Kiểm kê rác nhựa một tuần là gom riêng mọi món nhựa nhà bạn bỏ đi trong bảy ngày, rửa sơ, rồi đếm theo nhóm để biết thứ nào nhiều nhất. Không cần cân điện tử hay phần mềm: một túi to, một cây bút, một tờ giấy dán tủ lạnh là đủ. Kết quả cho bạn biết nên bắt đầu bớt từ đâu, thay vì đoán theo cảm giác.
Phần lớn nhà làm xong đều ngạc nhiên ở cùng một điểm: thứ mình tưởng nhiều nhất (ống hút, chai nước) hoá ra không nhiều bằng thứ mình không để ý (túi nhỏ đựng rau, màng bọc, gói gia vị, hộp đồ ăn đặt về). Bài này đi qua cách chuẩn bị, cách đếm, bảng ghi mẫu và cách đọc con số cuối tuần.
Chuẩn bị trước ngày đầu tiên
Mất khoảng mười lăm phút. Làm tối chủ nhật để bắt đầu sáng thứ hai cho tròn tuần.
- Một túi hoặc thùng riêng đặt cạnh thùng rác chính, đủ to cho bảy ngày (túi gạo cũ, thùng các tông có lót túi).
- Một tờ giấy dán cửa tủ lạnh, kẻ sẵn các nhóm (xem mục bảng đếm phía dưới) và bảy cột cho bảy ngày.
- Một cái bút treo cạnh tờ giấy. Bút để trong ngăn kéo là quên ghi.
- Báo cho cả nhà: tuần này mọi thứ bằng nhựa đã dùng xong thì bỏ vào túi riêng, không cần làm gì khác.
- Thống nhất cách xử lý đồ dính thức ăn: tráng nước, vẩy khô rồi mới bỏ vào túi.
- Nếu nhà có trẻ nhỏ dùng tã, quyết định trước có đếm tã không. Nhiều nhà ghi số lượng tã riêng một dòng chứ không gom vào túi, vì lý do vệ sinh.
Điều quan trọng nhất của tuần kiểm kê là sống bình thường. Nếu bạn cố bớt nhựa ngay trong tuần này, con số sẽ đẹp nhưng không còn cho biết thói quen thật của nhà mình.
Bảng đếm theo nhóm: ghi gì vào từng ô
Chia theo cách người ta dùng chứ không theo loại nhựa. Mục đích là tìm thói quen để đổi, không phải để phân loại tái chế.
| Nhóm | Gồm những gì | Ghi chú khi đếm |
|---|---|---|
| Túi mua sắm | Túi nilon quai từ chợ, tạp hoá, siêu thị | Đếm từng cái, kể cả túi lồng trong túi |
| Túi nhỏ, màng bọc | Túi đựng rau, thịt, đá; màng bọc thực phẩm; túi zip | Màng bọc ghi số lần dùng thay vì đếm mảnh |
| Ly và nắp đồ uống | Ly trà sữa, cà phê, nước mía; nắp; ống hút | Một bộ ly, nắp, ống hút ghi là một |
| Hộp đồ ăn | Hộp xốp, hộp nhựa mỏng, khay, hộp chấm nhỏ | Ghi riêng hộp từ đặt đồ ăn và hộp mua trực tiếp |
| Chai lọ | Chai nước, chai nước ngọt, chai dầu ăn, can nước mắm | Chai to và nhỏ đều đếm một |
| Bao bì thực phẩm | Gói bánh kẹo, mì gói, gia vị, sữa chua, hộp sữa có lớp nhựa | Gói gia vị nhỏ đếm theo nắm, ước lượng là đủ |
| Đồ ăn uống dùng một lần | Muỗng, nĩa, đũa bọc nilon, khăn ướt, găng tay nilon | Ghi cả những món chưa dùng đến |
| Khác | Vỏ thuốc, bao bì đồ dùng cá nhân, đồ chơi hỏng | Không cần chi tiết |
Bạn có thể gộp hoặc tách nhóm cho hợp nhà mình, miễn mỗi nhóm ứng với một thói quen cụ thể có thể đổi được.
Cách đếm cuối mỗi ngày và cuối tuần
Có hai cách: đếm mỗi tối hoặc đổ hết ra đếm một lần vào cuối tuần. Đếm mỗi tối chính xác hơn và đỡ mùi; đếm cuối tuần nhanh nhưng dễ sót.
- Tối mỗi ngày, trước khi đi ngủ, mở túi riêng nhìn những món mới bỏ vào trong ngày.
- Đánh dấu gạch vào ô tương ứng trên tờ giấy. Một gạch một món, năm gạch thì gạch ngang thành bó cho dễ cộng.
