ThanThien.comThân Thiện
Gia đình có trẻ nhỏ sống ít rác

Dạy trẻ phân loại rác tại nhà: bắt đầu theo độ tuổi, trò chơi và thùng rác vừa tầm bé

Cách dạy bé phân loại rác từ hai tuổi đến tuổi tiểu học: đặt thùng vừa tầm, vẽ hình thay chữ, trò chơi, việc theo tuổi và cách giữ thói quen mà không la mắng.

A small Vietnamese girl drops a rinsed milk carton into one of three colored bins in a bright apartment kitchen corner, low angle at child height, cheerful morning light

Trẻ từ khoảng hai tuổi đã có thể bỏ rác vào đúng thùng nếu thùng vừa tầm, có hình vẽ dễ hiểu và chỉ có hai hoặc ba loại; đến tuổi tiểu học, bé tự rửa vỏ hộp, gấp dẹt và nhắc lại cả nhà. Điều kiện là người lớn làm đúng trước, chỗ để thùng thuận tay, và biến việc phân loại thành trò chơi hằng ngày thay vì bài giảng.

Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 yêu cầu hộ gia đình phân loại rác sinh hoạt tại nguồn, và nhiều địa phương đang triển khai dần cách thu gom theo loại. Cách chia rác cụ thể ở khu bạn ở có thể khác; hỏi UBND cấp xã hoặc ban quản lý chung cư để biết mấy loại thùng và ngày thu. Bài này đi từ cách bố trí thùng ở nhà, việc làm được theo từng độ tuổi, trò chơi, đến những lỗi khiến bé bỏ cuộc.

Chuẩn bị chỗ đặt thùng trước khi dạy bé

Bé chỉ làm đúng khi làm đúng là việc dễ nhất. Kiểm góc phân loại nhà bạn theo danh sách này:

  • Thùng đặt ở chỗ bé với tới, nắp bé tự mở được, tốt nhất là nắp lật hoặc không nắp với thùng giấy khô.
  • Mỗi thùng một màu hoặc một hình vẽ to: quả táo cho thức ăn thừa, hộp giấy cho đồ tái chế, chiếc giày cũ cho rác còn lại.
  • Bắt đầu với hai đến ba loại, đúng theo cách khu bạn thu gom; đừng chia sáu bảy loại ngay.
  • Đặt một chậu nhỏ cạnh bồn rửa để tráng vỏ hộp sữa, chai lọ trước khi bỏ vào thùng tái chế.
  • Có một hộp riêng, đặt cao, cho pin cũ, bóng đèn, lọ thuốc: đồ bé không được tự cầm.
  • Thùng thức ăn thừa phải có nắp kín và đổ mỗi ngày, để bé không ngại mùi.

Nhà mình dùng ba thùng giấy cứng bọc vải cho đồ tái chế và rác khô, một xô nhỏ có nắp cho thức ăn thừa. Hình vẽ do chính bé vẽ, dán bằng băng dính trong. Bé nhận ra thùng của mình vẽ nên đặc biệt thích bỏ rác đúng chỗ. Hộp pin, bóng đèn đặt trên nóc tủ lạnh; bé biết là có hộp đó, biết phải gọi người lớn, nhưng không tự đụng.

Việc bé làm được theo từng độ tuổi

Mốc dưới đây là gợi ý theo những gì đã thấy ở nhiều bé, mỗi bé một khác. Thấy bé làm được sớm thì giao thêm, chưa làm được thì lùi lại.

TuổiBé làm đượcNgười lớn làm
Khoảng 2 đến 3 tuổiBỏ vỏ chuối vào xô thức ăn, bỏ giấy vào thùng giấy khi được đưa tận tayChỉ, nói tên thùng, khen ngay
Khoảng 3 đến 4 tuổiTự chọn thùng cho đồ quen thuộc, phân biệt giấy và thức ănRửa vỏ hộp, kiểm lại thùng
Khoảng 5 đến 6 tuổiTráng hộp sữa, gấp dẹt hộp giấy, nhận ra đồ không được cầm như pin, mảnh vỡĐổ thùng, giải thích vì sao
Khoảng 7 đến 9 tuổiPhụ trách một thùng, nhắc người khác, cùng đem rác đi đổ đúng giờKiểm tra định kỳ, trả lời câu hỏi
Từ 10 tuổiPhụ trách cả góc phân loại một tuần, tìm hiểu lịch thu gom của khuHỗ trợ khi có đồ lạ

Đừng giao việc có rủi ro cho bé nhỏ: mảnh thuỷ tinh vỡ, lon có miệng sắc, kim, pin, lọ hoá chất tẩy rửa luôn do người lớn xử lý, dù bé lớn rồi vẫn cần có người lớn bên cạnh. Mục tiêu ở tuổi mầm non không phải là phân loại đúng hết, mà là có thói quen dừng lại một giây trước khi bỏ rác.

