Cửa hàng refill là nơi bán hàng không kèm bao bì: nước giặt, nước rửa chén, dầu gội, gạo, hạt, gia vị được đựng trong thùng lớn, bạn mang chai lọ của mình tới, người bán trừ bì vỏ, đong đúng lượng bạn cần rồi tính tiền theo cân hoặc theo lít. Lần đầu chỉ cần mang hai ba vỏ sạch, khô, có nắp kín, và chọn một hai món dễ dùng như nước rửa chén hay gạo.
Phần dưới đi qua những gì thường gặp trong một lượt mua: cửa hàng loại này khác tiệm tạp hoá ở đâu, các bước từ lúc vào cửa tới lúc trả tiền, món nào nên thử trước, nên mang gì trong túi, câu nên hỏi người bán và vài lỗi mà người mới hay vấp. Đọc xong bạn có thể đi luôn chiều nay mà không lúng túng.
Cửa hàng refill bán gì và khác tiệm tạp hoá ở chỗ nào
Nhìn từ ngoài, một cửa hàng refill nhỏ trông giống tiệm tạp hoá: kệ gỗ, vài chục món đồ dùng hằng ngày, một quầy tính tiền. Khác biệt nằm ở chỗ hàng không được chia sẵn vào chai, túi, hộp mang nhãn. Nước giặt nằm trong can lớn hoặc thùng có vòi, gạo và đậu nằm trong thùng đổ hoặc hũ thuỷ tinh to có muỗng xúc, xà phòng cục xếp trần trên khay. Bạn mua bao nhiêu thì lấy bấy nhiêu, đựng vào vỏ của mình hoặc vỏ cửa hàng cho mượn, cho thuê.
Hàng hay gặp chia ba nhóm. Nhóm tẩy rửa: nước giặt, nước xả, nước rửa chén, nước lau sàn. Nhóm chăm sóc cơ thể: dầu gội, dầu xả, sữa tắm, nước rửa tay, đôi khi có xà phòng cục và bàn chải tre. Nhóm thực phẩm khô: gạo, đậu, hạt, ngũ cốc, đường, muối, gia vị, trà. Có nơi chỉ bán một nhóm, có nơi bán cả ba, có nơi kèm thêm đồ dùng thay nhựa như ống hút inox, túi lưới, khăn sáp ong.
Điều nên biết từ đầu: refill không tự động có nghĩa là hàng tốt hơn hay an toàn hơn. Nó chỉ bớt đi cái vỏ. Chất lượng sản phẩm bên trong vẫn tuỳ nhà cung cấp mà cửa hàng chọn, nên bạn vẫn hỏi nguồn hàng, hạn dùng và thành phần như khi mua chai đóng sẵn.
Một lượt mua refill diễn ra thế nào, từng bước
Mỗi cửa hàng có cách sắp xếp riêng, nhưng phần lớn đi theo trình tự dưới đây. Biết trước trình tự thì bạn không phải đứng chờ người bán giải thích lại từ đầu.
- Vào cửa, đưa vỏ để cân bì. Người bán đặt từng vỏ rỗng (cả nắp) lên cân, ghi khối lượng lên nắp hoặc mảnh giấy dán. Có nơi đưa bạn tự cân và tự ghi.
- Chọn hàng, xem mẫu nếu có. Hàng chăm sóc cơ thể thường có chai thử nhỏ để bạn ngửi, xoa thử lên mu bàn tay.
- Đong hàng. Hàng lỏng thì mở vòi hoặc bơm tay vào vỏ; hàng khô thì xúc bằng muỗng của cửa hàng, đổ qua phễu. Đừng thò tay vào thùng thực phẩm.
- Đậy nắp, lau miệng vỏ. Giọt nước giặt dính ngoài chai sẽ làm bẩn túi và trơn tay khi xách về.
- Cân lại và trừ bì. Khối lượng cả vỏ trừ đi số bì đã ghi ra lượng hàng thật; tiền tính theo số đó.
- Ghi tên và ngày lên vỏ khi về nhà. Một mảnh băng dính giấy viết bút dạ là đủ, giúp không nhầm nước giặt với nước xả.
Cả lượt mua cho ba bốn món thường mất mười lăm đến hai mươi phút ở lần đầu, về sau nhanh hơn nhiều vì vỏ đã có sẵn số bì ghi trên nắp.