- Nếu không nhớ món nào của hôm nay, ước chừng là được. Sai một hai món không làm hỏng kết quả.
- Ngày thứ bảy, cộng từng hàng. Đổ túi ra sàn trải báo cũ, xếp theo nhóm để nhìn tận mắt.
- Chụp một tấm ảnh đống nhựa đã xếp. Ảnh này dùng để so lại sau một tháng.
- Phân loại phần còn dùng lại được (túi lành, hộp cứng) cất đi, phần còn lại bán ve chai hoặc bỏ rác theo cách địa phương bạn thu gom.
Nếu cả nhà ăn ngoài nhiều, hãy nhắc mọi người nhớ những món nhựa đã bỏ ở ngoài: ly cà phê vứt ở công ty, hộp cơm vứt ở trường. Không cần mang về, chỉ cần báo để bạn ghi thêm một gạch.
Giữ túi kiểm kê không bốc mùi, không hút kiến
Đây là lý do hay làm người ta bỏ dở giữa tuần, nhất là mùa nóng ẩm.
- Tráng sơ hộp, ly bằng nước rửa bát còn lại sau bữa, không cần rửa kỹ như đồ dùng.
- Úp ngược hộp, ly cho ráo một đêm trên kệ rồi mới bỏ vào túi.
- Túi đựng thịt, cá: lộn ngược, tráng, phơi chỗ thoáng. Không cho vào túi khi còn ướt.
- Ly trà sữa còn trân châu, thạch: đổ cặn vào rác hữu cơ trước khi tráng.
- Đặt túi kiểm kê ở ban công, lô gia hoặc chỗ thoáng, tránh góc bếp kín.
- Nếu vẫn có mùi sau ba bốn ngày, chia làm hai đợt: đếm ngày 1 đến 4, xử lý, rồi đếm tiếp ngày 5 đến 7.
Nhà chị Mai ở tầng ba một khu tập thể kể rằng ngày thứ ba đã muốn bỏ vì kiến bò vào túi. Đổi sang tráng và úp khô từng món trước khi gom thì không còn bị nữa.
Đọc kết quả: con số nói gì về thói quen
Sau bảy ngày, xếp các nhóm từ nhiều đến ít. Bảng dưới gợi ý cách hiểu một vài kiểu kết quả hay gặp, kèm việc nên thử trước.
| Nhóm nhiều nhất | Thường do đâu | Việc nên thử trước |
|---|---|---|
| Túi mua sắm | Đi chợ, tạp hoá hằng ngày, không mang túi | Để sẵn túi ở cửa và cốp xe |
| Túi nhỏ đựng rau, thịt | Người bán chia mỗi món một túi | Mang hộp hoặc túi vải nhỏ riêng cho thịt cá |
| Ly đồ uống | Mua cà phê, trà sữa mỗi ngày | Một ly cá nhân ở công ty, một ly trong túi |
| Hộp đồ ăn | Đặt đồ ăn về thường xuyên | Bỏ chọn dụng cụ ăn, thử mang hộp đến quán gần |
| Chai nước | Mua nước khi ra ngoài, đi xe | Bình nước để ở xe và bàn làm việc |
| Bao bì thực phẩm | Mua đồ ăn vặt, đồ gói nhỏ | Chọn gói to, mua theo cân ở chợ |
Đừng đọc con số như điểm thi. Một nhà mười lăm túi nilon một tuần không "kém" hơn một nhà năm túi; nó chỉ cho thấy chỗ có nhiều việc dễ làm nhất. Kết quả tốt của tuần kiểm kê là bạn chọn được một việc cụ thể cho tuần tới.
Ví dụ một tuần của nhà chị Lan
Nhà chị Lan bốn người, ở chung cư, giả định một tuần đếm được khoảng: hai mươi túi nilon quai, ba mươi túi nhỏ đựng rau thịt, chín bộ ly đồ uống, mười hai hộp đồ ăn kèm sáu bộ muỗng nĩa chưa dùng, năm chai nước, và một nắm lớn gói gia vị, gói bánh.
Trước khi đếm, chị nghĩ nhà mình nhiều chai nước nhất vì hay thấy chai trong xe. Hoá ra túi nhỏ đựng rau thịt mới đứng đầu, vì người bán ở chợ gần nhà quen chia mỗi thứ một túi. Món thứ hai là túi quai, thứ ba là hộp đồ ăn.