Trò chơi phân loại rác cho bé

Đi chợ rác giả. Rửa sạch vài món rác thật như hộp giấy, chai nhựa, vỏ trứng khô, giấy báo, đổ ra sàn. Bé làm người thu gom, nhặt từng món bỏ vào đúng giỏ. Đổi vai, để bé đố người lớn.

Đoán thùng trong ba giây. Người lớn giơ một món, đếm một hai ba, bé chỉ tay vào thùng đúng. Chơi trong lúc chờ cơm, không cần chuẩn bị.

Thám tử vỏ hộp. Với bé lớn hơn: tìm trên vỏ hộp ký hiệu tái chế và chất liệu, đoán xem hộp này đi về đâu. Không cần đúng, chỉ cần bé tò mò.

Một ngày nhìn thùng rác. Cuối ngày cả nhà mở thùng rác còn lại ra xem, bé đếm có bao nhiêu túi nilon, bao nhiêu vỏ bánh. Hôm sau thử bớt một món, tối lại đếm.

Làm đồ chơi từ đồ tái chế. Biến hộp giấy, ống giấy thành ô tô, nhà, con rối, để bé thấy đồ bỏ đi còn có đời thứ hai trước khi vào thùng.

Kể chuyện chiếc vỏ chai. Bịa một câu chuyện ngắn về chiếc vỏ chai bỏ đúng thùng thì đi đâu, bỏ nhầm thì đi đâu. Bé nhỏ nhớ chuyện lâu hơn nhớ luật.

Bắt đầu trong bảy ngày

Dạy cả một hệ thống cùng lúc dễ khiến cả nhà mệt. Bảy ngày đầu nên đi như sau:

  1. Ngày một: cả nhà, kể cả bé, nhìn vào thùng rác hiện có; nói chuyện vì sao mình định chia rác.
  2. Ngày hai: làm và dán hình vẽ cho từng thùng cùng bé.
  3. Ngày ba: chỉ tập một loại, ví dụ thức ăn thừa vào xô riêng sau mỗi bữa.
  4. Ngày bốn: thêm loại thứ hai, giấy và hộp giấy.
  5. Ngày năm: chơi trò đi chợ rác giả để ôn.
  6. Ngày sáu: để bé tự làm một bữa, người lớn chỉ quan sát, kiểm lại sau và sửa nhẹ nhàng.
  7. Ngày bảy: cùng bé mang rác đã phân loại xuống điểm tập kết đúng giờ, để bé thấy đường đi tiếp theo của rác.

Ngày bảy hay bị bỏ qua nhưng lại có tác dụng nhất. Bé nhìn thấy xe thu gom, thấy chỗ người ta đổ từng loại, hiểu là việc mình làm ở nhà có nối tiếp. Nếu khu bạn chưa thu gom riêng từng loại, nói thật với bé như vậy và giải thích là mình vẫn chia để bán ve chai, để ủ phân, để biết nhà mình thải ra gì.

Áp vào một ngày bình thường của gia đình

Giả định nhà anh Minh có hai bé, năm tuổi và tám tuổi, sống ở chung cư có điểm tập kết rác dưới tầng hầm và ban quản lý đã đặt ba loại thùng. Một ngày phân loại của nhà anh diễn ra thế này.

Buổi sáng, bé tám tuổi uống sữa, tráng hộp ở chậu cạnh bồn rửa, gấp dẹt, bỏ vào thùng giấy. Bé năm tuổi ăn chuối, bỏ vỏ vào xô có hình quả táo. Người lớn chỉ nhắc nếu bé quên, không làm thay.

Buổi chiều đi học về, bé tám tuổi lấy trong cặp ra vỏ bánh giờ ra chơi, tự quyết vỏ nhựa này vào thùng rác còn lại vì có dính dầu. Bé năm tuổi hỏi giấy gói bánh bao bỏ đâu; anh Minh trả lời giấy dính dầu thì không tái chế được, bỏ vào rác còn lại, và khen bé đã hỏi.

Buổi tối, bé tám tuổi phụ trách mang thùng giấy xuống tầng hầm theo lịch của ban quản lý, có bố đi cùng. Bé năm tuổi đổ xô thức ăn thừa vào thùng ủ trên ban công cùng mẹ. Tổng thời gian cả ngày cho việc phân loại chưa đến mười phút, chia đều cho mọi người.

