Muốn tìm nơi mua hàng refill gần nhà, đừng chỉ tìm chữ "cửa hàng refill": ở thành phố lớn hỏi trong các nhóm sống xanh của khu mình và tìm trên bản đồ điện thoại; ở tỉnh nhỏ và nông thôn, nơi bán theo cân thường là chợ, sạp đồ khô, tiệm tạp hoá đong lẻ dầu ăn, nước mắm, và người làm nước rửa chén tại nhà. Nhắn hỏi trước khi đến để biết họ có đong vào vỏ của khách không.
Bài không liệt kê địa chỉ cửa hàng nào, vì cửa hàng nhỏ mở và đóng liên tục, danh sách nào cũng nhanh cũ. Thay vào đó là cách tìm theo từng vùng, bảng các loại nơi bán và món mua được, mẫu tin nhắn hỏi trước, phương án khi gần nhà không có chỗ nào, và cách đánh giá một chỗ mới sau lần mua đầu.
Nơi nào bán hàng không bao bì, không chỉ cửa hàng refill
Trước khi đi tìm xa, nhìn lại quanh nhà. Rất nhiều nơi đã bán theo cân, theo lít từ trước khi có chữ refill; chỉ là ta quen nhận túi nilon của họ.
- Sạp gạo, sạp đồ khô ở chợ: gạo, đậu, lạc, mè, hành tỏi khô, gia vị, miến, bún khô.
- Tiệm tạp hoá lâu năm trong xóm: nhiều nơi vẫn đong lẻ dầu ăn, nước mắm, giấm, rượu nấu ăn từ can lớn.
- Lò bánh mì, tiệm bánh: đưa túi vải hoặc hộp của mình thay túi nilon.
- Hàng thịt, hàng cá, hàng đậu phụ: đưa hộp có nắp, nhiều người bán vui vẻ cho thẳng vào.
- Người làm nước rửa chén, nước lau sàn bồ hòn tại nhà, bán qua nhóm khu dân cư.
- Cửa hàng refill, cửa hàng sản phẩm xanh: đủ nhóm tẩy rửa, chăm sóc cơ thể, hạt.
- Một số siêu thị, cửa hàng tiện lợi có quầy bán lẻ theo cân cho hạt, ngũ cốc; hỏi xem có cho dùng hộp của khách không.
Nhìn theo cách này, ở đâu cũng có ít nhất vài món mua được không bao bì. Cửa hàng refill chỉ là nơi gom nhiều món nhất vào một chỗ.
Ở thành phố lớn: tìm theo thứ tự này
Thành phố lớn thường có vài cửa hàng refill rải rác, nhưng có thể nằm xa nhà bạn. Tìm theo thứ tự dưới đây để ra chỗ gần mà ổn.
- Hỏi trong nhóm cư dân của chung cư hoặc khu phố: "Quanh đây có chỗ nào bán nước giặt đong lẻ, mang chai tới đong không?" Người cùng khu biết chỗ gần nhất.
- Tìm trên ứng dụng bản đồ với các từ "refill", "zero waste", "đong lẻ", "không bao bì", "sản phẩm xanh"; đọc nhận xét gần đây xem cửa hàng còn mở không.
- Tìm trong các nhóm sống xanh, nhóm giảm rác nhựa của thành phố; thường có bài tổng hợp do thành viên cập nhật.
- Hỏi ở chợ truyền thống gần nhà: sạp đồ khô, tiệm tạp hoá trong chợ có đong lẻ dầu ăn, nước mắm không.
- Nhắn tin hỏi trước theo mẫu ở mục dưới, xác nhận giờ mở cửa và món còn hàng.
- Đi lần đầu kết hợp với việc khác ở gần đó, đừng đi riêng một chuyến xa chỉ để đong.
Nếu có hai lựa chọn, chọn chỗ gần đường bạn hay đi hằng tuần hơn là chỗ đẹp hơn nhưng xa. Thói quen chỉ bền khi nó không bắt bạn đổi lộ trình.
Ở thị xã, thành phố thuộc tỉnh
Ở các đô thị nhỏ hơn, cửa hàng refill đúng nghĩa có thể chỉ có một hai nơi, hoặc chưa có. Nhưng chợ trung tâm thường bán theo cân gần như mọi đồ khô, và tiệm tạp hoá lâu năm vẫn giữ thói quen đong lẻ. Đây là nguồn chính của bạn.
Cách tìm hiệu quả nhất là hỏi người. Hỏi người bán ở sạp gạo quen: "Ở đây có tiệm nào bán nước rửa chén đong lẻ không?" Hỏi trong nhóm phụ huynh của lớp con. Hỏi nhóm mua bán của phường. Ở nơi người ta biết mặt nhau, một câu hỏi trong nhóm thường được trả lời trong vài giờ, kèm cả chỉ đường.
