Bảng thành phần trên sữa tắm, sữa rửa mặt được xếp theo hàm lượng từ nhiều đến ít; muốn biết có hạt vi nhựa hay không, bạn tìm các tên như polyethylene, polypropylene, nylon, polymethyl methacrylate, nhất là trong sản phẩm có hạt tẩy tế bào chết. Ngoài hạt rắn, còn có nhóm polyme lỏng và tan trong nước, khó đánh giá hơn nhiều.
Phần dưới giúp bạn đọc bảng thành phần theo thứ tự, nhận diện tên các loại hạt nhựa, hiểu nhóm polyme lỏng đang được tranh luận ra sao, đọc phần hương liệu và chất bảo quản, và biết bảng thành phần không nói gì. Đây là kỹ năng đọc nhãn, không phải lời khuyên y khoa; người có da bệnh lý, dị ứng nên hỏi bác sĩ da liễu.
Bảng thành phần được sắp xếp thế nào
Từ nhiều đến ít. Thông thường, các chất chiếm hàm lượng lớn đứng đầu danh sách, chất ít dần về sau. Với sữa tắm, nước gần như luôn đứng đầu, tiếp theo là chất hoạt động bề mặt chính.
Dưới một mức nhỏ thì thứ tự tuỳ ý. Các chất có hàm lượng rất thấp có thể được liệt kê không theo thứ tự. Vì vậy chiết xuất trà xanh đứng cuối danh sách không cho bạn biết nó nhiều hay ít.
Tên theo hệ quốc tế. Phần lớn sản phẩm dùng hệ tên quốc tế cho thành phần mỹ phẩm, viết bằng tiếng Anh hoặc tiếng Latin cho tên thực vật. Ví dụ "Aqua" là nước, "Parfum" hoặc "Fragrance" là hương liệu.
Nửa đầu danh sách quyết định bản chất. Năm sáu chất đầu tiên cho bạn biết sản phẩm là gì. Phần còn lại thường là chất bảo quản, chất tạo màu, chất điều chỉnh độ pH, hương liệu, và các chiết xuất được nhắc đến trên mặt trước bao bì.
Mặt trước và mặt sau nói hai chuyện khác nhau. Mặt trước là chỗ quảng cáo; mặt sau, phần thành phần, là chỗ sự thật. Một chai ghi "chiết xuất thiên nhiên" to ở mặt trước có thể chỉ có một chiết xuất đứng gần cuối danh sách.
Tên các loại hạt vi nhựa hay gặp
Hạt vi nhựa rắn thường có trong sản phẩm tẩy tế bào chết, kem đánh răng có hạt, một số sữa rửa mặt và sữa tắm có hạt. Một số nơi đã hạn chế loại hạt này trong sản phẩm rửa trôi, nhưng hàng cũ, hàng xách tay vẫn có thể còn. Bảng dưới là các tên nên chú ý.
| Tên trên bảng thành phần | Viết tắt hay gặp | Thường xuất hiện ở |
|---|---|---|
| Polyethylene | PE | Hạt tẩy tế bào chết, kem đánh răng có hạt màu |
| Polypropylene | PP | Hạt tẩy tế bào chết |
| Polymethyl methacrylate | PMMA | Một số sản phẩm có hạt mịn, phấn |
| Nylon-12, Nylon-6 | Sản phẩm trang điểm, một số sữa rửa mặt | |
| Polyethylene terephthalate | PET | Kim tuyến lấp lánh trong sữa tắm, gel |
| Polystyrene | PS | Ít gặp hơn, một số hạt tròn |
Thấy những tên này ở sản phẩm có hạt là dấu hiệu khá rõ. Nếu muốn tẩy tế bào chết mà không dùng hạt nhựa, các lựa chọn khác là hạt từ thực vật xay mịn như bột yến mạch, bã cà phê, hoặc khăn và găng tắm sợi tự nhiên. Hạt thực vật thô cũng có thể làm xước da mặt; dùng nhẹ tay, không chà mạnh.
Polyme lỏng và tan trong nước: vùng xám
Ngoài hạt rắn, sản phẩm tắm rửa còn có nhiều polyme dạng lỏng, dạng gel hoặc tan trong nước, dùng để làm đặc, tạo màng, làm mượt. Một vài tên hay gặp: các chất có chữ "acrylates" như acrylates copolymer hoặc carbomer, các silicone như dimethicone, cyclopentasiloxane, và nhiều polyquaternium trong dầu xả.
Đây là vùng mà các nhà nghiên cứu và nhà quản lý vẫn đang tranh luận. Có ý kiến xếp một số chất trong nhóm này vào "nhựa lỏng" vì chúng khó phân huỷ trong môi trường; có ý kiến cho rằng không nên đánh đồng với hạt vi nhựa rắn. Mỗi chất có mức độ phân huỷ khác nhau và chưa có danh sách thống nhất. Vì vậy, đừng tin những lời khẳng định chắc nịch từ cả hai phía.
