Một món rác tái chế được khi nó làm từ một loại vật liệu chính, tách ra được, đủ sạch và khô, và có người ở gần bạn thu mua hoặc nhận. Thiếu một trong mấy điều ấy thì dù vật liệu "nghe như tái chế được", món đó vẫn nên vào rác còn lại.
Danh sách dưới đây chia theo nhóm vật liệu, ghi rõ món nào vào thùng tái chế, món nào không, và những món nằm giữa phải làm gì thêm. Danh sách dựa trên cách người thu mua ve chai và điểm thu gom phổ biến đang nhận; nơi bạn ở có thể khác một vài món, hỏi người thu mua quen là chắc nhất.
Giấy và carton: phần lớn được, trừ giấy bẩn và giấy tráng
Giấy là nhóm dễ nhất, nhưng cũng là nhóm có nhiều món "giả giấy" nhất:
| Món | Tái chế? | Ghi chú |
|---|---|---|
| Thùng carton, hộp giao hàng | Được | Bóc băng keo nếu dễ, gấp phẳng, giữ khô |
| Báo, giấy in, vở cũ | Được | Gỡ ghim kẹp lớn; ghim bấm nhỏ không sao |
| Hộp bánh, hộp thuốc bằng bìa | Được | Bỏ khay nhựa bên trong ra |
| Hộp sữa giấy, hộp nước trái cây | Tuỳ nơi | Có lớp nhựa và nhôm bên trong; nơi có điểm gom riêng thì tráng, cắt mở, ép dẹt |
| Ly giấy cà phê, ly giấy trà sữa | Thường không | Mặt trong tráng nhựa, lại dính đồ uống |
| Hộp pizza dính dầu | Phần sạch thì được | Xé phần nắp sạch ra tái chế, phần đáy dính dầu vào rác còn lại |
| Giấy ăn, giấy vệ sinh đã dùng | Không | Có thể cho vào thùng ủ nếu khô, sạch; dính dầu thì rác còn lại |
| Hoá đơn giấy nhiệt, giấy bóng kính | Không | Rác còn lại |
Mẹo thử nhanh: vò mạnh tờ giấy. Nếu nó nhàu và giữ nếp như giấy thường thì thường tái chế được; nếu nó bật lại, bóng loáng hoặc rách lộ lớp màng thì có lớp phủ, khả năng cao là không.
Nhựa: được hay không phụ thuộc vào loại và độ sạch
Mã nhựa giúp đoán, nhưng thực tế còn tuỳ hình dạng và độ bẩn. Những món hay gặp nhất:
- Vào thùng tái chế: chai nước, chai nước ngọt bóp dẹt; can nước giặt, can dầu ăn đã tráng; hộp nhựa cứng của quán còn sạch; nắp chai gom riêng vào một hũ; chậu, rổ, xô nhựa vỡ.
- Vào rác còn lại: hộp xốp, ly nhựa mỏng giòn, muỗng nĩa nhựa trắng mảnh; túi bánh snack mặt trong bóng như nhôm; gói mì, gói cà phê, gói dầu gội nhỏ; ống hút; bàn chải đánh răng.
- Nằm giữa, phải làm thêm: túi nilon sạch, khô có nơi nhận theo cân nhưng giá rất thấp; nếu không có ai nhận thì dùng lại làm túi đựng rác. Hộp nhựa dính dầu mỡ phải rửa được mới vào thùng tái chế.
- Đồ nhiều vật liệu: bình giữ nhiệt hỏng, đồ chơi có pin, máy sấy tóc thì không vào thùng nhựa; tách pin ra, phần còn lại xem như đồ điện tử hoặc hỏi người thu mua.
Túi snack là món nhiều người nhầm nhất vì trông giống nhôm. Đó là màng nhựa nhiều lớp phủ kim loại mỏng, không tách được bằng tay, và gần như không nơi nào nhận. Thử bằng cách vò: túi bật lại, không giữ nếp như giấy bạc thật.
Kim loại: lon và hộp thì dễ, đồ sắc và đồ có áp suất thì cẩn thận
Lon nước, lon bia nhôm: tái chế được và được thu mua nhiều. Tráng sơ, bóp dẹt nếu muốn đỡ chỗ, nhưng có nơi muốn lon nguyên để dễ nhận ra, hỏi người thu mua quen.
Hộp sữa đặc, hộp cá, hộp thịt bằng sắt tây: tái chế được. Tráng sạch, ấn nắp vào trong lòng hộp để không ai bị cứa tay khi cầm.
Nồi, chảo, dao kéo hỏng: là sắt thép, nhôm, được thu mua theo cân. Dao kéo bọc lưỡi bằng bìa carton dán băng keo trước khi đưa đi.
Giấy bạc nướng đồ, khay nhôm: được nếu sạch và vo thành cục to bằng nắm tay. Dính mỡ cháy thì vào rác còn lại.
