Xà phòng bánh thay sữa tắm được cho hầu hết người lớn, và một bánh dùng đúng cách thường bền hơn bạn nghĩ. Điều làm nhiều nhà bỏ cuộc không phải là da khô hay mùi thơm, mà là bánh xà phòng nằm trong vũng nước, nhũn ra một nửa sau một tuần. Giải quyết được chuyện khay để là giải quyết được phần lớn.
Mục dưới giúp bạn phân biệt mấy kiểu bánh đang bán, chọn theo da của từng người trong nhà, bố trí kệ cho bánh khô nhanh, cắt bánh để dùng chung mà vẫn vệ sinh, và nhận ra khi nào nên giữ một chai sữa tắm dịu cho người đặc biệt.
Ba kiểu "xà phòng bánh" đang bán và khác nhau ở đâu
Cùng là một cục cứng, nhưng bên trong có thể là ba thứ khác nhau. Biết loại nào thì đoán được cảm giác sau khi tắm.
| Kiểu bánh | Bản chất | Cảm giác khi dùng | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Xà phòng truyền thống | Dầu hoặc mỡ nấu với xút, ra muối của axit béo | Bọt nhiều, sạch kin kít, có thể hơi khô da | Da thường đến dầu, người hay ra mồ hôi |
| Xà phòng thủ công nấu lạnh | Như trên nhưng giữ lại một phần dầu chưa phản ứng và glyxerin | Mềm da hơn, bánh mau mòn hơn | Da thường đến khô, người thích mùi nhẹ |
| Bánh tắm "syndet" | Chất hoạt động bề mặt tổng hợp nén thành bánh, không phải xà phòng theo nghĩa hoá học | Ít kin kít, độ pH gần da hơn | Da nhạy cảm, da khô, người trước đây quen sữa tắm |
| Bánh "dưỡng" có thêm bơ, sữa | Một trong ba loại trên cộng chất dưỡng | Trơn, ít khô | Mùa hanh khô, người lớn tuổi |
Trên bao bì, phần thành phần sẽ cho bạn biết loại nào: thấy "sodium ...ate" như sodium palmate, sodium cocoate là xà phòng nấu từ dầu; thấy tên chất hoạt động bề mặt dài như sodium cocoyl isethionate đứng đầu là bánh syndet. Không cần nhớ hết, chỉ cần biết hai nhóm có cảm giác khác nhau.
Chọn bánh theo da từng người trong nhà
Da dầu, hay đổ mồ hôi. Xà phòng truyền thống hoặc nấu lạnh đều được. Người làm việc ngoài trời, chơi thể thao thường thích cảm giác sạch kin kít của loại này.
Da khô, hay ngứa về mùa hanh. Ưu tiên bánh syndet hoặc bánh nấu lạnh không mùi, dùng nước ấm chứ không nóng, tắm ngắn và thoa kem dưỡng ngay khi da còn ẩm.
Da nhạy cảm, viêm da cơ địa, chàm. Đừng tự đổi. Hỏi bác sĩ da liễu đang theo dõi bạn xem loại sản phẩm nào phù hợp; nhiều người được khuyên dùng một sản phẩm cụ thể, và đổi đột ngột có thể làm bệnh bùng lên.
Trẻ nhỏ và trẻ sơ sinh. Làn da bé mỏng và dễ khô. Nhà bạn vẫn có thể giữ sữa tắm dành cho trẻ theo lời khuyên của bác sĩ nhi; sống ít rác không có nghĩa là bắt cả nhà đổi cùng một lúc.
Người lớn tuổi. Da mỏng, hay khô. Bánh không mùi, có dưỡng, cầm vừa tay; khay để xà phòng đặt ở tầm thấp, chỗ không phải với để tránh trượt ngã.
Mùi hương. Tinh dầu và hương liệu là nguồn gây kích ứng thường gặp. Ai từng bị nổi mẩn với sản phẩm thơm thì chọn loại ghi không mùi hoặc không hương liệu.
Khay để và cách dùng để bánh không nhũn
Một bánh xà phòng nằm khô giữa các lần tắm có thể dùng gấp đôi thời gian so với bánh nằm trong nước. Đây là cách sắp xếp đơn giản nhất:
- Chọn khay có khe hở hoặc nan, nước chảy xuống được. Khay đặc như chiếc đĩa là nguyên nhân số một khiến xà phòng nhũn.
- Đặt khay ở chỗ vòi sen không xối thẳng vào. Kệ góc xa vòi, bậu cửa sổ, hay một móc treo cạnh gương đều được.
- Tắm xong, xả nhanh mặt bánh cho hết bọt rồi đặt lên khay, mặt có nhiều bọt hướng lên để khô trước.
- Nếu dùng xơ mướp, khăn mặt để tạo bọt thì xoa bánh lên xơ thay vì ngâm bánh trong nước. Xơ mướp phơi khô riêng.