Lần đầu nên mua món gì, món nào để sau
Không cần đổi cả nhà sang refill trong một tuần. Bắt đầu bằng món dùng nhiều, ít kén và dễ so sánh với loại bạn đang dùng.
| Món | Có nên thử lần đầu | Lý do |
|---|---|---|
| Nước rửa chén | Nên | Dùng hằng ngày, hết nhanh, khó dị ứng nếu đeo găng, dễ thấy sạch hay không |
| Nước giặt | Nên | Dùng lượng lớn, vỏ can nhựa cũ trong nhà sẵn có để tận dụng |
| Gạo, đậu, hạt | Nên | Hàng khô, mua vừa đủ một hai tuần, dễ nhìn bằng mắt |
| Dầu gội, sữa tắm | Thử chai nhỏ | Hợp da, hợp tóc là chuyện riêng từng người, đong ít để thử trước |
| Gia vị bột | Thử ít | Mùi vị khác loại quen dùng, nên đong một hũ nhỏ |
| Đồ cho trẻ sơ sinh | Để sau | Hỏi bác sĩ hoặc dùng loại quen trước, không thử cùng lúc nhiều thứ |
Nguyên tắc chung: mỗi lần chỉ đổi một hai món, dùng hết một vòng rồi mới đổi tiếp. Như vậy nếu da bị ngứa hay quần áo có mùi lạ, bạn biết ngay do món nào.
Nên mang gì trong túi khi đi mua refill
Một túi vải lớn có đáy phẳng là đủ chứa. Dưới đây là danh sách đã thử qua nhiều lần, gọn mà không thiếu.
- Hai ba chai hoặc can có nắp vặn kín cho hàng lỏng, rửa sạch và phơi khô từ hôm trước.
- Hai ba hũ hoặc túi vải có dây rút cho gạo, đậu, hạt; túi vải nên may hai lớp nếu mua hạt nhỏ như mè.
- Một hũ thuỷ tinh nhỏ cho gia vị bột, tránh dùng túi vải vì bột lọt qua sợi.
- Một khăn lau nhỏ để lau miệng chai và đáy chai sau khi đong.
- Một cuộn băng dính giấy và bút dạ để ghi bì, tên hàng, ngày mua.
- Một tấm lót hoặc túi nilon cũ để bọc chai hàng lỏng, phòng khi nắp rỉ trên đường về.
- Danh sách món cần mua và lượng ước chừng, ví dụ nước rửa chén một lít, gạo năm cân.
Nếu quên vỏ, phần lớn cửa hàng có vỏ cho mượn có cọc, hoặc bán vỏ thuỷ tinh. Nhưng thói quen tốt là để sẵn túi refill gần cửa ra vào, đi chợ là xách theo.
Những câu nên hỏi người bán ở lần đầu
Người bán ở cửa hàng refill nhỏ thường vui vẻ trả lời vì họ cũng muốn bạn quay lại. Mấy câu dưới đây giúp bạn biết mình đang mua gì.
- "Hàng này lấy từ đâu, nhập về lần gần nhất là khi nào?" Hàng lỏng để lâu ở nơi nóng dễ đổi mùi, tách lớp.
- "Có bảng thành phần cho món này không?" Cửa hàng nghiêm túc thường có tờ thông tin hoặc ảnh nhãn gốc của can hàng.
- "Hạn dùng tính từ lúc đong là bao lâu?" Dầu gội, sữa tắm không có chất bảo quản mạnh thường nên dùng hết trong vài tháng.
- "Liều dùng bao nhiêu cho một lần giặt?" Nước giặt cô đặc khác nước giặt thường, đong theo thói quen cũ dễ dư.
- "Cửa hàng có nhận lại vỏ hay đổi vỏ không?" Có nơi cho đổi vỏ cũ lấy vỏ đã rửa sẵn để bạn đỡ công.
- "Món nào được khách quay lại mua nhiều nhất?" Câu này cho bạn gợi ý thực tế hơn mọi lời quảng cáo.
Nên ghi câu trả lời vào điện thoại, nhất là liều dùng và hạn dùng, vì về nhà là quên.
Nhìn gì để biết một cửa hàng refill có giữ vệ sinh
Hàng không bao bì thì vệ sinh nằm hết ở khâu cửa hàng. Bạn không cần làm thanh tra, chỉ cần để ý vài thứ trong lúc đứng chờ cân bì.
- Thùng chứa hàng lỏng có nắp đậy, vòi không đóng cặn khô hay chảy giọt liên tục xuống khay.
- Thùng thực phẩm khô có nắp, có muỗng xúc riêng cho từng thùng chứ không dùng chung một muỗng.
- Phễu, muỗng, khay hứng được rửa và úp khô, không nằm lẫn lộn trong một chậu nước.
- Hàng thực phẩm và hàng tẩy rửa đặt ở hai khu tách biệt, không chung kệ trên dưới.
- Có ghi tên hàng, ngày nhập hoặc hạn dùng ở từng thùng, dù chỉ là tờ giấy viết tay.
- Không có mùi ẩm mốc, không thấy mọt bò quanh thùng gạo, hạt.
- Người bán sẵn lòng cho xem can gốc hoặc ảnh nhãn gốc khi bạn hỏi thành phần.
