ThanThien.comThân Thiện
Bếp ít rác

Chống lãng phí thực phẩm trong gia đình: nấu vừa đủ, xếp tủ lạnh và dùng đồ thừa

Ghi lại đồ ăn bỏ đi một tuần, đong gạo theo người, xếp tủ lạnh theo kiểu ăn trước, đọc hạn dùng cho đúng và biến đồ thừa thành bữa mới mà vẫn an toàn.

A Vietnamese father seen from the side spoons leftover braised pork into a small glass bowl at a dinner table after the meal, warm evening lamp light, wooden tones

Chống lãng phí thực phẩm trong gia đình bắt đầu bằng việc biết nhà mình đang bỏ đi cái gì: thường là cơm nấu dư, rau mua về quên trong ngăn mát, và món thừa không ai muốn ăn lại. Ba việc giải quyết phần lớn: đong gạo theo số người ăn thật, xếp tủ lạnh sao cho đồ cần ăn trước nằm ngay trước mắt, và có sẵn vài cách biến đồ thừa thành món mới.

Đồ ăn bỏ đi vừa tốn tiền vừa làm thùng rác bếp nặng mùi, nhanh đầy. Bài dưới đây đi từ cách ghi chép một tuần, cách đong gạo, cách xếp tủ lạnh, chuyện đọc hạn dùng trên bao bì, bảng gợi ý món từ đồ thừa, một bữa dọn tủ mỗi tuần, cho đến những ranh giới an toàn mà tiếc đến đâu cũng không được vượt.

Ghi một tuần để biết nhà mình bỏ đi cái gì

Đặt một tờ giấy và cây bút cạnh thùng rác bếp. Mỗi lần đổ đồ ăn đi, ghi ba thứ: món gì, khoảng bao nhiêu, vì sao. Lý do chỉ cần một trong mấy chữ: nấu dư, để quên, hỏng, không ai thích, hết hạn. Không cần cân đo chính xác, chỉ cần đủ để thấy mẫu lặp lại.

Nhà anh Minh ở chung cư, hai vợ chồng và một bé gái, ghi một tuần thấy thế này: cơm dư năm lần, mỗi lần khoảng một bát; rau cải mua hai bó, một bó héo vàng trong ngăn rau; nửa hộp sữa chua quá hạn; một đĩa cá chiên ăn dở không ai đụng lại. Không có món nào lớn, nhưng cộng lại gần bằng hai bữa của cả nhà.

Con số đó cho thấy hai việc cần sửa trước: lượng gạo và cách mua rau. Mỗi nhà một khác. Có nhà bỏ đi nhiều nhất là trái cây mua theo khuyến mãi, có nhà là đồ ăn đặt ngoài gọi dư. Ghi chép giúp bạn sửa đúng chỗ thay vì làm theo một danh sách mẹo chung chung.

Sau tuần đầu, cất tờ giấy đi. Một tháng sau ghi lại thêm một tuần để so. Nếu cột lý do "nấu dư" đã gần như biến mất mà cột "để quên" vẫn còn, bạn biết việc tiếp theo là sắp xếp lại tủ lạnh chứ không phải nấu ít hơn.

Nấu vừa đủ: đong gạo theo người ăn thật

Cơm dư là thứ bị bỏ nhiều nhất ở nhiều nhà, vì ai cũng sợ thiếu. Cách dưới đây không cần cân, chỉ cần một dụng cụ đong cố định:

  1. Chọn một dụng cụ đong duy nhất, ví dụ một cái lon hay cốc nhựa, và chỉ dùng nó để đong gạo. Đổi dụng cụ là mất mốc.
  2. Ba ngày đầu nấu như thường, ghi số lon và lượng cơm còn dư sau bữa.
  3. Ngày thứ tư bớt nửa lon nếu ngày nào cũng dư. Theo dõi thêm vài ngày.
  4. Ghi ra một mảnh giấy dán trong cửa tủ bếp: bữa thường bao nhiêu lon, bữa có con về ăn thêm bao nhiêu, bữa có khách bao nhiêu.
  5. Nếu vẫn sợ thiếu, nấu vừa đủ và để sẵn một gói mì hay bánh mì cho người còn đói, thay vì nấu dư cả nồi.
  6. Với thức ăn, áp dụng cùng nguyên tắc: một con số quen cho bữa thường, ví dụ ba lạng thịt cho ba người, rồi chỉnh dần.

Cơm thỉnh thoảng vẫn dư, đó là chuyện bình thường. Khác biệt là bạn biết trước nó sẽ thành món gì cho bữa sáng hôm sau, như cơm rang hay cháo, chứ không để nó nằm trong nồi cơm điện đến khi khô cứng.

Đồ ăn đặt ngoài cũng nên tính theo cách đó. Gọi món cho bốn người thường chỉ cần ba suất kèm một món rau thêm; gọi thiếu thì gọi thêm, nhanh hơn nhiều so với việc đổ đi nửa hộp. Khi đặt, ghi chú không lấy thìa nĩa, nước chấm thừa nếu nhà đã có sẵn.