- Bánh mới mua chưa dùng tới thì cất trong hộp giấy, ở chỗ khô thoáng. Bánh để lâu càng khô, càng bền khi dùng.
- Mỗi tuần rửa khay một lần. Lớp nhờn dưới khay chính là xà phòng tan ra, vẫn dùng được để rửa tay nếu bạn chịu khó gạt vào chung một bánh.
Mẹo của nhà anh Tuấn ở dãy trọ: dùng một túi lưới đựng hành tỏi cũ, cho bánh xà phòng vào và treo lên móc. Bánh khô nhanh, lưới lại tạo bọt nhanh, khi bánh còn nhỏ thì vẫn nằm trong túi chứ không trôi xuống cống.
Dùng chung trong gia đình: cắt bánh và phân chia
Câu hỏi đầu tiên khi đổi sang xà phòng bánh thường là "dùng chung một cục có vệ sinh không". Xà phòng là chất làm sạch, nhưng mặt bánh ướt vẫn có thể giữ lại một ít bụi bẩn từ tay người dùng trước. Vài cách nhiều nhà áp dụng:
- Cắt bánh lớn thành hai hoặc ba miếng bằng dao bếp ngâm nước ấm, mỗi người một miếng riêng, đặt trên khay riêng hoặc túi lưới riêng màu khác nhau.
- Xả mặt bánh dưới vòi vài giây trước khi dùng, xả lại sau khi dùng. Bước này loại phần lớn những gì người trước để lại.
- Bánh rửa tay ở bồn rửa mặt tách riêng với bánh tắm, vì bồn rửa tay được dùng sau khi đi vệ sinh, nấu ăn, làm vườn.
- Người đang có vết thương hở, nấm da, bệnh ngoài da thì dùng bánh riêng hoặc sản phẩm do bác sĩ chỉ định.
- Miếng xà phòng nhỏ còn sót lại không vứt: ép vào bánh mới khi cả hai còn ướt, hoặc gom vào túi lưới làm bánh rửa tay ngoài sân.
Nếu thành viên nào trong nhà vẫn ngại, cứ để họ giữ chai sữa tắm và đổi dần. Đổi được ba trên bốn người đã là bớt ba chai nhựa mỗi lần mua.
Mang xà phòng bánh đi công tác, đi du lịch
Đây là lúc xà phòng bánh có lợi thế rõ: không phải chiết vào chai nhỏ, không lo đổ trong vali, và nhiều hãng bay không xếp nó vào nhóm chất lỏng. Cái khó là cất bánh còn ướt khi phải trả phòng sớm.
Cách gọn nhất là cắt một miếng nhỏ vừa đủ số ngày đi, chừng bằng hai đốt ngón tay cho ba bốn ngày. Mang theo hộp thiếc nhỏ có nắp, hoặc hộp nhựa cũ dùng lại, lót dưới một miếng xơ mướp mỏng để bánh không nằm trong nước đọng. Sáng trả phòng, lau bánh bằng khăn giấy hay khăn tay rồi mới đóng hộp, tối tới nơi mở ra phơi ngay.
Đi bụi, cắm trại thì nhớ một điều: không xoa xà phòng rồi xả trực tiếp xuống suối, hồ. Lấy nước lên xô, tắm cách mép nước một khoảng, đổ nước thải xuống đất để đất lọc. Xà phòng "tự nhiên" vẫn là chất tẩy, vẫn hại cá và sinh vật nhỏ trong nước nếu đổ thẳng vào.
Một năm tắm bằng bánh hay bằng chai: số liệu giả định
Không có giá thật ở đây, chỉ là một phép tính giả định để bạn hình dung khối lượng rác và cách tính cho nhà mình.
| Mục | Sữa tắm chai (giả định) | Xà phòng bánh (giả định) |
|---|---|---|
| Một người dùng trong một năm | Khoảng 6 chai cỡ trung | Khoảng 6 đến 8 bánh nếu để khô, 12 bánh nếu để nhũn |
| Bao bì thải ra | 6 chai nhựa kèm 6 vòi bơm có lò xo kim loại | 6 đến 8 hộp giấy hoặc giấy gói |
| Khả năng phân loại | Chai tái chế được nếu rửa sạch, vòi bơm hầu như không | Giấy gói khô cho vào nhóm giấy |
| Thứ dễ lãng phí | Dốc ngược chai vẫn còn sót | Bánh nhũn trong khay đặc |
Cách tính cho nhà mình: đếm số chai sữa tắm bạn đã mua trong ba tháng qua, nhân bốn. Sau ba tháng dùng bánh, đếm số bánh đã hết rồi so. Nếu số bánh nhiều bất thường, thường là do khay để chứ không phải do xà phòng kém.
