Một bữa sinh nhật bé ít rác dựa trên ba thay đổi: trang trí bằng thứ dùng lại được nhiều năm, ăn bằng bát đĩa thật (của nhà hoặc mượn), và quà về cho khách là thứ dùng được chứ không phải túi đồ chơi nhựa nhỏ. Chừng đó thôi đã bớt được gần hết túi rác to thường thấy sau mỗi buổi tiệc, mà bé và bạn bè vẫn vui như thường.
Bài này dành cho tiệc tại nhà hoặc ở sân chung cư, khoảng mười đến hai mươi khách nhỏ. Có danh sách chuẩn bị theo tuần, bảng thay thế từng món hay thành rác, cách tính đồ ăn cho vừa, trò chơi không cần đạo cụ dùng một lần, và cách chia việc dọn dẹp sau tiệc. Không phải món nào cũng thay được, và những gia đình khác mang quà gói kín đến cũng là chuyện bình thường; đừng biến buổi vui của bé thành buổi giữ luật.
Món hay thành rác và thứ thay được
Nhìn lại túi rác sau một bữa tiệc sinh nhật trẻ con, phần lớn đến từ mấy món dưới đây:
| Món thường dùng | Thay bằng | Ghi chú |
|---|---|---|
| Bóng bay, bóng nhũ | Dây cờ vải, vòng giấy bé tự cắt từ giấy cũ | Bóng bay vỡ còn nguy hiểm với bé nhỏ nếu cho vào miệng |
| Đĩa, cốc, thìa nhựa | Bát đĩa của nhà, mượn hàng xóm, hoặc thuê | Đánh dấu cốc bằng kẹp gỗ có tên để bé không lấy cốc mới |
| Khăn trải bàn nilon | Khăn vải, chiếu, tấm ga cũ | Giặt được, dùng mỗi năm |
| Mũ giấy in sẵn, phụ kiện chụp ảnh | Vương miện vải hoặc giấy bìa cũ bé tự tô | Làm cùng bé trước tiệc vài ngày |
| Túi quà về đầy đồ nhựa nhỏ | Một món dùng được: bút sáp, hạt giống, bánh tự làm | Xem mục quà về bên dưới |
| Nước đóng chai, nước ngọt lon | Bình nước lớn, nước chanh, trà hoa quả rót cốc | Ít đường, ít vỏ |
| Nến số, pháo giấy | Một cây nến dùng lại nhiều năm, hoặc không nến | Pháo giấy để lại vụn khó dọn |
Không cần thay hết trong năm đầu. Chọn hai ba món dễ nhất, thường là bát đĩa và trang trí, vì đó là phần chiếm nhiều chỗ nhất trong túi rác. Năm sau làm thêm. Dây cờ vải may một lần, nhà mình đã treo bảy mùa sinh nhật cho hai bé, mỗi năm chỉ thêm một lá cờ có tuổi mới.
Chuẩn bị theo tuần, để không chạy đi mua đồ dùng một lần phút chót
Đồ dùng một lần thường xuất hiện vì thiếu thời gian. Lịch dưới đây giả định tiệc vào chiều thứ bảy:
- Hai tuần trước: chốt số khách nhỏ và người lớn đi kèm; hỏi hàng xóm, họ hàng mượn bát đĩa, cốc, ghế nhựa nếu thiếu.
- Mười ngày trước: làm dây cờ, vương miện cùng bé, mỗi tối một chút; bé thích nhất là phần này.
- Một tuần trước: nhắn mời, ghi câu ngắn "Bé nhà mình đang tập sống ít rác, quà không cần gói, hoặc đến chơi thôi là vui rồi".
- Ba ngày trước: lên thực đơn, tính lượng theo số khách; đặt bánh và hỏi tiệm có cho mang hộp riêng đến lấy không.
- Một ngày trước: rửa bát đĩa mượn, xếp sẵn; chuẩn bị ba thùng phân loại rác có ghi rõ bằng hình vẽ.
- Sáng hôm tiệc: treo trang trí, pha đồ uống vào bình lớn, chuẩn bị khăn vải lau tay.
- Sau tiệc: chia việc rửa, phân loại, trả đồ mượn trong hai ngày.
Câu trong lời mời rất quan trọng. Nói nhẹ, không ra điều kiện, và để ngỏ: nhiều khách sẽ hiểu và mang quà gói trong khăn hoặc không gói. Khách vẫn mang quà gói giấy kim tuyến thì cứ cảm ơn, mở ra cẩn thận, giữ giấy gói còn đẹp để dùng lại cho món quà khác. Đừng nhắc gì về chuyện gói quà trong tiệc.
Bát đĩa, đồ uống và bánh: phần lớn nhất của rác
Bát đĩa thật cho trẻ con có vỡ không? Có thể, nên chọn đĩa sứ dày, đĩa inox, hoặc bát nhựa cứng dùng nhiều lần của nhà. Mượn hai ba nhà hàng xóm là đủ cho hai mươi khách. Nhiều phường, xã có chỗ cho thuê bát đĩa đám tiệc; hỏi ở nhà văn hoá hoặc hội phụ nữ khu phố.