Bình xịt, bình gas mini: không bỏ vào túi kim loại vì còn áp suất. Xịt hết, để riêng với nhóm đồ cần xử lý riêng, hỏi điểm thu gom địa phương.
Pin: không phải phế liệu kim loại thường. Luôn để riêng, dán băng keo hai đầu nếu là pin to.
Nắp chai bia, nắp lọ thuỷ tinh bằng thiếc: gom vào một lon rỗng, đầy thì bóp miệng lon lại cho khỏi rơi ra, bán chung với kim loại. Để rời từng chiếc thì quá nhỏ, thường bị lọt hoặc bị bỏ qua.
Thuỷ tinh, gốm sứ và gương vỡ: chuyện an toàn trước
Chai lọ thuỷ tinh nguyên vẹn như chai nước mắm, chai bia, hũ mứt thì tái chế được, và tốt hơn nữa là dùng lại ở nhà. Nhiều người thu mua nhận chai thuỷ tinh theo chiếc hoặc theo cân, tuỳ loại.
Thuỷ tinh vỡ thì khác. Kính cửa sổ, gương, cốc chén thuỷ tinh chịu nhiệt, bóng đèn không cùng thành phần với chai lọ, nên ở nhiều nơi không được nhận chung. Điều quan trọng hơn chuyện tái chế là người thu gom không bị đứt tay.
Cách gói mảnh vỡ mà nhà mình vẫn làm: nhặt mảnh to bằng găng tay dày, mảnh nhỏ dùng một miếng bánh mì cũ hoặc khăn giấy ướt ấn lên để dính các vụn li ti. Cho tất cả vào hộp carton hoặc chai nhựa cũ cắt miệng, đóng kín, quấn băng keo, rồi viết hoặc vẽ to ký hiệu dễ hiểu ra ngoài hộp để người cầm biết bên trong có đồ sắc. Hộp này vào rác còn lại, đặt riêng chứ không nhét vào giữa túi rác.
Gốm sứ, bát đĩa mẻ, chậu sành vỡ không tái chế cùng thuỷ tinh. Bát còn dùng được thì cho người cần; vỡ thì gói như trên và bỏ vào rác còn lại. Mảnh sành to có thể giữ lót đáy chậu cây cho thoát nước.
Vải, đồ gia dụng và những món hay bị bỏ quên
Nhóm này ít khi được nhắc, nhưng lại chiếm chỗ nhiều nhất khi dọn nhà:
| Món | Hướng xử lý |
|---|---|
| Quần áo còn mặc được | Cho tặng, gửi nhóm đồ cũ ở khu dân cư, quỹ từ thiện nhận quần áo sạch đã gấp |
| Quần áo rách, cũ mèm | Cắt làm giẻ lau; phần còn lại vào rác còn lại, trừ khi khu bạn có điểm gom vải |
| Chăn gối, gối bông cũ | Một số trạm cứu hộ động vật nhận làm ổ; không thì rác cồng kềnh hoặc rác còn lại |
| Giày dép hỏng | Thường là rác còn lại vì nhiều vật liệu dán chặt; giày còn đi được thì cho |
| Dây điện, sạc hỏng | Người thu mua phế liệu nhiều nơi nhận vì có lõi đồng; gom riêng một túi |
| Bút bi, bút dạ hết mực | Rác còn lại |
| Băng dính, nhãn dán, giấy decal | Rác còn lại |
Một túi riêng cho dây điện, sạc, tai nghe hỏng thường bán được hơn bạn nghĩ, vì lõi đồng có giá. Đừng cắt tước vỏ dây ở nhà; vừa nguy hiểm, vừa không đáng công.
Với quần áo cho tặng, hãy giặt sạch và gấp theo cỡ, buộc mỗi cỡ một túi. Nơi nhận đồ cũ thường quá tải vì nhận phải đồ bẩn, rách, lẫn lộn; một túi gọn gàng mới thật sự đến được tay người cần.