Lỗi hay gặp và khi nào nên dừng
Đổi sang xà phòng bánh không có gì khó, nhưng những lỗi sau làm nhiều người tưởng bánh không hợp với mình:
- Mua bánh thủ công rất mềm, đặt trong khay đặc, một tuần mất nửa bánh rồi kết luận "xà phòng bánh tốn".
- Chà trực tiếp bánh lên da mặt mạnh tay. Da mặt mỏng hơn da thân, nên tạo bọt trên tay rồi mới rửa, hoặc dùng sản phẩm rửa mặt riêng.
- Đổi một lúc sang loại có tinh dầu nồng, tắm xong ngứa, không biết do mùi hay do xà phòng.
- Mua thật nhiều bánh "cho rẻ" rồi để trong phòng tắm ẩm, bánh chảy dầu và có mùi ôi.
- Bỏ sữa tắm đang dùng dở cho "đúng tinh thần". Dùng hết rồi mới đổi là ít rác hơn.
Nên dừng và hỏi bác sĩ nếu sau khi đổi, da bạn khô nứt, đỏ, ngứa kéo dài hơn một hai tuần dù đã thử bánh dịu hơn. Đôi khi da bạn hợp với một sản phẩm cụ thể hơn; sống ít rác ở những chỗ khác bù lại vẫn được.
Áp vào nhà bạn: thứ tự đổi trong ba tháng
Đổi thói quen tắm của cả nhà không cần một cuộc họp gia đình. Làm từ từ theo thứ tự dưới đây để không ai thấy bị ép:
- Tháng một: thay chai nước rửa tay ở bồn rửa mặt bằng một bánh xà phòng trên khay có khe. Đây là chỗ dễ đổi nhất vì ai cũng quen.
- Cùng tháng đó, người muốn thử nhất trong nhà đổi sữa tắm sang bánh. Mua hai loại bánh khác nhau, mỗi loại một bánh, để so.
- Tháng hai: chai sữa tắm chung dùng hết thì không mua lại, cắt bánh đã chọn chia cho những người sẵn lòng.
- Tháng ba: nhìn lại da của từng người. Ai khô ngứa thì đổi sang bánh dịu hơn hoặc quay lại chai cũ, không ép.
- Ghi vào sổ chợ: loại bánh, số bánh đã dùng mỗi tháng, để lần sau mua đúng lượng, không tích trữ.
Nhà chị Hoa có hai con nhỏ và bà nội. Sau ba tháng, bố mẹ và đứa lớn dùng bánh, bà dùng bánh có dưỡng, bé út vẫn dùng sữa tắm trẻ em theo lời bác sĩ. Kệ phòng tắm bớt được ba chai, và không ai phàn nàn.
Câu hỏi thường gặp
Xà phòng bánh có làm khô da hơn sữa tắm không?
Xà phòng truyền thống có độ kiềm cao hơn da nên một số người thấy khô, nhất là mùa hanh. Bánh syndet hoặc bánh nấu lạnh nhiều dầu ít khô hơn. Tắm nước ấm, tắm ngắn và thoa dưỡng khi da còn ẩm giúp nhiều hơn việc chọn bánh.
Dùng chung một bánh xà phòng có lây bệnh không?
Với người khoẻ trong cùng nhà, xả mặt bánh trước và sau khi dùng là đủ cho hầu hết trường hợp. Người có vết thương hở, nấm da hay bệnh ngoài da thì nên dùng bánh riêng theo lời khuyên của bác sĩ.
Một bánh xà phòng dùng được bao lâu?
Tuỳ cỡ bánh, độ cứng và cách để. Một bánh cỡ phổ biến để khô trên khay có khe thường dùng được khoảng một tháng rưỡi đến hai tháng cho một người; để trong khay đặc có thể chỉ còn một nửa thời gian.
Xà phòng bánh có dùng gội đầu được không?
Một số người dùng được, nhưng xà phòng truyền thống gặp nước cứng dễ để lại cặn làm tóc rít và xỉn. Nếu muốn bỏ chai dầu gội, nên chọn dầu gội dạng bánh được làm riêng cho tóc thay vì dùng chung bánh tắm.
Mảnh xà phòng vụn còn lại làm gì cho hết?
Ép mảnh vụn vào bánh mới khi cả hai còn ướt, để khô một đêm là dính. Hoặc gom nhiều mảnh vào túi lưới treo cạnh vòi ngoài sân để rửa tay, hoặc dùng chà vết bẩn cổ áo trước khi giặt.
Giấy gói xà phòng bánh bỏ vào nhóm rác nào?
Giấy gói khô và sạch cho vào nhóm giấy tái chế. Nếu giấy dính dầu, ướt nhũn hoặc có lớp tráng bóng thì bỏ vào nhóm rác còn lại, vì giấy bẩn làm hỏng cả mẻ giấy thu gom.