Cốc riêng cho từng bé. Kẹp vào quai cốc một chiếc kẹp gỗ đã viết tên hoặc vẽ hình con vật mỗi bé chọn khi đến. Bé không lấy cốc mới mỗi lần uống, số cốc cần rửa giảm hẳn.
Đồ uống. Một bình lớn nước chanh hay trà hoa quả ít đường, rót cho bé từng chút. Nước ngọt lon và hộp sữa nhỏ có ống hút là hai nguồn rác lớn, có thể bỏ hẳn hoặc chỉ để một ít cho người lớn.
Bánh sinh nhật. Hỏi tiệm có bỏ đĩa giấy, dao nhựa, nến kèm không; nhà mình có thì nói không cần. Mang hộp hoặc khay đến lấy nếu tiệm cho phép. Bánh nhỏ vừa đủ thay vì bánh to vì sợ thiếu; phần bánh ăn không hết thường là phần bỏ đi nhiều nhất.
Đồ ăn tay. Món ăn bằng tay như bánh bao nhỏ, xôi nắm, trái cây cắt đỡ cần thìa nĩa. Xiên tre dùng một lần thì thay bằng tăm hay xiên inox nếu đủ, hoặc chấp nhận dùng xiên tre và bỏ đúng thùng.
Tính đồ ăn cho vừa, giả định hai mươi khách
Đồ ăn thừa là rác nhiều nhất mà ít ai tính. Bảng dưới là mức nhà mình thấy vừa cho tiệc chiều hai tiếng, mười hai bé từ ba đến tám tuổi và tám người lớn, con số giả định để bạn điều chỉnh:
| Món | Lượng tham khảo | Mẹo |
|---|---|---|
| Đồ ăn mặn nhỏ (bánh bao, xôi nắm) | Mỗi bé hai đến ba miếng, mỗi người lớn ba miếng | Cho ra từng đĩa, hết mới thêm |
| Trái cây cắt | Khoảng bằng ba đĩa lớn | Cắt dần, phần chưa cắt để dành |
| Bánh sinh nhật | Mỗi người một miếng nhỏ | Trẻ con thường ăn vài thìa rồi bỏ |
| Đồ uống | Mỗi bé hai cốc nhỏ, mỗi người lớn hai cốc | Pha thêm khi gần hết |
Nguyên tắc là cho ra ít, thêm dần. Đồ ăn chưa bày ra thì giữ được, mang tặng hàng xóm hay ăn tiếp hôm sau; đồ đã bày trên bàn có bé bốc tay thì thường phải bỏ. Chuẩn bị sẵn vài hộp có nắp để khách nào muốn mang phần bánh về thì cho, nhớ xin lại hộp sau.
Nếu tiệc có cả người lớn ở lại ăn tối, tính riêng phần đó và hỏi trước ai ở lại. Một bàn người lớn đông hơn dự kiến dễ khiến bạn chạy ra đặt thêm đồ ăn mang về trong hộp xốp, chính là thứ cả buổi tiệc đang cố tránh.
Quà về cho khách nhỏ: thứ dùng được, không phải đồ nhựa vài ngày
Túi quà về là truyền thống mà bé nào cũng mong, nhưng phần lớn đồ chơi nhỏ trong đó thành rác trong tuần. Một vài lựa chọn nhà mình đã dùng:
- Một gói hạt giống rau dễ trồng gói trong giấy báo cũ, kèm câu dặn ngắn vẽ bằng hình.
- Hai cây bút sáp hoặc một cây bút chì màu tốt, buộc bằng sợi len.
- Một chiếc bánh quy tự nướng cùng bé, gói trong giấy nến, đựng túi giấy dùng lại.
- Vương miện, mặt nạ giấy bé đã tự tô trong tiệc, mang về luôn.
- Một cuốn sách cũ còn đẹp, mỗi bé được chọn một cuốn từ giỏ sách nhà mình không đọc nữa.
- Không có quà về: thay bằng một trò chơi mà bé nào cũng được giải thưởng là tràng vỗ tay.
Nếu khách nhỏ còn quá bé, tránh hạt giống và đồ có chi tiết nhỏ. Túi đựng quà dùng túi giấy cũ, túi vải nhỏ may từ vải thừa, hoặc gói khăn tay. Trẻ con không quan tâm túi đẹp hay không, chúng chỉ muốn biết bên trong có gì.
Sinh nhật tổ chức ở lớp: mang gì đến cho ít rác
Hỏi cô giáo trước. Mỗi lớp một lệ: có lớp cho mang bánh và đồ uống, có lớp chỉ cho bánh, có lớp gộp sinh nhật cả tháng làm một. Hỏi rõ số bé, giờ, và lớp có sẵn đĩa cốc không.
