Tái sử dụng đồ cũ trong nhà có ích khi món đồ được dùng vào một việc thật, đều đặn, thay cho một thứ lẽ ra phải mua mới. Giữ lại "để sau này dùng" mà không có việc cụ thể thì chỉ là dời rác từ thùng rác vào gầm tủ.
Nhà mình từng có một năm giữ mọi thứ: hũ, hộp, túi, thùng, cúc áo, dây buộc. Đến lúc dọn nhà mới thấy chín phần mười chưa từng được dùng lại. Bài này là những gì còn lại sau lần ấy: món nào thật sự đáng giữ, giữ bao nhiêu là đủ, và dùng vào đâu.
Đồ cũ nào đáng giữ, giữ bao nhiêu
Giới hạn số lượng là phần quan trọng nhất. Con số dưới đây là của một nhà bốn người, bạn điều chỉnh theo nhà mình:
| Món | Dùng lại vào việc gì | Giữ tối đa | Thừa thì |
|---|---|---|---|
| Hũ thuỷ tinh có nắp vặn | Đựng đồ khô, gia vị, hạt, mang đi mua hàng đong lẻ, đựng nước sốt cho vào tủ lạnh | Một ngăn tủ | Cho hàng xóm, người làm mứt, bán ve chai |
| Hộp nhựa cứng của quán | Đựng đồ không phải thức ăn: ốc vít, kim chỉ, đồ chơi nhỏ, hạt giống | Năm đến bảy hộp | Thùng tái chế |
| Thùng carton chắc | Hộp đựng đồ theo mùa, gửi đồ cho người thân, lót sàn khi sơn | Hai ba thùng gấp phẳng | Bán ve chai |
| Túi nilon còn nguyên | Túi đựng rác còn lại, túi đựng đồ ướt khi đi bơi | Một túi nhét đầy | Mang trả cho người bán ở chợ nếu họ nhận |
| Túi giấy có quai | Đựng quà, mang đồ đi làm | Năm sáu chiếc | Thùng giấy |
| Quần áo cotton cũ | Giẻ lau bếp, lau nhà, lau xe | Một giỏ giẻ | Rác còn lại hoặc điểm gom vải |
| Khăn tắm sờn | Thảm chùi chân, khăn lau thú cưng, khăn lót khi giặt đồ dễ phai | Hai ba chiếc | Trạm cứu hộ động vật nếu họ nhận |
Khi một nhóm vượt giới hạn, đó không phải lúc tìm thêm chỗ cất mà là lúc cho bớt đi. Giới hạn cụ thể giúp bạn khỏi phải suy nghĩ lại mỗi khi cầm một chiếc hũ mới trên tay.
Làm sạch hũ thuỷ tinh để dùng lại đựng đồ ăn
Hũ thuỷ tinh là món tái sử dụng tốt nhất trong nhà, nhưng phải làm sạch đúng thì mới đựng thức ăn yên tâm:
- Ngâm nước ấm pha nước rửa bát vài giờ. Vỏ nhãn giấy sẽ bong ra dễ. Phần keo còn dính thì thoa ít dầu ăn lên, để mười phút, cạo bằng thìa rồi rửa lại.
- Rửa kỹ cả ren miệng hũ và mặt trong nắp. Nắp kim loại thường có vòng đệm, chỗ đó hay giữ mùi và nấm mốc.
- Khử mùi nắp nếu còn mùi dưa, mùi tỏi. Ngâm nắp trong nước pha baking soda qua đêm, rồi phơi nắng. Mùi vẫn còn thì dùng hũ đó cho đồ không ăn được.
- Tráng nước sôi hoặc hấp hũ trước khi đựng đồ ăn để lâu. Đặt hũ vào nồi nước nguội rồi mới đun, không đổ nước sôi vào hũ lạnh để tránh nứt. Giấm hay baking soda giúp khử mùi chứ không thay được bước tráng nước sôi khi cần làm sạch kỹ.
- Úp ngược trên giá cho khô hẳn mới đậy nắp. Hũ còn hơi ẩm đựng đồ khô là mốc nhanh.
- Loại hũ mẻ miệng, nứt chân chim, nắp gỉ. Hũ mẻ có thể làm đứt môi, tay; nắp gỉ không còn kín.
Hũ đựng đồ khô thì không cần cầu kỳ đến thế; rửa sạch, phơi khô là đủ. Phần cẩn thận chỉ dành cho hũ đựng đồ ăn ướt, đồ ăn để lâu.
Quần áo, khăn cũ: dùng lại trước khi cho vào thùng
Vải là thứ khó tái chế nhất ở quy mô gia đình, nên dùng lại cho hết đời là cách tốt nhất. Những cách nhà mình thấy thực tế, không cần khéo tay:
- Áo phông cotton thành giẻ lau. Cắt thành miếng cỡ bàn tay cho bếp, cỡ hai bàn tay cho lau nhà. Vải cotton thấm tốt hơn khăn giấy, giặt chung với khăn bếp.