Cách tiếp cận thực tế cho gia đình: ưu tiên bỏ những sản phẩm có hạt vi nhựa rắn trước vì rõ ràng nhất. Với nhóm polyme lỏng, nếu bạn muốn giảm, chọn sản phẩm có danh sách thành phần ngắn hơn và dùng lượng vừa đủ. Một lần bơm sữa tắm là đủ cho cả người; ba lần bơm thì cũng là gấp ba lượng chất đi xuống cống, bất kể đó là chất gì.
Hương liệu, tinh dầu và chất bảo quản: đọc cho đúng
Đây là nhóm chất được hỏi nhiều nhất vì liên quan tới kích ứng da. Vài điều nên biết khi đọc:
- "Parfum" hoặc "Fragrance" là một từ có thể đại diện cho hỗn hợp nhiều chất tạo mùi. Bảng thành phần không bắt buộc liệt kê từng chất trong hỗn hợp này ở mọi nơi.
- Tinh dầu thực vật cũng là chất tạo mùi và có thể gây kích ứng. "Tự nhiên" không có nghĩa là dịu với da.
- Một số chất tạo mùi có thể được ghi riêng ở cuối danh sách, như limonene, linalool, citral, vì chúng là những chất hay gây dị ứng.
- "Không mùi" thường có nghĩa là không thêm hương liệu. Một số sản phẩm "không có mùi thơm" vẫn có chất che mùi; đọc bảng thành phần để chắc.
- Chất bảo quản cần có trong sản phẩm chứa nước để ngăn vi sinh vật. Sản phẩm "không chất bảo quản" chứa nước cần được bảo quản kỹ hơn và dùng nhanh hơn.
- Người từng bị dị ứng với một chất cụ thể nên chụp lại tên chất đó từ kết quả xét nghiệm hoặc lời bác sĩ, rồi dò trong bảng thành phần trước khi mua.
Nếu bạn đang bị dị ứng da hay viêm da tiếp xúc, đừng tự đoán chất nào gây ra. Bác sĩ da liễu có thể làm xét nghiệm áp bì để xác định, và sau đó việc đọc thành phần mới thật sự hữu ích.
Đọc một bảng thành phần trong một phút
Đứng ở quầy hàng, bạn không có thời gian tra cứu từng chất. Làm theo năm bước này:
- Đọc năm chất đầu để biết sản phẩm là gì: nước, chất hoạt động bề mặt nào, có dầu hay không.
- Quét tìm các tên nhựa trong bảng ở mục trên, nhất là khi sản phẩm có hạt hoặc kim tuyến.
- Tìm "Parfum" hoặc "Fragrance" và các tinh dầu nếu bạn có da nhạy cảm.
- So chiết xuất được quảng cáo ở mặt trước với vị trí của nó trong danh sách. Đứng ở cuối thì đừng trả tiền vì nó.
- Đọc khối lượng tịnh và kiểu bao bì: chai lớn, túi refill hay hộp giấy. Phần bao bì cũng là một phần câu trả lời.
Chị Lan thường mang theo một tờ ghi chú nhỏ trong ví với sáu tên nhựa và tên chất gây dị ứng của con. Sau vài lần, chị đọc một bảng thành phần trong chưa đến một phút mà không cần tờ giấy nữa.
Những gì bảng thành phần không nói
Đọc thành phần là kỹ năng hữu ích, nhưng có giới hạn. Biết các giới hạn này để không đặt kỳ vọng quá cao.
| Câu hỏi | Bảng thành phần có trả lời không | Tìm thông tin ở đâu |
|---|---|---|
| Hàm lượng chính xác của từng chất | Không, chỉ thứ tự | Thường không công khai |
| Sản phẩm có hợp với da mình không | Không | Thử ở một vùng da nhỏ, hỏi bác sĩ da liễu |
| Nguyên liệu có nguồn gốc bền vững không | Không | Thông tin của nhà sản xuất, chứng nhận có thể kiểm tra |
| Chất nào trong "Parfum" | Thường không | Hỏi nhà sản xuất |
| Bao bì có tái chế được không | Không, xem ký hiệu trên bao bì | Ký hiệu nhựa ở đáy chai, hỏi điểm thu gom |
| Sản phẩm có an toàn không | Không trực tiếp | Sản phẩm phải được công bố theo quy định; cơ quan quản lý dược mỹ phẩm là nơi có thông tin |
Một chai sữa tắm không có hạt vi nhựa nhưng đựng trong chai nhỏ, dùng một tuần là hết, vẫn có thể để lại nhiều rác hơn một chai lớn có vài polyme lỏng. Nhìn cả sản phẩm, không chỉ một dòng trong bảng thành phần.