Chị chọn việc đầu tiên là mang ba hộp nhựa cứng có nắp và hai túi vải nhỏ đi chợ, để người bán cho thịt, cá, đậu phụ thẳng vào hộp. Tuần sau đếm lại, túi nhỏ giảm còn khoảng một phần ba. Hộp đồ ăn để sang tháng sau, vì việc đó cần nói chuyện với quán quen.
Con số trong ví dụ là giả định để minh hoạ, nhà bạn sẽ khác. Điều đáng học là thứ tự: đếm trước, chọn việc sau, và chọn đúng một việc.
Những điều con số một tuần không cho thấy
Tuần kiểm kê có giới hạn của nó. Biết trước để không kết luận vội.
- Tuần có dịp đặc biệt (sinh nhật, giỗ, khách đến chơi) cho số lớn bất thường. Gặp tuần như vậy, ghi chú lại hoặc đếm thêm một tuần bình thường.
- Đồ mua theo tháng như can nước giặt, chai dầu gội, bao gạo có thể không rơi vào tuần bạn đếm. Nhìn tủ đồ dự trữ để ước thêm phần này.
- Nhựa giấu trong giấy: hộp sữa giấy, ly giấy, gói bánh giấy bạc thường có lớp màng nhựa bên trong. Đếm vào nhóm bao bì thực phẩm để không đánh giá thấp.
- Nhựa của người khác thay mình: đồ ăn được giao trong túi nilon to bên ngoài, túi bọc hàng đặt online. Những món này thường đến không theo ý mình nhưng vẫn là rác của nhà mình.
- Con số nhỏ chưa chắc là ít rác: một nhà ăn ngoài cả tuần có túi kiểm kê rất gọn, nhưng nhựa đã nằm lại ở quán. Đó là lý do nên nhờ mọi người báo cả phần vứt ở ngoài.
Biết những giới hạn này, bạn đọc kết quả như một bức ảnh chụp nhanh của thói quen, đủ để chọn việc đầu tiên, chưa đủ để chấm điểm cả năm.
Khi nào nên kiểm kê lại
Lần kiểm kê thứ hai nên làm sau khoảng một tháng, khi bạn đã đổi một hai thói quen. Làm đúng như lần đầu, cùng các nhóm, cùng cách đếm, để so được với nhau. Đặt hai tấm ảnh cạnh nhau là cách dễ nhất để cả nhà thấy kết quả.
Sau đó mỗi quý một lần là đủ, hoặc khi nhà có thay đổi lớn: có em bé, chuyển nhà, đổi chỗ làm, con vào cấp học mới. Những thay đổi này thường kéo theo kiểu rác mới mà bạn chưa có thói quen xử lý.
Một số nhà duy trì kiểu rút gọn: chỉ đếm một nhóm đang muốn bớt, trong một tuần. Cách này nhẹ hơn và vẫn cho biết thói quen mới có giữ được không. Điều cần tránh là kiểm kê quá dày đến mức thành gánh nặng; mục đích là để biết, không phải để tự giám sát.
Câu hỏi thường gặp
Có cần cân rác nhựa không hay chỉ đếm là đủ?
Đếm là đủ cho mục đích tìm thói quen cần đổi. Cân cho ra một con số tổng nhưng không cho biết món nào nhiều, và một chai to nặng bằng mấy chục túi nhỏ nên dễ hiểu sai. Nếu thích, có thể cân thêm để so tổng giữa các lần.
Có tính đồ nhựa vứt ở ngoài như ở công ty, trường học không?
Nên tính, vì đó cũng là thói quen của người trong nhà. Không cần mang về, chỉ cần nhờ mỗi người nhớ và báo vào buổi tối để ghi thêm một gạch vào ô tương ứng.
Rác nhựa dính dầu mỡ thì xử lý thế nào trong tuần kiểm kê?
Tráng sơ bằng nước rửa bát pha loãng còn lại sau bữa, úp khô rồi mới gom. Đồ quá bẩn không rửa được thì ghi một gạch rồi bỏ ngay vào rác chung, không cần giữ trong túi.
Nhà ở trọ một mình có cần kiểm kê không?
Vẫn có ích, và làm còn nhanh hơn vì chỉ có rác của một người. Nhiều người ở một mình phát hiện phần lớn nhựa đến từ đồ ăn đặt về và đồ uống mang đi, từ đó biết nên bắt đầu đổi chỗ nào.
Kiểm kê xong rồi rác nhựa đó bỏ đi đâu?
Món còn dùng lại được như túi lành, hộp cứng thì cất. Chai, lon, nhựa cứng sạch có thể bán ve chai. Phần còn lại bỏ theo cách thu gom và phân loại mà khu nhà bạn đang áp dụng; muốn biết rõ thì hỏi ban quản lý hoặc tổ dân phố.