ThanThien.comThân Thiện
Thay đồ nhựa dùng một lần

Sống ít nhựa bắt đầu từ đâu: lộ trình 30 ngày cho gia đình mới làm quen

Bắt đầu sống ít nhựa từ món dùng nhiều nhất chứ không phải mua cả bộ đồ xanh: lộ trình bốn tuần, việc từng tuần, lỗi người mới hay mắc và cách kéo cả nhà theo.

A Vietnamese mother and teenage son sort plastic cups and bags on a kitchen floor at home, seen from above, afternoon daylight, muted green and white tones

Sống ít nhựa nên bắt đầu từ món đồ nhựa dùng một lần mà nhà bạn thải ra nhiều nhất, không phải từ việc mua một bộ đồ tre, ống hút inox hay túi vải cho đủ bộ. Với phần lớn gia đình ở thành phố, ba thứ đứng đầu là túi nilon đi chợ, ly đồ uống mang đi và hộp đựng đồ ăn đặt về. Bớt được một trong ba thứ đó trong tháng đầu đã là thay đổi thật, nhìn thấy được ngay ở thùng rác.

Dưới đây là lộ trình bốn tuần mà nhiều nhà đã đi qua: tuần đầu chỉ quan sát, tuần hai đổi một thói quen, tuần ba thêm món thứ hai, tuần bốn soát lại và giữ nhịp. Kèm theo là những thứ không cần mua, những lỗi người mới hay mắc, và cách để người trong nhà không thấy mình đang bị "giáo dục".

Vì sao không nên bắt đầu bằng việc đi mua đồ "xanh"

Phản xạ đầu tiên của nhiều người khi muốn sống ít nhựa là đặt mua một loạt món: bàn chải tre, ống hút thép, túi lưới, hộp cơm inox, bình giữ nhiệt mới. Mấy tuần sau, nửa số đó nằm trong ngăn kéo vì không hợp thói quen, còn túi nilon vẫn về nhà đều đặn mỗi sáng đi chợ.

Món đồ thay thế nào cũng tốn nguyên liệu và năng lượng để làm ra. Một cái túi vải chỉ "có lời" cho môi trường khi được dùng nhiều lần, rất nhiều lần; một cái bình mới chỉ có ý nghĩa nếu nó thay được chai nước bạn đang mua mỗi ngày. Mua đồ xanh mà không dùng thì cũng thành rác, chỉ là rác đắt tiền hơn.

Nhà bạn gần như chắc chắn đã có sẵn nhiều thứ dùng được: túi vải nhận làm quà ở hội nghị, hộp nhựa cứng đựng đồ ăn còn tốt, bình nước của con, hũ thuỷ tinh đựng mứt Tết. Bắt đầu bằng đồ có sẵn vừa đỡ tiền, vừa cho bạn biết mình thật sự cần gì trước khi mua.

Một nguyên tắc dễ nhớ: chỉ mua món thay thế khi đã thử làm thiếu nó ít nhất hai tuần bằng đồ trong nhà và thấy vướng thật. Lúc đó bạn mua đúng cỡ, đúng loại, và món đồ đó sẽ được dùng tới mòn.

Lộ trình bốn tuần: mỗi tuần làm gì

Bảng sau giả định một nhà bốn người ở chung cư, đi chợ ba buổi một tuần và thỉnh thoảng đặt đồ ăn. Bạn đổi thứ tự cho hợp nhà mình, miễn mỗi tuần chỉ thêm một việc.

TuầnViệc chínhDấu hiệu làm được
Tuần 1Không đổi gì, chỉ để riêng rác nhựa vào một túi và ghi lại món nào nhiều nhấtCó danh sách ba món nhựa ra nhiều nhất
Tuần 2Đổi món đứng đầu danh sách (thường là túi nilon đi chợ) bằng đồ có sẵnSố túi mang về giảm còn khoảng một nửa
Tuần 3Thêm món thứ hai (ly mang đi, hộp đồ ăn hoặc chai nước)Món thứ nhất đã thành thói quen, không phải nhắc
Tuần 4Đếm lại túi rác nhựa, so với tuần 1, quyết định có cần mua gì khôngBiết rõ món nào giữ được, món nào còn vướng

Không có ô nào ghi "không dùng nhựa nữa". Mục tiêu tháng đầu là bớt, không phải hết. Nhà làm được tuần hai và tuần ba trơn tru thường tự tìm ra món thứ ba, thứ tư mà không cần ai bày.

Những thứ trong nhà dùng ngay được, khỏi mua

Trước khi mở ứng dụng mua sắm, đi một vòng quanh nhà và lấy ra những món sau. Phần lớn nhà ở thành phố có đủ ít nhất năm trong số này.