Xếp tủ lạnh theo kiểu "ăn trước"

Một ngăn hoặc một khay "ăn trước". Dành tầng ngang tầm mắt cho đồ thừa và đồ sắp hỏng. Ai mở tủ cũng thấy nó đầu tiên. Đồ mới mua đặt ra sau hoặc xuống dưới.

Hộp trong suốt cho đồ thừa. Đồ thừa trong hộp đục hoặc trong bát úp đĩa dễ bị quên. Dán băng dính giấy ghi ngày cất nếu nhà hay quên.

Rau xử lý ngay khi về. Nhặt bỏ lá dập, để ráo, quấn khăn hoặc cho vào hộp lót khăn sạch rồi mới cất. Rau còn ướt nhét thẳng vào ngăn rau là cách nhanh nhất làm rau úng.

Đồ sống tầng dưới cùng. Thịt cá sống để ở tầng thấp nhất, trong hộp kín, để nước rỉ không nhỏ xuống đồ chín. Đây là việc an toàn chứ không chỉ để gọn.

Không nhét quá đầy. Tủ chật thì khí lạnh không lưu thông, đồ ở góc nhanh hỏng, và bạn không nhìn thấy gì ở phía sau. Tủ còn trống một phần là tủ dễ quản lý.

Cánh tủ là chỗ ấm nhất. Cánh tủ hợp với nước chấm, nước uống, bơ, mứt. Sữa và trứng nên để bên trong, nơi nhiệt độ ổn định hơn.

Đọc hạn dùng trên bao bì cho đúng

Trên bao bì thực phẩm thường có hạn sử dụng; một số hàng nhập khẩu còn ghi kiểu "dùng tốt nhất trước ngày". Hai cách ghi này nói hai chuyện khác nhau. Hạn sử dụng là mốc an toàn nhà sản xuất cam kết khi bảo quản đúng cách ghi trên bao. Với đồ tươi, sữa, thịt nguội, đồ ăn sẵn để tủ mát, đã quá hạn là bỏ, không thử.

"Dùng tốt nhất trước" thường gặp ở đồ khô, bánh quy, ngũ cốc, gia vị. Sau mốc này hương vị và độ giòn có thể giảm. Nhiều người vẫn dùng nếu bao bì còn nguyên, không ẩm, không mùi lạ, nhưng đó là cân nhắc của từng nhà; khi nghi ngờ thì bỏ, và với người già, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai nên giữ chặt mốc trên bao.

Hai thói quen đơn giản giúp ít đồ quá hạn hơn: khi mua, kéo hàng ở phía sau kệ chỉ khi bạn biết mình dùng chậm; khi cất, xếp hạn gần ra trước. Mỗi tuần nhìn qua tủ lạnh và tủ đồ khô một lượt trước khi đi chợ. Món sắp đến hạn đưa vào thực đơn hai ngày tới.

Một lưu ý nữa: hạn ghi trên bao chỉ đúng khi bao còn nguyên. Hộp sữa đã mở, gói xúc xích đã bóc thì phải dùng trong thời gian ghi ở dòng "sau khi mở", thường ngắn hơn nhiều.

Biến đồ thừa thành bữa mới

Đồ thừa bị bỏ phần lớn vì ăn lại món y hệt thì chán. Đổi hình dạng món là cả nhà ăn hết. Bảng sau là những cách đã quen ở nhiều bếp Việt:

Đồ thừaThành mónLưu ý an toàn
Cơm nguộiCơm rang trứng, cháo, cơm cháyCất tủ lạnh sớm sau bữa, không để ngoài qua đêm
Thịt kho, gà luộcNhân bánh mì, xôi, miến trộnHâm nóng kỹ một lần, không hâm đi hâm lại
Cá chiênCá sốt cà chua, gỡ thịt làm chà bông nhanhGỡ hết xương nếu cho trẻ nhỏ
Rau luộc còn dưXào tỏi, nấu canh, trộn gỏiRau đã luộc ăn trong ngày, để lâu nhanh chua
Chuối, đu đủ chín nẫuSinh tố, bánh chuối, kem chuối đôngBỏ phần đã lên men, có mùi rượu
Bánh mì cứngBánh mì nướng bơ tỏi, vụn bánh mì để chiên xùBỏ nếu có đốm mốc, không cắt bỏ phần mốc rồi ăn
Nước luộc gà, luộc rauNấu canh, nấu cháo, nấu mìĐể nguội nhanh, cất tủ lạnh, dùng trong một hai ngày

Một nguyên tắc quan trọng: đồ thừa chỉ nên hâm nóng một lần trước khi ăn. Lấy ra lượng vừa ăn, phần còn lại để nguyên trong tủ. Món đã hâm rồi để nguội lại thì đừng cất tiếp.