- Quần jean cũ thành túi đựng dụng cụ, miếng lót nồi. Vải dày, bền; chỉ cần may hoặc khâu tay đường thẳng.
- Khăn tắm sờn thành thảm chùi chân. Gấp ba, khâu viền quanh, đặt trước cửa nhà tắm.
- Áo sơ mi mỏng thành túi đựng rau củ khi đi chợ. Cắt thân áo, may hai cạnh và luồn dây. Túi mỏng, nhẹ, giặt nhanh khô.
- Tất lẻ, tất thủng thành găng lau bụi. Xỏ vào tay để lau cánh quạt, rèm, khe cửa.
- Áo của con còn đẹp mà chật thì để dành người khác. Đây không phải tái sử dụng tại nhà nhưng là cách giữ vải được dùng lâu nhất; giặt sạch, gấp theo cỡ, cho trong vòng một tháng sau khi con không mặc vừa.
Đừng cắt hết một lúc. Một giỏ giẻ đầy là đủ cho cả nhà dùng nhiều tháng; phần áo cũ còn lại để dành hoặc cho đi khi giỏ vơi.
Thùng carton, hộp, túi: những cách dùng lại thật sự có người dùng
Thùng carton làm hộp phân loại đồ theo mùa. Chăn đông, quần áo mùa lạnh, đồ trang trí Tết mỗi loại một thùng, vẽ hình bên ngoài để nhận ra. Thùng chắc dùng được nhiều năm nếu để chỗ khô.
Thùng carton làm thùng tái chế trong nhà. Chẳng cần mua thùng nhựa. Khi thùng mềm và ẩm thì bán luôn cùng giấy, lấy thùng khác thay.
Bìa carton lót sàn khi sơn, sửa đồ, làm thủ công cùng con. Giữ một hai tấm phẳng sau tủ lạnh là đủ dùng.
Hộp bánh thiếc làm hộp kim chỉ, hộp sơ cứu. Hộp thiếc kín, bền, xếp chồng được. Không dùng hộp thiếc để chứa pin rời vì có thể chập.
Túi zip đựng đồ khô dùng lại nhiều lần. Rửa, lộn trái phơi khô. Túi từng đựng thịt sống thì chỉ dùng lại để đựng đồ không ăn được.
Chai nhựa to làm bình tưới cây, phễu, xẻng xúc đất. Dùi vài lỗ trên nắp là có bình tưới. Nhưng chỉ làm khi bạn thật sự trồng cây; một ban công đầy chai cắt dở thì không phải tái sử dụng.
Vỏ chai thuỷ tinh mang đi đong nước mắm, dầu ăn lẻ. Nếu gần nhà có chợ hay tiệm tạp hoá bán đong lẻ, mang chai sạch theo là dùng lại đúng nghĩa: chai không đi đâu cả mà bớt được một vỏ mới mỗi lần mua.
Giấy cũ trong nhà: dùng mặt sau trước khi vào thùng giấy
Giấy đi vào thùng tái chế là tốt, nhưng dùng thêm một lần trước đó thì còn tốt hơn. Những cách nhà mình vẫn làm hằng tuần:
- Giấy in một mặt thành giấy nháp. Cắt đôi, kẹp thành xấp bằng kẹp càng cua, đặt cạnh điện thoại bàn hoặc tủ lạnh để ghi danh sách đi chợ, nhắn lại cho nhau.
- Phong bì cũ thành túi đựng hạt giống, hoá đơn, giấy tờ nhỏ. Gạch tên và địa chỉ cũ trước khi dùng.
- Báo cũ, giấy gói hàng lót đáy hộp rác thực phẩm. Hút nước, đỡ mùi, đổ rác xong cho luôn tờ giấy vào thùng ủ hoặc rác còn lại.
- Giấy gói quà, túi giấy đẹp vuốt phẳng gấp lại. Lần sau gói quà dùng lại, không cần băng keo nhiều nếu gấp kiểu buộc dây.
- Hộp giấy đựng trứng thành khay ươm hạt. Mỗi ô một hạt, khi cây con đủ lớn thì cắt từng ô trồng thẳng xuống đất.
- Bìa lịch cũ, bìa vở cứng làm tấm lót cắt, tấm kê. Dùng khi con làm thủ công, khi dán, cắt đồ trên bàn.
Giấy có thông tin cá nhân như sao kê, hợp đồng, đơn thuốc thì không dùng làm giấy nháp để lung tung; xé nhỏ phần có thông tin rồi mới cho vào thùng giấy.
Khi nào nên buông: dấu hiệu tái sử dụng đã thành tích trữ
Người sống ít rác lâu năm hay mắc một bẫy: vì tiếc nên giữ, vì giữ nên nhà chật, rồi lại phải mua thêm kệ để chứa đồ giữ lại. Mua kệ để chứa rác là dấu hiệu rõ nhất của việc đã đi quá đà.