  • Túi vải, túi canvas, túi giấy cứng nhận từ sự kiện, cửa hàng quần áo: đủ cho đi chợ, đi siêu thị.
  • Túi nilon cũ còn lành: chính nó cũng là đồ dùng lại được, gấp nhỏ để sẵn trong cốp xe.
  • Hộp nhựa cứng có nắp kín từ lần mua đồ ăn trước: mang đi mua cơm, bún, xôi.
  • Hũ thuỷ tinh rỗng (hũ mứt, hũ chà bông): mang đi mua đậu phụ, mắm, đồ ăn có nước.
  • Bình nước của con hoặc bình giữ nhiệt cũ: thay chai nước mua ngoài.
  • Muỗng, đũa trong bếp: một đôi đũa, một cái muỗng bọc khăn là đủ bộ đi làm.
  • Khăn tay, khăn vải nhỏ: bọc bánh mì, lót hộp, lau tay thay khăn giấy ướt.

Gom những món này vào một chỗ cố định gần cửa ra vào. Đồ để đúng chỗ thì mới nhớ mang; đồ để trong tủ bếp thì gần như chắc chắn quên.

Kéo người trong nhà theo mà không thành chuyện

Làm trước, nói sau. Người nhà thấy bạn đi chợ mang giỏ ba tuần liền sẽ tự hỏi, lúc đó giải thích mới lọt tai. Mở đầu bằng một bài giảng về rác đại dương thì thường nhận lại cái nhìn ngán ngẩm.

Giao cho mỗi người một việc nhỏ có tên. Con lớn giữ phần "mang bình nước đi học", bố giữ phần "túi trong cốp xe". Việc có chủ thì không ai nghĩ đó là việc của riêng bạn.

Không bắt lỗi người lớn tuổi. Bà mang về năm cái túi nilon từ chợ thì cứ gấp lại cất để dùng lần sau. Bà sẽ thấy túi được dùng lại và dần dần tự bớt lấy.

Đừng biến bữa cơm thành buổi kiểm điểm. Hôm ai đó quên ly và mua ly nhựa, bỏ qua. Một gia đình bớt được một nửa rác nhựa mà vui vẻ vẫn hơn một người làm triệt để mà cả nhà khó chịu.

Khen bằng con số. Cuối tháng đặt hai túi rác nhựa tuần 1 và tuần 4 cạnh nhau. Nhìn thấy bằng mắt có sức thuyết phục hơn mọi lời nói.

Lỗi người mới hay mắc trong tháng đầu

  • Đổi năm thứ cùng lúc. Đến tuần thứ hai thì mệt, bỏ hết. Một món một tuần nghe chậm nhưng đi được xa.
  • Mua bộ đồ "zero waste" trọn gói. Trong bộ thường có ống hút, bàn chải, túi lưới mà nhà bạn chưa chắc cần.
  • Đặt mục tiêu "không nhựa". Thuốc men, đồ đông lạnh, đồ cho trẻ sơ sinh nhiều khi chỉ có bao bì nhựa. Ép mình tránh tuyệt đối sẽ thấy thất bại liên tục.
  • Dùng một lần rồi vứt đồ thay thế. Ống hút giấy, hộp bã mía cũng là đồ dùng một lần, chỉ khác chất liệu; dùng lâu dài thì vẫn ra rác.
  • Không chuẩn bị chỗ rửa. Mang hộp đi mua cơm mà về không có chỗ để hộp bẩn thì lần sau lại ngại.
  • Chụp ảnh khoe trước khi thói quen thành hình. Áp lực phải hoàn hảo trước mắt người khác làm nhiều người bỏ cuộc sớm.

Nếu đã mắc một trong những lỗi trên, không sao cả. Quay lại bước một tuần một món là được; đồ đã lỡ mua thì cố gắng dùng cho hết đời của nó.

Áp vào nhà mình: ba kiểu gia đình, ba điểm bắt đầu

Nhà chị Lan ở chung cư, hai vợ chồng đi làm, hai con đi học, tối nào cũng đặt ít nhất một món ăn về. Với nhà này, điểm bắt đầu hợp nhất là hộp đồ ăn: hỏi quán quen có nhận đồ vào hộp mang đến không, và bỏ chọn muỗng nĩa nhựa khi đặt qua ứng dụng.

Nhà anh Tuấn ở thị trấn, mẹ đi chợ mỗi sáng, ít đặt đồ ăn nhưng nhận rất nhiều túi nilon từ chợ. Điểm bắt đầu là giỏ đi chợ và vài túi nhỏ đựng rau, thịt, cá riêng. Ở chợ quê, người bán thường dễ chịu khi khách đưa túi của mình.