Rác trong bếp hay làm khó: tra nhanh từng món
Bếp là nơi sinh ra nhiều món "lưng chừng" nhất. Những thứ nhà mình từng phải hỏi người thu mua mới biết:
| Món | Bỏ vào đâu | Vì sao |
|---|---|---|
| Khay xốp đựng thịt cá ở siêu thị | Rác còn lại | Xốp lại dính dịch thịt, không ai nhận |
| Màng bọc thực phẩm đã dùng | Rác còn lại | Mỏng, bẩn, dính vào nhau |
| Hộp đựng trứng bằng giấy ép | Thùng giấy hoặc thùng ủ | Giấy ép thô, xé nhỏ ủ rất nhanh |
| Hộp đựng trứng bằng nhựa trong | Thùng nhựa nếu sạch | Thường là PET, rửa dễ |
| Chai dầu ăn đã hết | Thùng nhựa sau khi tráng nước rửa bát | Dầu bám làm bẩn túi nếu không tráng |
| Dầu ăn đã chiên | Không đổ xuống bồn rửa | Để nguội, đổ vào chai cũ đậy kín, bỏ rác còn lại hoặc hỏi nơi gom dầu thải |
| Bã cà phê, bã trà, túi lọc trà | Thùng rác thực phẩm | Túi lọc có sợi nhựa thì xé, đổ bã ra, túi vào rác còn lại |
| Que xiên tre, đũa tre dùng một lần | Rác còn lại | Bẻ đôi đầu nhọn để không đâm thủng túi |
Dầu ăn đã dùng là thứ cần chú ý nhất trong bảng. Đổ xuống bồn rửa thì mỡ đông lại trong ống, gây tắc cho cả nhà mình lẫn đường ống chung của toà nhà. Một chai nhựa cũ để sẵn dưới bếp làm chỗ chứa dầu thải là đủ.
Gặp món lạ: bốn câu hỏi để tự quyết trong mười giây
Không danh sách nào ghi đủ mọi thứ. Khi cầm một món không biết bỏ đâu, hỏi lần lượt:
- Có ai trong nhà hoặc quanh nhà dùng lại được không? Hũ, hộp, túi, quần áo, đồ chơi còn tốt thì đó là câu trả lời tốt nhất, trước cả tái chế.
- Có phải pin, bóng đèn, bình xịt, thuốc, hoá chất, đồ điện tử không? Nếu có, để riêng, đừng cho vào thùng nào cả.
- Có làm từ một vật liệu chính và tách được không? Giấy thuần, chai nhựa, lon, chai thuỷ tinh thì có; túi nhiều lớp, đồ dán chặt nhiều thứ thì không.
- Có đủ sạch và khô để cầm mà không ghê tay không? Nếu chính bạn không muốn cầm, người thu mua cũng không muốn. Rửa được thì rửa, không thì rác còn lại.
Đi hết bốn câu mà vẫn phân vân, cho vào rác còn lại. Một món tái chế bị bỏ sót gây hại ít hơn một món bẩn làm hỏng cả thùng tái chế. Lần sau gặp người thu mua, mang món đó ra hỏi để biết cho các lần tiếp theo.
Nhà mình dán một tờ giấy nhỏ viết tay ở mặt trong cánh tủ bếp, ghi những món đã hỏi được câu trả lời: hộp trứng giấy vào thùng ủ, ly trà sữa dày thì người mua nhận, túi snack thì không. Sau vài tháng, tờ giấy ấy hữu ích với cả nhà hơn bất kỳ bảng in sẵn nào, vì nó đúng với khu mình ở.
Câu hỏi thường gặp
Hộp sữa giấy có tái chế được không?
Hộp sữa giấy gồm giấy, nhựa và nhôm ép chặt với nhau nên cần nhà máy có dây chuyền riêng. Ở nơi có chương trình hoặc điểm gom hộp giấy thì tráng sạch, cắt mở, ép dẹt rồi gửi; nơi không có ai nhận thì đành để vào rác còn lại.
Ly giấy cà phê mang đi có bỏ vào thùng giấy được không?
Thường là không, vì mặt trong ly được tráng một lớp nhựa mỏng để không thấm nước, lại dính đồ uống. Phần lớn người thu mua không nhận. Mang ly riêng là cách giảm loại rác này hiệu quả nhất.
Túi bánh snack bóng như nhôm có phải kim loại không?
Không. Đó là màng nhựa nhiều lớp có phủ một lớp kim loại rất mỏng, không tách được bằng tay và gần như không nơi nào thu mua. Vò thử sẽ thấy túi bật lại chứ không giữ nếp như giấy bạc thật; cho vào rác còn lại.
Gương vỡ có bỏ chung với chai thuỷ tinh được không?
Không nên. Gương và kính cửa có thành phần khác chai lọ nên nhiều nơi không nhận chung, và mảnh vỡ dễ làm người thu gom đứt tay. Gói kín trong hộp cứng, ghi dấu đồ sắc bên ngoài, rồi để riêng cạnh túi rác còn lại.
Có cần rửa sạch chai lọ trước khi bỏ vào thùng tái chế không?
Chỉ cần tráng sơ cho hết thức ăn, đồ uống và để ráo, không cần rửa bóng. Dùng nước rửa bát cuối bữa để tráng là đủ. Món dính dầu mỡ mà không tráng sạch được thì cho vào rác còn lại để khỏi làm bẩn cả thùng.
Quần áo rách không mặc được nữa thì bỏ đâu?
Cắt làm giẻ lau nhà, lau bếp trước đã, vải cotton rất thấm. Phần không dùng được thì vào rác còn lại, trừ khi khu bạn có điểm gom vải cũ. Quần áo còn mặc được thì giặt sạch, gấp gọn rồi cho tặng.