Trả lời những câu bé hay hỏi

Khi bắt đầu phân loại, bé sẽ hỏi nhiều câu người lớn không lường trước. Vài câu hay gặp và cách trả lời ngắn, thật, hợp với trẻ nhỏ:

  • Rác bỏ xuống rồi đi đâu? Kể theo đường đi thật mà bạn biết ở khu mình: xe thu gom chở đi, giấy được mang đến chỗ làm lại thành giấy mới, phần còn lại đem chôn hoặc đốt ở nơi xa. Không biết rõ thì nói không biết và cùng bé tìm hiểu.
  • Sao nhà bạn ấy vứt chung mà không sao? Mỗi nhà làm theo cách của nhà đó; nhà mình chọn chia vì muốn biết mình thải gì và bớt dần. Tránh chê nhà khác trước mặt bé.
  • Sao cái hộp này không bỏ vào thùng tái chế được? Vì nó dính dầu mỡ, hoặc làm từ nhiều lớp dính chặt vào nhau, chỗ tái chế khó tách. Cho bé sờ thử lớp giấy và lớp nhựa.
  • Bỏ nhầm thì có sao không? Một món bỏ nhầm thì người thu gom phải nhặt ra, nhiều món bỏ nhầm thì cả thùng có thể phải đem bỏ chung. Vì thế mình cố gắng bỏ đúng, nhưng nhầm thì sửa, không ai bị mắng.
  • Sao mình không mua ít đi? Đây là câu hay nhất bé có thể hỏi. Nhận là đúng, và để bé chọn một thứ cả nhà sẽ thử bớt trong tuần tới.

Trẻ nhỏ không cần câu trả lời đầy đủ, chỉ cần câu trả lời thật và người lớn không gạt đi. Câu nào chưa biết, ghi vào một tờ giấy dán tủ lạnh, cuối tuần cùng bé hỏi bác bảo vệ, cô giáo hoặc người thu gom rác của khu.

Lỗi khiến bé bỏ cuộc, và cách giữ thói quen

La mắng khi bé bỏ nhầm. Bé sẽ tránh việc đó luôn. Nhặt ra cùng bé, nói thùng đúng, cảm ơn bé đã thử.

Người lớn làm khác lời dạy. Bé nhìn thấy ông bà, bố mẹ vứt chung là xong bài học. Thống nhất với cả nhà trước khi dạy bé.

Quá nhiều loại thùng. Sáu thùng với bé bốn tuổi là quá sức. Gộp lại cho đơn giản, tách dần khi bé lớn.

Thùng thức ăn bốc mùi. Bé ngại mở nắp, bỏ chung vào thùng khác. Đổ mỗi ngày, rửa xô, lót đáy bằng giấy báo cũ.

Chỉ dạy một lần. Thói quen cần lặp lại hằng ngày trong vài tháng. Gắn việc phân loại vào giờ sau bữa ăn, giống như rửa tay trước khi ăn.

Biến thành thi đua căng thẳng. Bảng điểm ai bỏ đúng nhiều nhất có thể vui vài ngày rồi thành cãi nhau. Khen việc làm, không xếp hạng các con.

Không cho bé thấy kết quả. Sau một tháng, cùng bé so thùng rác còn lại bây giờ với lúc mới bắt đầu, hoặc đếm số túi rác mỗi tuần. Bé cần thấy việc mình làm có tác dụng thì mới làm tiếp.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ mấy tuổi thì bắt đầu dạy phân loại rác được?

Từ khoảng hai tuổi, bé đã có thể bỏ vỏ trái cây vào xô thức ăn hay bỏ giấy vào thùng giấy khi được chỉ. Bắt đầu với hai loại, thùng vừa tầm và hình vẽ to. Từ năm sáu tuổi bé làm được nhiều việc hơn như tráng hộp, gấp dẹt.

Ở nhà nên chia rác thành mấy loại?

Theo đúng cách khu bạn ở đang thu gom. Nhiều nơi chia ba nhóm: rác thực phẩm, rác tái chế được và rác còn lại. Hỏi UBND cấp xã hoặc ban quản lý chung cư để biết số loại, màu thùng và giờ thu gom.

Khu nhà chưa thu gom riêng thì phân loại có ích gì?

Vẫn có ích: giấy, chai lọ, lon có thể bán hoặc cho người thu mua ve chai, thức ăn thừa có thể ủ phân nếu có chỗ, phần rác còn lại ít và gọn hơn. Bé cũng hình thành thói quen để khi khu bạn triển khai thì cả nhà đã quen.

Bé có nên cầm vào rác không, có mất vệ sinh không?

Bé chỉ nên cầm rác sạch hoặc đã tráng như hộp giấy, vỏ chai, vỏ trái cây. Không cho bé cầm mảnh vỡ, kim, pin, lọ hoá chất, tã bẩn. Rửa tay bằng xà phòng sau khi đổ rác, coi đó là một phần của việc phân loại.

Ông bà không quen phân loại thì sao?

Đừng bắt ông bà thay đổi ngay. Nhờ bé làm người hướng dẫn, ông bà thường vui vẻ làm theo cháu. Bắt đầu với một loại đơn giản như thức ăn thừa riêng, rồi thêm dần.

Trường học có dạy phân loại rác không?

Nhiều trường mầm non và tiểu học có hoạt động về môi trường, nhưng cách làm mỗi trường khác nhau. Hỏi cô giáo xem lớp dạy thế nào để thống nhất cách gọi tên thùng, màu sắc ở nhà và ở lớp, bé đỡ lẫn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138