Bạn Hà ở trọ một mình, đi làm văn phòng, mua cà phê sáng và trà chiều mỗi ngày. Hai ly nhựa một ngày, mười ly một tuần làm việc. Điểm bắt đầu là một cái ly cá nhân để ở công ty và một cái trong túi xách.

Cách tìm điểm bắt đầu của bạn: nhìn vào thùng rác tối nay, thứ nhựa nào nằm trên cùng nhiều nhất, bắt đầu từ thứ đó. Mỗi nhà một khác, chép nguyên lộ trình của nhà khác thường không ăn khớp.

Những thứ chưa cần đổi trong tháng đầu

Bao bì thuốc và vật tư y tế. Vỉ thuốc, ống tiêm, túi dịch, que thử được làm bằng nhựa vì lý do vô trùng và an toàn. Đây không phải chỗ để tiết kiệm nhựa.

Đồ cho trẻ sơ sinh. Tã, bình sữa, túi trữ sữa: nếu muốn đổi thì hỏi bác sĩ hoặc nữ hộ sinh và tính kỹ sức của người chăm con. Tháng đầu sống ít nhựa không nên đặt thêm áp lực lên người vừa sinh.

Thực phẩm đông lạnh, đồ khô đóng gói. Muốn mua theo cân cần biết chỗ bán và có hũ hộp sẵn; việc này hợp với giai đoạn sau, khi thói quen mang đồ đi đã vững.

Đồ dùng nhựa bền đang có. Rổ, thau, ghế nhựa, hộp đựng đồ chơi không phải đồ dùng một lần. Dùng tới hỏng rồi mới tính.

Những thứ người khác trong nhà rất thích. Trà sữa của con, gói cà phê hoà tan của bố. Để sau, khi cả nhà đã quen với việc ít nhựa ở những món dễ hơn; đụng vào sở thích của người khác sớm quá dễ sinh phản ứng ngược.

Sau tháng đầu: giữ nhịp thế nào

Hết bốn tuần, bạn sẽ có hai thói quen đã đứng được và một danh sách những thứ còn vướng. Đừng vội thêm món mới. Tháng thứ hai nên dành để làm hai thói quen cũ chắc hơn: những hôm mưa, hôm vội, hôm đi xa có giữ được không.

Sau đó mới thêm món tiếp theo, vẫn theo nhịp một món mỗi vài tuần. Thường thứ tự tự nhiên sẽ là: túi đi chợ, ly mang đi, hộp đồ ăn, chai nước, muỗng nĩa, rồi mới tới đồ trong phòng tắm và bếp. Những món sau ít rác hơn nhưng cần đổi đồ lâu dài hơn.

Mỗi quý đếm lại rác nhựa một tuần như tuần đầu tiên. Con số không cần giảm mãi; nó sẽ đi ngang ở một mức hợp với nhà bạn. Đi ngang ở mức đó vài năm liền có ích hơn nhiều so với một tháng không nhựa rồi bỏ hẳn.

Câu hỏi thường gặp

Sống ít nhựa có tốn tiền hơn không?

Trong tháng đầu gần như không, vì phần lớn đồ thay thế đã có sẵn trong nhà. Về lâu dài, mang ly, mang hộp, mang bình còn giúp bớt tiền mua nước đóng chai và đồ dùng một lần. Chỉ tốn khi mua hàng loạt đồ xanh không cần thiết.

Nên bỏ món đồ nhựa nào trước tiên?

Món mà nhà bạn thải ra nhiều nhất trong một tuần bình thường. Với nhiều nhà là túi nilon đi chợ, với người đi làm văn phòng là ly đồ uống mang đi. Đếm thử một tuần sẽ biết, đừng đoán.

Đồ nhựa đang có trong nhà có nên vứt đi để thay đồ inox, thuỷ tinh không?

Không nên. Hộp nhựa, chai nhựa cứng còn tốt cứ dùng tiếp cho tới khi nứt, mờ hoặc có mùi khó rửa. Vứt đồ còn dùng được để mua đồ mới là tạo thêm rác, ngược với mục đích ban đầu.

Người nhà không hợp tác thì làm sao?

Bắt đầu bằng phần việc của chính bạn và để kết quả tự nói. Giao cho mỗi người một việc nhỏ, tránh chê trách. Đa số gia đình dần theo sau vài tháng khi thấy việc này không phiền như tưởng tượng.

Bao lâu thì thói quen ít nhựa thành tự nhiên?

Mỗi thói quen thường cần vài tuần đến vài tháng tuỳ người. Dấu hiệu dễ nhận là bạn không còn phải nhắc mình mang túi hay mang ly nữa. Thêm thói quen mới khi thói quen cũ đã tới mức đó.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138