Ngoài ra, một số cửa hàng mỹ phẩm, cửa hàng đồ hữu cơ nhỏ ở tỉnh có bán thêm vài món chiết lẻ như dầu gội, nước giặt, dù không gọi là cửa hàng refill. Họ thường đăng trên trang mạng xã hội của cửa hàng. Tìm theo tên thị xã kèm các từ "chiết lẻ", "đong lẻ", "mang chai".
Nếu không có món tẩy rửa nào đong lẻ được, đừng nản. Bạn vẫn có thể mua đồ khô theo cân ở chợ, chuyển sang can lớn cho nước giặt, và chờ tới khi có chỗ bán.
Ở nông thôn: chợ phiên, tiệm tạp hoá và hàng xóm
Ở nông thôn, chuyện mua theo cân lại tự nhiên hơn thành phố. Gạo nhiều nhà tự có hoặc mua bao ở nhà xay. Đậu, lạc, vừng thường mua của chính người trồng trong xã. Chợ phiên bán đồ khô theo lạng, theo ký. Cái khó là hàng tẩy rửa và chăm sóc cơ thể, vì tiệm tạp hoá ở quê thường chỉ bán gói nhỏ, chai nhỏ.
Ba hướng thường dùng được. Một, hỏi tiệm tạp hoá quen có nhập được nước giặt, nước rửa chén can lớn không, rồi xin đong lẻ cho mình; nhiều chủ tiệm sẵn lòng nếu biết có vài nhà cùng mua. Hai, hỏi trong xóm có ai tự nấu nước rửa chén bồ hòn, bồ kết bán cho hàng xóm không. Ba, rủ vài nhà mua chung một can lớn rồi chia ra chai của từng nhà.
Khi mua của người làm tại nhà, hỏi rõ thành phần, cách dùng và hạn dùng, vì hàng tự làm không có nhãn. Mua thử lượng nhỏ trước. Hàng tự nấu thường dễ hỏng hơn hàng công nghiệp, nên mua đủ dùng vài tuần thôi.
Ở quê, việc mang giỏ, mang thúng đi chợ vẫn còn quen thuộc với người lớn tuổi. Đi chợ với mẹ, với bà một buổi là cách học nhanh nhất xem sạp nào đong vào đồ của khách.
Các loại nơi bán: mua được gì, mang gì
Bảng gom các nguồn ở trên, để bạn biết mỗi chuyến đi cần chuẩn bị vỏ nào.
| Nơi bán | Mua được | Nên mang | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Cửa hàng refill | Tẩy rửa, chăm sóc cơ thể, hạt, gia vị | Chai, can, hũ, túi vải đã ghi số bì | Hỏi giờ mở cửa, món còn hàng |
| Sạp đồ khô ở chợ | Gạo, đậu, hạt, gia vị, miến | Túi vải, hũ | Nói trước để người bán không cho vào túi nilon |
| Tiệm tạp hoá đong lẻ | Dầu ăn, nước mắm, giấm | Chai thuỷ tinh nắp kín | Miệng chai phải vừa phễu của tiệm |
| Người làm tại nhà | Nước rửa chén, nước lau sàn tự nấu | Chai nhựa cũ có nắp | Hỏi thành phần, mua lượng nhỏ |
| Mua chung can lớn | Nước giặt, nước rửa chén | Chai của từng nhà, phễu, ca đong | Chia ngay, không để can mở lâu |
| Quầy bán theo cân ở siêu thị | Hạt, ngũ cốc, đồ khô | Hỏi trước có cho dùng hộp riêng không | Một số nơi chỉ cho dùng túi của quầy |
Không cần tất cả các nguồn. Phần lớn gia đình chỉ cần hai: một chỗ cho đồ khô, một chỗ cho hàng tẩy rửa.
Mẫu tin nhắn hỏi trước khi đến
Cửa hàng nhỏ hay đổi giờ, hết hàng, nghỉ đột xuất. Một tin nhắn trước khi đi giúp bạn khỏi mất chuyến. Có thể chép nguyên các câu dưới đây rồi sửa cho hợp.
- "Chào cửa hàng, mình muốn hỏi cửa hàng có bán nước giặt, nước rửa chén đong lẻ không, mình mang chai của mình tới được không ạ?"
- "Hôm nay cửa hàng mở tới mấy giờ, mình định ghé khoảng năm giờ chiều."
- "Cửa hàng còn gạo lứt, đậu xanh bán theo cân không, mình cần khoảng hai ký gạo lứt."
- "Nếu mình quên vỏ thì cửa hàng có vỏ cho mượn hay bán vỏ không?"
- "Cửa hàng có cân bì giúp khách không, hay khách tự cân?"
- "Mình ở phường bên cạnh, cửa hàng có nhận giao cho khách mang vỏ sẵn không?"
Câu trả lời cũng cho bạn biết thêm về cửa hàng: trả lời rõ, nhanh, kèm giờ mở cửa thường là nơi làm việc cẩn thận. Không trả lời sau vài ngày có thể cửa hàng đã ngưng hoạt động, dù bản đồ vẫn hiện tên.