Một bữa dọn tủ mỗi tuần

Nhiều nhà giữ được tủ lạnh gọn nhờ một bữa cố định mỗi tuần chỉ nấu từ những gì còn trong tủ. Ví dụ ở nhà anh Minh là bữa tối thứ năm, trước ngày đi chợ lớn:

  1. Sáng thứ năm mở tủ lạnh, lấy hết đồ thừa, rau còn lại, đồ sắp hết hạn ra đặt trên bàn.
  2. Loại ngay món đã hỏng, có mùi, có mốc. Không tiếc.
  3. Nhìn những gì còn lại, chọn một món chính: thường là cơm rang thập cẩm, miến xào, cháo, canh rau tổng hợp hoặc bánh mì kẹp.
  4. Chỉ mua thêm một hai thứ thật cần như trứng, hành lá để ghép món.
  5. Sau bữa, lau sạch các ngăn tủ lạnh đã trống, ghi lại những gì cần mua cho tuần mới.

Bữa dọn tủ không cần ngon như bữa thường. Mục đích là tủ sạch trước khi đồ mới vào, và cả nhà thấy trong một tuần mình mua dư những gì. Sau vài tuần, danh sách đi chợ sẽ tự ngắn lại.

Lỗi hay gặp và những ranh giới không vượt

Chống lãng phí không có nghĩa là ăn bằng được mọi thứ. Những lỗi dưới đây vừa làm phí tiền vừa có thể ảnh hưởng sức khoẻ:

  • Tiếc nên ăn đồ đã có dấu hiệu hỏng. Mùi chua lạ, nhớt, mốc, bao bì phồng là bỏ. Tiết kiệm vài bát canh không đáng bằng một trận đau bụng.
  • Để đồ ăn thừa ngoài nhiệt độ phòng quá lâu. Sau bữa nên cất tủ lạnh sớm, nhất là trời nóng.
  • Mua theo khuyến mãi mua nhiều tặng thêm. Rẻ trên mỗi đơn vị nhưng nếu phải bỏ một nửa thì đắt hơn.
  • Ép người lớn tuổi ăn đồ thừa. Người già hay tiếc của, ăn cả đồ để lâu. Chia phần nhỏ và hỏi khéo, đừng để họ một mình xử lý đồ thừa.
  • Đi chợ khi đói. Mua nhiều hơn cần, nhất là đồ ăn sẵn.
  • Không có chỗ cho đồ thừa trong tủ. Tủ chật thì đồ thừa bị nhét vào góc rồi quên. Dọn trống một khay trước.
  • Cấp đông mọi thứ rồi quên. Ngăn đá không phải kho vô hạn. Đồ cấp đông nên có tên và ngày, xếp đồ cũ ra trước, mỗi tháng nhìn lại một lần.
  • Để trẻ tự lấy quá nhiều. Con lấy đầy bát rồi bỏ dở. Cho con lấy ít, ăn hết thì lấy thêm; đây cũng là cách dạy con hiểu giá trị của đồ ăn mà không cần mắng.

Câu hỏi thường gặp

Cơm nguội để tủ lạnh được bao lâu?

Nên cất cơm nguội vào tủ lạnh sớm sau bữa, đậy kín, và dùng trong khoảng một hai ngày. Khi dùng thì hâm hoặc rang nóng kỹ. Cơm đã để ngoài nhiệt độ phòng qua đêm thì không nên tiếc.

Đồ ăn quá hạn một ngày có ăn được không?

Với đồ tươi, sữa, thịt nguội và đồ ăn sẵn để tủ mát thì quá hạn là nên bỏ. Đồ khô ghi dùng tốt nhất trước ngày thì chất lượng có thể giảm, khi bao bì không còn nguyên hoặc có mùi lạ thì bỏ.

Làm sao để cả nhà chịu ăn đồ thừa?

Đổi món thay vì dọn lại y nguyên: cơm thành cơm rang, gà luộc thành miến trộn, rau luộc thành canh. Chia lượng nhỏ, ăn sớm trong ngày hôm sau, và đừng để đồ thừa chiếm cả bữa.

Rau mua về hay bị héo, nên làm gì?

Mua rau ăn lá đủ cho hai ba ngày, xử lý ngay khi về: nhặt lá dập, để ráo, quấn khăn sạch hoặc cho vào hộp lót khăn rồi cất ngăn rau. Rau củ chắc như bí, cà rốt có thể mua nhiều hơn.

Đồ ăn thừa có nên hâm lại nhiều lần không?

Không nên. Chỉ lấy lượng vừa ăn ra hâm nóng kỹ một lần, phần còn lại để nguyên trong tủ lạnh. Món đã hâm rồi để nguội lại thì không nên cất tiếp để ăn bữa sau.

Thực phẩm bỏ đi rồi thì xử lý thế nào cho ít rác?

Vỏ rau củ, bã trà, bã cà phê có thể đưa vào thùng ủ nếu nhà có. Phần còn lại phân loại vào nhóm rác thực phẩm theo hướng dẫn của nơi bạn ở, để riêng và đậy kín cho đỡ mùi.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138