Vài câu hỏi nhà mình tự hỏi mỗi lần dọn:
Trong ba tháng qua, món này được dùng lại lần nào chưa? Nếu chưa, khả năng ba tháng tới cũng không.
Nếu hôm nay nó không có trong nhà, mình có đi tìm nó không? Câu trả lời "không" thì để món đó ra đi.
Có ai ngoài kia đang cần nó ngay bây giờ không? Hũ thuỷ tinh bạn giữ hai năm chưa dùng có thể là thứ một người làm mứt ở đầu ngõ đang đi tìm.
Buông không có nghĩa là vứt. Hũ, hộp, túi, quần áo còn tốt thì cho nhóm cho tặng đồ cũ trong khu, cửa hàng đong lẻ nhận vỏ chai sạch, hàng xóm. Phần không ai cần mới đi vào thùng tái chế hoặc rác còn lại. Mục tiêu của sống ít rác là bớt đồ đi qua nhà mình, chứ không phải giữ mọi thứ đã đi qua.
Lỗi hay gặp khi bắt đầu tái sử dụng
Những lỗi dưới đây gần như nhà nào mới bắt đầu cũng vấp:
- Giữ mọi hũ, mọi hộp mà không có giới hạn; sau sáu tháng tủ bếp đầy hộp rỗng.
- Dùng chai nước suối mỏng đựng nước nóng, dầu ăn, hoặc dùng đi dùng lại khi chai đã trầy mờ.
- Đựng hoá chất tẩy rửa tự pha trong chai nước uống cũ mà không ghi rõ; người khác trong nhà, nhất là trẻ con, có thể uống nhầm.
- Dùng hộp đựng thức ăn đã nứt, ố, có mùi vì tiếc; hộp hỏng thì nên chuyển sang đựng đồ không ăn.
- Làm đồ thủ công từ rác để trang trí rồi vài tuần sau bỏ đi; món trang trí ấy chỉ là rác đến muộn hơn một chút.
- Mua thêm hộp, kệ, giỏ "để sắp xếp đồ tái sử dụng" trước khi dùng hết những gì đang có.
Nếu chỉ giữ một nguyên tắc: một món đồ cũ được giữ lại khi nó đã có sẵn một việc để làm trong tuần này. Cách nhìn đó loại bỏ được phần lớn những lỗi ở trên.
Một mẹo nhỏ để giữ nguyên tắc ấy: đặt một chiếc thùng "chờ cho" cạnh cửa. Món nào bạn đang phân vân thì bỏ vào đó; cuối tháng, món nào vẫn nằm yên trong thùng thì mang đi cho, không mở ra xem lại.
Câu hỏi thường gặp
Hũ thuỷ tinh cũ có đựng đồ ăn được không?
Được nếu hũ còn nguyên vẹn, nắp kín, đã được rửa sạch cả ren miệng và mặt trong nắp. Với đồ ăn để lâu, tráng nước sôi hoặc hấp hũ trước khi đựng và để khô hẳn. Hũ mẻ miệng, nứt hoặc nắp gỉ thì không nên dùng cho thức ăn.
Hộp nhựa đựng đồ ăn của quán có dùng lại được không?
Hộp dày, chắc có thể rửa dùng lại vài lần cho đồ nguội hoặc đồ không phải thức ăn. Hộp mỏng dùng một lần không nên hâm nóng nhiều lần trong lò vi sóng. Khi hộp đã trầy, ố, có mùi, chuyển sang đựng ốc vít, kim chỉ hoặc cho vào thùng tái chế.
Giữ bao nhiêu túi nilon là vừa?
Một túi lớn nhét đầy túi nilon là đủ cho phần lớn gia đình dùng làm túi đựng rác còn lại trong một thời gian. Vượt mức đó thì mang trả người bán quen ở chợ nếu họ nhận, và quan trọng hơn là từ chối bớt túi khi đi mua hàng.
Quần áo rách có cho từ thiện được không?
Nơi nhận quần áo từ thiện thường chỉ nhận đồ còn mặc được, sạch sẽ; đồ rách làm họ mất công phân loại và cuối cùng vẫn phải bỏ. Đồ rách thì cắt làm giẻ lau, phần còn lại bỏ vào rác còn lại hoặc gửi điểm gom vải nếu khu bạn có.
Làm sao để không tích trữ đồ cũ quá nhiều?
Đặt giới hạn cụ thể cho từng nhóm như một ngăn tủ cho hũ, năm hộp nhựa, hai thùng carton. Món nào chưa được dùng lại trong ba tháng thì cho đi. Không mua thêm kệ hay hộp chỉ để chứa đồ giữ lại.
Có nên làm đồ trang trí từ chai nhựa, lon cũ không?
Chỉ nên làm khi món đó sẽ được dùng lâu, như chậu cây bạn đang trồng hay hộp bút trẻ dùng hằng ngày. Đồ trang trí làm cho vui rồi bỏ sau vài tuần chỉ là rác đến muộn, lại khó tái chế hơn vì đã sơn, dán thêm vật liệu khác.