kín. Một đêm là có mùi, và mùi đó khó giặt sạch.
- Lỗi: mua cả chồng khăn mới đồng màu. Không phân biệt được việc, lại bỏ phí đồ cũ có thể cắt ra dùng.
- Lỗi: bỏ hẳn cuộn giấy ngay ngày đầu. Lần đầu gặp vết nước thịt đổ mà không có giấy, cả nhà thấy phiền rồi phản đối. Giữ một cuộn nhỏ cất trong tủ cho những việc ở trên; một cuộn như vậy có thể dùng cả tháng.
Sau khoảng một tháng, nhà chị Hoa từ gần một cuộn rưỡi trong ba ngày xuống còn một cuộn trong khoảng ba bốn tuần. Không phải bằng không, và cũng không cần bằng không.
Câu hỏi thường gặp
Dùng khăn vải thay khăn giấy có vệ sinh không?
Có, nếu khăn được chia theo việc, đổi thường xuyên và phơi khô hẳn. Khăn bẩn để ẩm lâu mới là nguồn vi khuẩn. Riêng nước thịt sống, chất nôn trớ thì nên lau bằng giấy rồi bỏ đi.
Khăn lau tay trong bếp bao lâu thì thay?
Thường mỗi ngày một chiếc, đổi sớm hơn khi khăn ướt, dính dầu hoặc sau khi chạm vào thịt cá sống. Nhà có trẻ nhỏ hoặc người ốm nên đổi thường xuyên hơn và giặt bằng nước nóng.
Khăn lau bếp bị hôi phải làm sao?
Giặt riêng bằng nước ấm, có thể ngâm trước với một ít baking soda, rồi phơi khô hẳn dưới nắng. Lần sau không để khăn ướt chồng lên nhau trong giỏ kín mà vắt cho khô bớt trước khi bỏ vào giỏ.
Cắt áo cũ làm khăn lau bếp có được không?
Được, áo phông và vỏ gối cotton cũ là nguồn khăn tốt. Chỉ dùng vải cotton cho bếp, cắt cỡ vừa tay, mép áo phông không cần may. Vải sợi tổng hợp nên để lau kính, lau tủ.
Không dùng giấy thì thấm dầu đồ chiên bằng gì?
Dùng giá kim loại có chân đặt trên khay hoặc rổ inox lưới nhỏ để dầu chảy xuống. Đồ chiên ráo dầu và giòn lâu hơn. Không dùng giấy báo cũ để lót hay thấm đồ ăn.
Giặt khăn bếp chung với quần áo được không?
Khăn lau tay và lau bát có thể giặt chung với khăn tắm nếu không quá bẩn. Khăn lau bếp dầu mỡ và khăn lau chỗ để đồ sống nên giặt riêng để không ám mùi và dầu sang quần áo.