Bánh cắt sẵn. Nhờ tiệm cắt sẵn thành miếng nhỏ hoặc làm bánh bông lan nhỏ từng chiếc không cần đĩa. Cô giáo đỡ phải cắt, không cần dao nhựa.
Mượn đĩa cốc của lớp. Nhiều lớp mầm non có bát cốc riêng của từng bé. Nếu được, dùng luôn chúng; nếu không, mang theo hộp đĩa của nhà và đem về rửa.
Không túi quà cho cả lớp. Ba mươi túi quà nhỏ là ba mươi túi rác. Thay bằng một món tặng lớp, như một bộ xếp hình hay vài cuốn sách để ở góc đọc, bé đứng tên tặng. Cô giáo và phụ huynh thường quý món này hơn.
Đồ uống. Nếu lớp cho, mang một bình lớn nước trái cây pha loãng rót vào cốc của từng bé, thay cho ba mươi hộp sữa nhỏ có ống hút.
Trò chơi không cần đạo cụ dùng một lần, và dọn sau tiệc
Trò chơi sinh nhật thường kéo theo pháo giấy, bóng bay, phần thưởng nhựa nhỏ. Mấy trò chơi đã chơi ở nhiều bữa sinh nhật mà không để lại rác: đi tìm kho báu trong nhà với đồ vật quen thuộc giấu sẵn, nhảy theo nhạc và đứng im khi nhạc tắt, bịt mắt đoán đồ vật bằng tay, vẽ chân dung bạn ngồi cạnh trên giấy cũ, kể chuyện nối tiếp mỗi bé một câu. Phần thưởng là được chọn bài hát tiếp theo hay được thổi nến cùng nhân vật chính.
Dọn dẹp nên chia việc từ trước. Đặt ba thùng ngay cạnh bàn ăn: một thùng thức ăn thừa, một thùng giấy và vỏ hộp sạch, một thùng rác còn lại. Dán hình vẽ lên mỗi thùng, giao cho hai bé lớn làm người hướng dẫn phân loại, các bé rất thích vai này. Người lớn đi kèm thường tự giác xếp bát vào chậu nếu thấy chậu đặt sẵn.
Sau tiệc, thức ăn thừa còn sạch chia hộp, phần đã bốc tay ủ phân nếu nhà có thùng ủ hoặc bỏ đúng thùng rác thực phẩm theo cách khu bạn thu gom. Giấy gói quà còn đẹp gấp phẳng cất đi. Bát đĩa mượn rửa sạch, trả trong hai ngày kèm một phần bánh cảm ơn. Dây cờ, khăn bàn giặt, gấp vào một hộp riêng ghi chữ sinh nhật để năm sau lấy ra là dùng ngay.
Câu hỏi thường gặp
Sinh nhật không có bóng bay thì bé có buồn không?
Phần lớn trẻ nhỏ vui vì bạn bè, bánh và trò chơi hơn là vì bóng bay. Dây cờ vải nhiều màu, vương miện bé tự làm thường tạo không khí đủ vui. Nếu bé rất muốn bóng bay, vài quả để chơi trong nhà và gom lại cẩn thận sau tiệc là cách dung hoà.
Mời khách không gói quà có bất lịch sự không?
Không, nếu nói nhẹ nhàng và không ra điều kiện. Một câu như nhà mình đang tập sống ít rác, quà không cần gói hoặc chỉ cần đến chơi là được, để khách tự chọn. Khách vẫn gói quà thì cứ cảm ơn và giữ lại giấy gói.
Thuê bát đĩa cho tiệc nhỏ ở đâu?
Hỏi hàng xóm, họ hàng trước, vì mượn vài chục chiếc thường dễ. Nhiều khu dân cư có chỗ cho thuê bát đĩa phục vụ đám tiệc; hỏi ban quản lý chung cư, nhà văn hoá khu phố hoặc hội phụ nữ phường, xã.
Tổ chức sinh nhật ở nhà hàng có giảm rác được không?
Được một phần. Hỏi trước nhà hàng có dùng bát đĩa thật không, nói không cần ống hút, khăn ướt đóng gói, mang hộp đến lấy đồ ăn thừa về và tự mang trang trí bằng vải. Nhiều nơi đồng ý nếu được báo trước.
Đồ ăn thừa sau tiệc nên xử lý thế nào?
Phần chưa bày ra giữ lại ăn tiếp hoặc chia cho hàng xóm. Phần đã bày, bé đã bốc thì cho vào thùng rác thực phẩm riêng hoặc thùng ủ phân nếu nhà có. Lần sau ước lượng ít hơn và cho ra từng đợt.
Bé đi dự sinh nhật bạn thì tặng quà gì cho ít rác?
Một món dùng lâu như sách, bộ màu vẽ, đồ chơi xếp hình, gói trong khăn vải hoặc giấy báo trang trí bằng hình bé vẽ. Hoặc một tấm thiệp tự vẽ kèm lời hẹn một buổi đi chơi cùng nhau.