Một hai điểm chưa đạt chưa phải lý do bỏ đi; bạn có thể góp ý nhẹ nhàng. Nhưng nếu thùng gạo có mọt, vòi nước giặt đóng cặn mà người bán gạt đi, thì nên tìm chỗ khác cho hàng thực phẩm.
Lỗi hay gặp khi mới đi mua refill
Mang vỏ còn ướt. Nước còn đọng trong chai làm loãng nước giặt, làm gạo ẩm và mốc. Vỏ phải khô hẳn, nhất là vỏ cho hàng khô.
Quên cân bì hoặc cân bì sau khi đã đổ hàng. Khi đó người bán chỉ còn cách ước lượng, bạn dễ trả thêm tiền vỏ. Đưa vỏ lên cân trước khi làm bất cứ việc gì.
Đong quá nhiều ở lần đầu. Hào hứng mua hai lít dầu gội rồi phát hiện không hợp tóc. Món chăm sóc cơ thể thì đong chai nhỏ trước.
Dùng chai nước uống cũ đựng nước tẩy rửa mà không ghi rõ. Đây là lỗi nguy hiểm nhất khi nhà có trẻ nhỏ hoặc người già. Chai đựng tẩy rửa phải ghi tên to, để chỗ cao, xa tủ đồ ăn.
Mua thêm đồ "xanh" không cần. Cửa hàng refill hay bày bàn chải tre, túi lưới, ống hút inox rất bắt mắt. Nhà đã có đồ dùng được thì cứ dùng tiếp; mua thêm cũng là thêm rác về sau.
Áp vào nhà mình: bắt đầu từ một kệ trong bếp
Lấy ví dụ giả định nhà chị Lan ở chung cư, bốn người, mỗi tháng vứt đi khoảng bốn chai nước rửa chén, hai can nước giặt, vài túi gạo nhựa. Chị không đổi hết một lúc. Tuần đầu chị giữ lại can nước giặt vừa dùng hết và một chai nước rửa chén, rửa sạch, phơi khô, mang ra cửa hàng refill ở phường bên cạnh.
Sau một tháng, kệ dưới bồn rửa nhà chị có hai chai cố định, ghi tên bằng băng dính giấy, đi đong lại mỗi khi còn một phần ba. Tháng thứ hai chị thêm gạo, dùng thùng đựng gạo có sẵn và hai túi vải. Dầu gội thì chị thử một chai nhỏ, thấy tóc khô hơn nên quay lại loại cũ, và không coi đó là thất bại.
Bạn có thể bắt đầu giống vậy: chọn một kệ, một món, một vỏ. Khi thói quen đã thành nếp, việc thêm món thứ hai, thứ ba nhẹ hơn nhiều so với cố gắng đổi cả nhà trong một lần rồi bỏ cuộc vì mệt.
Câu hỏi thường gặp
Mua hàng refill có rẻ hơn mua chai đóng sẵn không?
Thường rẻ hơn chút ít với hàng tẩy rửa vì không trả tiền vỏ và tiền quảng cáo, nhưng không phải món nào cũng rẻ hơn. Nên so theo giá trên mỗi lít hoặc mỗi cân với loại bạn đang dùng.
Không có chai lọ thì có mua refill được không?
Được, phần lớn cửa hàng có vỏ cho mượn kèm tiền cọc hoặc bán vỏ thuỷ tinh. Tuy vậy dùng lại chai lọ có sẵn trong nhà mới là cách bớt rác thật sự, nên lần sau mang vỏ của mình.
Hàng refill có kém chất lượng hơn hàng đóng chai không?
Không nhất thiết. Chất lượng phụ thuộc nhà cung cấp và cách cửa hàng bảo quản. Hỏi nguồn hàng, ngày nhập, xem thùng chứa có đậy kín, vòi có sạch không là cách đánh giá đơn giản nhất.
Mỗi lần đi mua refill nên đong bao nhiêu?
Hàng tẩy rửa đong đủ dùng khoảng một tháng; hàng khô như gạo, hạt đủ một hai tuần để tránh mọt; dầu gội, sữa tắm lần đầu chỉ nên đong chai nhỏ để thử trước khi mua nhiều.
Cửa hàng refill có nhận vỏ chai lọ cũ không?
Một số nơi nhận vỏ thuỷ tinh sạch hoặc cho đổi vỏ, một số nơi không nhận vì không có chỗ rửa đủ tiêu chuẩn. Bạn hỏi trước, đừng mang vỏ bẩn tới gửi lại vì cửa hàng phải xử lý thêm.
Đi mua refill có mất nhiều thời gian không?
Lần đầu mất khoảng mười lăm đến hai mươi phút cho vài món vì phải cân bì và hỏi han. Từ lần sau vỏ đã ghi sẵn số bì, một lượt mua chỉ mất vài phút, gần bằng mua hàng thường.