Khi gần nhà không có chỗ nào: vẫn bớt rác được
Mua can lớn thay chai nhỏ. Một can lớn nước giặt thay cho nhiều chai nhỏ, ít nhựa hơn trên mỗi lít. Chiết ra chai nhỏ dùng hằng ngày, giữ can kín.
Rủ hàng xóm mua chung. Ba bốn nhà chung một can hai mươi lít, mỗi tháng một nhà phụ trách mua và chia. Vừa bớt vỏ, vừa thường được giá tốt hơn.
Đặt vấn đề với tiệm tạp hoá quen. Chủ tiệm biết có khách đều đặn thì sẵn lòng nhập can lớn để đong lẻ. Một danh sách vài nhà đăng ký sẵn giúp họ yên tâm.
Đổi sang dạng không cần chai. Xà phòng cục thay sữa tắm, dầu gội bánh thay dầu gội chai, nếu hợp với người dùng.
Gom chuyến khi lên thành phố. Nếu thỉnh thoảng lên thành phố có cửa hàng refill, mang theo bộ vỏ và đong đủ vài tháng cho hàng ít hỏng như nước giặt, giữ dầu gội ở mức vừa phải.
Sau lần mua đầu: đánh giá một chỗ mới
Lần đầu mua ở một nơi mới, về nhà dành vài phút trả lời mấy câu dưới. Nó giúp bạn quyết định có quay lại không, thay vì chỉ dựa vào cảm giác cửa hàng đẹp hay xấu.
- Chỗ này có nằm trên đường bạn đi hằng tuần không, hay phải đi riêng?
- Người bán có cân bì đúng, tính tiền rõ ràng, chịu trả lời câu hỏi về nguồn hàng không?
- Thùng hàng có đậy kín, muỗng và phễu sạch, khu thực phẩm tách khu tẩy rửa không?
- Món bạn cần nhất có thường xuyên còn hàng không, hay phải hỏi trước mỗi lần?
- Hàng mua về dùng thử một hai tuần có ổn không: giặt sạch, không ngứa da, hạt không mọt?
- Giá mỗi lít, mỗi ký so với cách bạn mua trước đây chênh bao nhiêu?
- Bạn có thấy thoải mái khi quay lại, hay ngại vì bị mời mua thêm đồ không cần?
Nếu phần lớn câu trả lời là có, đó là chỗ đáng giữ. Nếu chỉ một hai câu là không, góp ý nhẹ với cửa hàng; nhiều cửa hàng nhỏ sửa rất nhanh vì họ sống nhờ khách quen. Nếu hàng thực phẩm có dấu hiệu bảo quản kém, chỉ mua món tẩy rửa ở đó và tìm nơi khác cho đồ ăn.
Ghi kết quả vào điện thoại kèm tên đường hoặc mô tả vị trí. Sau vài tháng bạn sẽ có danh sách riêng của mình, sát thực tế hơn mọi danh sách trên mạng.
Câu hỏi thường gặp
Ở tỉnh nhỏ không có cửa hàng refill thì mua hàng đong lẻ ở đâu?
Chợ trung tâm và chợ phiên bán đồ khô theo cân, tiệm tạp hoá lâu năm hay đong lẻ dầu ăn, nước mắm. Hàng tẩy rửa thì hỏi người làm tại nhà hoặc rủ vài nhà mua chung can lớn rồi chia.
Làm sao biết cửa hàng refill còn hoạt động?
Xem nhận xét gần đây trên bản đồ, bài đăng mới trên trang của cửa hàng, rồi nhắn tin hỏi giờ mở cửa. Cửa hàng nhỏ đóng cửa khá thường xuyên, nên đừng đi xa chỉ dựa vào thông tin cũ.
Có nên đi xa để mua hàng refill không?
Nếu phải đi riêng một chuyến xa chỉ để đong vài lít, phần xăng xe và thời gian có thể lớn hơn phần rác bớt được. Gom việc đi đong vào chuyến đi sẵn có, hoặc đong đủ cho vài tháng.
Mua nước rửa chén tự làm của hàng xóm có an toàn không?
Hỏi rõ thành phần, cách nấu và hạn dùng; mua lượng nhỏ để thử; đeo găng nếu da tay nhạy cảm. Hàng tự làm không có nhãn, nên ghi lại thông tin người bán nói để lần sau đối chiếu.
Mua chung can lớn với hàng xóm cần chú ý gì?
Thống nhất loại hàng, cách chia tiền theo lít, người giữ can và lịch chia. Chia ngay sau khi mua vào chai của từng nhà, mỗi chai ghi tên, đừng để can mở dùng dần nhiều tháng.
Cửa hàng không cho dùng hộp riêng thì phải làm sao?
Hỏi lý do, thường là chuyện vệ sinh hoặc cân bì. Bạn có thể đề nghị cân hộp trước và để người bán tự đong. Nếu họ vẫn không đồng ý, tôn trọng quy định và tìm nơi khác cho món đó.