Áp vào nhà bạn: rà tủ phòng tắm trong một buổi
Lấy hết chai lọ trong phòng tắm ra, đặt trên khăn, rồi làm theo danh sách:
- Tách riêng các sản phẩm có hạt, kim tuyến. Đọc thành phần từng chai, tìm tên nhựa trong bảng ở trên.
- Sản phẩm có hạt nhựa: ghi tên vào danh sách "không mua lại". Dùng hết hoặc bỏ nguyên chai đậy kín vào rác còn lại, không đổ xuống cống.
- Ghi lại tên các chất gây dị ứng của người trong nhà, nếu đã được bác sĩ xác định, và dò trong từng chai.
- Gom các sản phẩm cùng công dụng lại: ba chai sữa rửa mặt dùng dở là ba lần mua thử. Dùng hết theo thứ tự hạn sử dụng.
- Xem hạn dùng sau khi mở nắp, thường là ký hiệu hình hũ mở nắp có số tháng. Sản phẩm quá hạn có mùi lạ thì bỏ.
Sau buổi rà, nhà chị Ngọc bỏ hai chai sữa tắm có kim tuyến của con khỏi danh sách mua, và nhận ra cả nhà đang dùng song song bốn chai dầu gội. Lần mua sau chỉ còn một.
Lỗi hay gặp khi mới tập đọc thành phần
Đọc thành phần dễ khiến người mới lo lắng quá mức hoặc yên tâm sai chỗ. Năm lỗi hay gặp:
- Thấy tên hoá học dài là sợ. Nước cũng có tên hoá học; tên dài không có nghĩa là độc.
- Tin "không hoá chất" ở mặt trước. Mọi thứ, kể cả nước và dầu dừa, đều là hoá chất.
- Vứt bỏ cả tủ sản phẩm sau khi đọc một bài báo. Dùng hết sản phẩm không có hạt nhựa rắn rồi đổi dần thì ít rác hơn.
- Đổi liền sang sản phẩm tự làm trong bếp mà không có chất bảo quản, để trong phòng tắm ấm ẩm nhiều tuần.
- Tra cứu từng chất trên các trang chấm điểm không rõ nguồn rồi hoảng hốt. Nếu có lo ngại sức khoẻ cụ thể, hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.
Mục tiêu thực tế là bỏ những gì rõ ràng không cần, như hạt nhựa và kim tuyến trong sữa tắm, dùng vừa đủ lượng, chọn bao bì lớn hoặc refill. Phần còn lại là cân nhắc của riêng mỗi nhà.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết sữa rửa mặt có hạt vi nhựa không?
Đọc bảng thành phần ở mặt sau và tìm các tên như polyethylene, polypropylene, polymethyl methacrylate, nylon. Những tên này thường xuất hiện ở sản phẩm có hạt tẩy tế bào chết hoặc hạt màu.
Kim tuyến lấp lánh trong sữa tắm có phải là nhựa không?
Kim tuyến trong sản phẩm tắm thường làm từ nhựa như polyethylene terephthalate phủ lớp kim loại mỏng. Một số loại dùng khoáng chất thay thế, nhưng cần đọc thành phần để biết.
Silicone trong dầu gội có phải là vi nhựa không?
Silicone như dimethicone là polyme dạng lỏng, không phải hạt vi nhựa rắn. Việc có nên xếp chúng vào nhóm nhựa lỏng hay không vẫn còn tranh luận. Muốn giảm thì chọn sản phẩm danh sách ngắn hơn và dùng lượng vừa đủ.
Sản phẩm ghi không mùi có hoàn toàn không có hương liệu không?
Không chắc. Một số sản phẩm ghi không mùi vẫn có chất che mùi hoặc tinh dầu. Đọc bảng thành phần để tìm Parfum, Fragrance hoặc tên tinh dầu nếu bạn cần tránh hương liệu vì lý do sức khoẻ.
Sản phẩm không chất bảo quản có tốt hơn không?
Không hẳn. Sản phẩm chứa nước cần chất bảo quản để ngăn vi sinh vật. Sản phẩm không chất bảo quản cần dùng nhanh, bảo quản kỹ và có thể hỏng nếu để trong phòng tắm ấm ẩm lâu ngày.
Có nên vứt hết sản phẩm cũ có hạt vi nhựa không?
Đổ bỏ xuống cống thì hạt vẫn ra môi trường. Nhiều người dùng hết cho xong, hoặc bỏ nguyên chai đậy kín vào nhóm rác còn lại, rồi không mua lại sản phẩm đó.